° Kosmische Inflatie is het fenomeen dat plaatsvond in een hele korte periode direct na de oerknal 13,8 miljard jaar geleden. 

Daarin lijkt het dan bestaande prille heelal ‘over te koken’ en een extreem snelle uitzetting door te maken. Daardoor worden structuren die tot dan alleen op microscopische schaal bestonden plotseling tot kosmische afmetingen opgeblazen.

Deze theorie werd ooit opgesteld door Alan Guth en Andrei Linde en het lijkt er nu op dat het bestaan bewezen is. Met behulp van de Bicep2-telescoop op de Zuidpool is de vingerafdruk van de Kosmische Inflatie gevonden, in radiostraling uit het diepe heelal.



>>>Inflation for Beginners


INFLATION has become a cosmological buzzword in the 1990s. No self-respecting theory of the Universe is complete without a reference to inflation — and at the same time there is now a bewildering variety of different versions of inflation to choose from. Clearly, what’s needed is a beginner’s guide to inflation, where newcomers to cosmology can find out just what this exciting development is all about.


–> The reason why something like inflation was needed in cosmology was highlighted by discussions of two key problems in the 1970s.

<The first of these is the horizon problem — the puzzle that the Universe looks the same on opposite sides of the sky (opposite horizons) even though there has not been time since the Big Bang for light (or anything else) to travel across the Universe and back.
So how do the opposite horizons “know” how to keep in step with each other?

<The second puzzle is called the flatness problem This is the puzzle that the spacetime of the Universe is very nearly flat, which means that the Universe sits just on the dividing line between eternal expansion and eventual recollapse.

The flatness problem can be understood in terms of the density of the Universe. The density parameter is a measure of the amount of gravitating material in the Universe, usually denoted by the Greek letter omega (O), and also known as the flatness parameter. It is defined in such a way that if spacetime is exactly flat then O = 1. Before the development of the idea of inflation, one of the great puzzles in cosmology was the fact that the actual density of the Universe today is very close to this critical value — certainly within a factor of 10. This is curious because as the Universe expands away from the Big Bang the expansion will push the density parameter away from the critical value.

If the Universe starts out with the parameter less than one, O gets smaller as the Universe ages, while if it starts out bigger than one O gets bigger as the Universe ages. The fact that O is between 0.1 and 1 today means that in the first second of the Big Bang it was precisely 1 to within 1 part in 1060). This makes the value of the density parameter in the beginning one of the most precisely determined numbers in all of science, and the natural inference is that the value is, and always has been, exactly 1.

One important implication of this is that there must be a large amount of dark matter in the Universe. Another is that the Universe was made flat by inflation.

Inflation is a general term for models of the very early Universe which involve a short period of extremely rapid (exponential) expansion, blowing the size of what is now the observable Universe up from a region far smaller than a proton to about the size of a grapefruit (or even bigger) in a small fraction of a second. This process would smooth out spacetime to make the Universe flat, and would also resolve the horizon problem by taking regions of space that were once close enough to have got to know each other well and spreading them far apart, on opposite sides of the visible Universe today.

Inflation became established as the standard model of the very early Universe in the 1980s. It achieved this success not only because it resolves many puzzles about the nature of the Universe, but because it did so using the grand unified theories (GUTs) and understanding of quantum theory developed by particle physicists completely independently of any cosmological studies. These theories of the particle world had been developed with no thought that they might be applied in cosmology (they were in no sense “designed” to tackle all the problems they turned out to solve), and their success in this area suggested to many people that they must be telling us something of fundamental importance about the Universe.

The marriage of particle physics (the study of the very small) and cosmology (the study of the very large) seems to provide an explanation of how the Universe began, and how it got to be the way it is. Inflation is therefore regarded as the most important development in cosmological thinking since the discovery that the Universe is expanding first suggested that it began in a Big Bang.

Taken at face value, the observed expansion of the Universe implies that it was born out of a singularity, a point of infinite density, some 15 billion years ago (cosmologists still disagree about exactly how old the Universe is, but the exact age doesn’t affect the argument).

Quantum physics tells us that it is meaningless to talk in quite such extreme terms, and that instead we should consider the expansion as having started from a region no bigger across than the so-called Planck length (10-35m), when the density was not infinite but “only” some 1094 grams per cubic centimetre. These are the absolute limits on size and density allowed by quantum physics.

On that picture, the first puzzle is how anything that dense could ever expand — it would have an enormously strong gravitational field, turning it into a black hole and snuffing it out of existence (back into the singularity) as soon as it was born. But it turns out that inflation can prevent this happening, while quantum physics allows the entire Universe to appear, in this supercompact form, out of nothing at all, as a cosmic free lunch. The idea that the Universe may have appeared out of nothing at all, and contains zero energy overall, was developed by Edward Tryon, of the City University in New York, who suggested in the 1970s, that it might have appeared out of nothing as a so-called vacuum fluctuation, allowed by quantum theory.

Quantum uncertainty allows the temporary creation of bubbles of energy, or pairs of particles (such as electron-positron pairs) out of nothing, provided that they disappear in a short time. The less energy is involved, the longer the bubble can exist. Curiously, the energy in a gravitational field is negative, while the energy locked up in matter is positive. If the Universe is exactly flat , then as Tryon pointed out the two numbers cancel out, and the overall energy of the Universe is precisely zero. In that case, the quantum rules allow it to last forever. If you find this mind-blowing, you are in good company. George Gamow told in his book My World Line (Viking, New York, reprinted 1970) how he was having a conversation with Albert Einstein while walking through Princeton in the 1940s. Gamow casually mentioned that one of his colleagues had pointed out to him that according to Einstein’s equations a star could be created out of nothing at all, because its negative gravitational energy precisely cancels out its positive mass energy. “Einstein stopped in his tracks,” says Gamow, “and, since we were crossing a street, several cars had to stop to avoid running us down”.

Unfortunately, if a quantum bubble (about as big as the Planck length) containing all the mass-energy of the Universe (or even a star) did appear out of nothing at all, its intense gravitational field would (unless something else intervened) snuff it out of existence immediately, crushing it into a singularity. So the free lunch Universe seemed at first like an irrelevant speculation — but, as with the problems involving the extreme flatness of spacetime, and its appearance of extreme homogeneity and isotropy (most clearly indicated by the uniformity of the background radiation), the development of the inflationary scenario showed how to remove this difficulty and allow such a quantum fluctuation to expand exponentially up to macroscopic size before gravity could crush it out of existence.. All of these problems would be resolved if something gave the Universe a violent outward push (in effect, acting like antigravity) when it was still about a Planck length in size. Such a small region of space would be too tiny, initially, to contain irregularities, so it would start off homogeneous and isotropic. There would have been plenty of time for signals travelling at the speed of light to have criss-crossed the ridiculously tiny volume, so there is no horizon problem — both sides of the embryonic universe are “aware” of each other. And spacetime itself gets flattened by the expansion, in much the same way that the wrinkly surface of a prune becomes a smooth, flat surface when the prune is placed in water and swells up. As in the standard Big Bang model, we can still think of the Universe as like the skin of an expanding balloon, but now we have to think of it as an absolutely enormous balloon that was hugely inflated during the first split second of its existence.

The reason why the GUTs created such a sensation when they were applied to cosmology is that they predict the existence of exactly the right kind of mechanisms to do this trick. They are called scalar fields, and they are associated with the splitting apart of the original grand unified force into the fundamental forces we know today, as the Universe began to expand and cool. Gravity itself would have split off at the Planck time, 10-43 of a second, and the strong nuclear force by about 10(exp-35) of a second. Within about 10-32 of a second, the scalar fields would have done their work, doubling the size of the Universe at least once every 10-34 of a second (some versions of inflation suggest even more rapid expansion than this).

This may sound modest, but it would mean that in 1032 of a second there were 100 doublings. This rapid expansion is enough to take a quantum fluctuation 1020 times smaller than a proton and inflate it to a sphere about 10 cm across in about 15 x 1033 seconds. At that point, the scalar field has done its work of kick-starting the Universe, and is settling down, giving up its energy and leaving a hot fireball expanding so rapidly that even though gravity can now begin to do its work of pulling everything back into a Big Crunch it will take hundreds of billions of years to first halt the expansion and then reverse it.

Curiously, this kind of exponential expansion of spacetime is exactly described by one of the first cosmological models developed using the general theory of relativity, by Willem de Sitter in 1917. For more than half a century, this de Sitter model seemed to be only a mathematical curiosity, of no relevance to the real Universe; but it is now one of the cornerstones of inflationary cosmology.

When the general theory of relativity was published in 1916, de Sitter reviewed the theory and developed his own ideas in a series of three papers which he sent to the Royal Astronomical Society in London. The third of these papers included discussion of possible cosmological models — both what turned out to be an expanding universe (the first model of this kind to be developed, although the implications were not fully appreciated in 1917) and an oscillating universe model.

De Sitter’s solution to Einstein’s equations seemed to describe an empty, static Universe (empty spacetime). But in the early 1920s it was realised that if a tiny amount of matter was added to the model (in the form of particles scattered throughout the spacetime), they would recede from each other exponentially fast as the spacetime expanded. This means that the distance between two particles would double repeatedly on the same timescale, so they would be twice as far apart after one tick of some cosmic clock, four times as far apart after two ticks, eight times as far apart after three ticks, sixteen times as far apart after four ticks, and so on. It would be as if each step you took down the road took you twice as far as the previous step.

This seemed to be completely unrealistic; even when the expansion of the Universe was discovered, later in the 1920s, it turned out to be much more sedate. In the expanding Universe as we see it now, the distances between “particles” (clusters of galaxies) increase steadily — they take one step for each click of the cosmic clock, so the distance is increased by a total of two steps after two clicks, three steps after three clicks, and so on. In the 1980s, however, when the theory of inflation suggested that the Universe really did undergo a stage of exponential expansion during the first split-second after its birth, this inflationary exponential expansion turned out to be exactly described by the de Sitter model, the first successful cosmological solution to Einstein’s equations of the general theory of relativity.

One of the peculiarities of inflation is that it seems to take place faster than the speed of light. Even light takes 30 billionths of a second (3 x 10(exp-10) sec) to cross a single centimetre, and yet inflation expands the Universe from a size much smaller than a proton to 10 cm across in only 15 x 10(exp-33) sec. This is possible because it is spacetime itself that is expanding, carrying matter along for the ride; nothing is moving through spacetime faster than light, either during inflation or ever since. Indeed, it is just because the expansion takes place so quickly that matter has no time to move while it is going on and the process “freezes in” the original uniformity of the primordial quantum bubble that became our Universe.

The inflationary scenario has already gone through several stages of development during its short history. The first inflationary model was developed by Alexei Starobinsky, at the L. D. Landau Institute of Theoretical Physics in Moscow, at the end of the 1970s — but it was not then called “inflation”. It was a very complicated model based on a quantum theory of gravity, but it caused a sensation among cosmologists in what was then the Soviet Union, becoming known as the “Starobinsky model” of the Universe. Unfortunately, because of the difficulties Soviet scientists still had in travelling abroad or communicating with colleagues outside the Soviet sphere of influence at that time, the news did not spread outside their country.

In 1981, Alan Guth, then at MIT, published a different version of the inflationary scenario, not knowing anything of Starobinsky’s work. This version was more accessible in both senses of the word — it was easier to understand, and Guth was based in the US, able to discuss his ideas freely with colleagues around the world. And as a bonus, Guth came up with the catchy name “inflation” for the process he was describing. There were obvious flaws with the specific details of Guth’s original model (which he acknowledged at the time). In particular, Guth’s model left the Universe after inflation filled with a mess of bubbles, all expanding in their own way and colliding with one another. We see no evidence for these bubbles in the real Universe, so obviously the simplest model of inflation couldn’t be right. But it was this version of the idea that made every cosmologist aware of the power of inflation.

In October 1981, there was an international meeting in Moscow, where inflation was a major talking point. Stephen Hawking presented a paper claiming that inflation could not be made to work at all, but the Russian cosmologist Andrei Linde presented an improved version, called “new inflation”, which got around the difficulties with Guth’s model. Ironically, Linde was the official translator for Hawking’s talk, and had the embarrassing task of offering the audience the counter-argument to his own work! But after the formal presentations Hawking was persuaded that Linde was right, and inflation might be made to work after all. Within a few months, the new inflationary scenario was also published by Andreas Albrecht and Paul Steinhardt, of the University of Pennsylvania, and by the end of 1982 inflation was well established. Linde has been involved in most of the significant developments with the theory since then. The next step forward came with the realization that there need not be anything special about the Planck- sized region of spacetime that expanded to become our Universe. If that was part of some larger region of spacetime in which all kinds of scalar fields were at work, then only the regions in which those fields produced inflation could lead to the emergence of a large universe like our own. Linde called this “chaotic inflation”, because the scalar fields can have any value at different places in the early super-universe; it is the standard version of inflation today, and can be regarded as an example of the kind of reasoning associated with the anthropic principle (but note that this use of the term “chaos” is like the everyday meaning implying a complicated mess, and has nothing to do with the mathematical subject known as “chaos theory”).

The idea of chaotic inflation led to what is (so far) the ultimate development of the inflationary scenario. The great unanswered question in standard Big Bang cosmology is what came “before” the singularity. It is often said that the question is meaningless, since time itself began at the singularity. But chaotic inflation suggests that our Universe grew out of a quantum fluctuation in some pre-existing region of spacetime, and that exactly equivalent processes can create regions of inflation within our own Universe. In effect, new universes bud off from our Universe, and our Universe may itself have budded off from another universe, in a process which had no beginning and will have no end. A variation on this theme suggests that the “budding” process takes place through black holes, and that every time a black hole collapses into a singularity it “bounces” out into another set of spacetime dimensions, creating a new inflationary universe — this is called the baby universe scenario.

There are similarities between the idea of eternal inflation and a self-reproducing universe and the version of the Steady State hypothesis developed in England by Fred Hoyle and Jayant Narlikar, with their C-field playing the part of the scalar field that drives inflation. As Hoyle wryly pointed out at a meeting of the Royal Astronomical Society in London in December 1994, the relevant equations in inflation theory are exactly the same as in his version of the Steady State idea, but with the letter “C” replaced by the Greek “Ø”. “This,” said Hoyle (tongue firmly in cheek) “makes all the difference in the world”.

Modern proponents of the inflationary scenario arrived at these equations entirely independently of Hoyle’s approach, and are reluctant to accept this analogy, having cut their cosmological teeth on the Big Bang model. Indeed, when Guth was asked, in 1980, how the then new idea of inflation related to the Steady State theory, he is reported as replying “what is the Steady State theory?” But although inflation is generally regarded as a development of Big Bang cosmology, it is better seen as marrying the best features of both the Big Bang and the Steady State scenarios.

This might all seem like a philosophical debate as futile as the argument about how many angels can dance on the head of a pin, except for the fact that observations of the background radiation by COBE showed exactly the pattern of tiny irregularities that the inflationary scenario predicts. One of the first worries about the idea of inflation (long ago in 1981) was that it might be too good to be true. In particular, if the process was so efficient at smoothing out the Universe, how could irregularities as large as galaxies, clusters of galaxies and so on ever have arisen? But when the researchers looked more closely at the equations they realised that quantum fluctuations should still have been producing tiny ripples in the structure of the Universe even when our Universe was only something like 10(exp-25) of a centimetre across — a hundred million times bigger than the Planck length.

The theory said that inflation should have left behind an expanded version of these fluctuations, in the form of irregularities in the distribution of matter and energy in the Universe. These density perturbations would have left an imprint on the background radiation at the time matter and radiation decoupled (about 300,000 years after the Big Bang), producing exactly the kind of nonuniformity in the background radiation that has now been seen, initially by COBE and later by other instruments. After decoupling, the density fluctuations grew to become the large scale structure of the Universe revealed today by the distribution of galaxies. This means that the COBE observations are actually giving us information about what was happening in the Universe when it was less than 10-20 of a second old.

No other theory can explain both why the Universe is so uniform overall, and yet contains exactly the kind of “ripples” represented by the distribution of galaxies through space and by the variations in the background radiation. This does not prove that the inflationary scenario is correct, but it is worth remembering that had COBE found a different pattern of fluctuations (or no fluctuations at all) that would have proved the inflationary scenario wrong. In the best scientific tradition, the theory made a major and unambiguous prediction which did “come true”. Inflation also predicts that the primordial perturbations may have left a trace in the form of gravitational radiation with particular characteristics, and it is hoped that detectors sensitive enough to identify this characteristic radiation may be developed within the next ten or twenty years.

The clean simplicity of this simple picture of inflation has now, however, begun to be obscured by refinements, as inflationary cosmologists add bells and whistles to their models to make them match more closely the Universe we see about us. Some of the bells and whistles, it has to be said, are studied just for fun. Linde himself has taken great delight in pushing inflation to extremes, and offering entertaining new insights into how the Universe might be constructed. For example, could our Universe exist on the inside of a single magnetic monopole produced by cosmic inflation? According to Linde, it is at least possible, and may be likely. And in a delicious touch of irony, Linde, who now works at Stanford University, made this outrageous claim in a lecture at a workshop on the Birth of the Universe held recently in Rome, where the view of Creation is usually rather different. One of the reasons why theorists came up with the idea of inflation in the first place was precisely to get rid of magnetic monopoles — strange particles carrying isolated north or south magnetic fields, predicted by many Grand Unified Theories of physics but never found in nature. Standard models of inflation solve the “monopole problem” by arguing that the seed from which our entire visible Universe grew was a quantum fluctuation so small that it only contained one monopole. That monopole is still out there, somewhere in the Universe, but it is highly unlikely that it will ever pass our way.

But Linde has discovered that, according to theory, the conditions that create inflation persist inside a magnetic monopole even after inflation has halted in the Universe at large. Such a monopole would look like a magnetically charged black hole, connecting our Universe through a wormhole in spacetime to another region of inflating spacetime. Within this region of inflation, quantum processes can produce monopole-antimonopole pairs, which then separate exponentially rapidly as a result of the inflation. Inflation then stops, leaving an expanding Universe rather like our own which may contain one or two monopoles, within each of which there are more regions of inflating spacetime.

The result is a never-ending fractal structure, with inflating universes embedded inside each other and connected through the magnetic monopole wormholes. Our Universe may be inside a monopole which is inside another universe which is inside another monopole, and so on indefinitely. What Linde calls “the continuous creation of exponentially expanding space” means that “monopoles by themselves can solve the monopole problem”. Although it seems bizarre, the idea is, he stresses, “so simple that it certainly deserves further investigation”.

That variation on the theme really is just for fun, and it is hard to see how it could ever be compared with observations of the real Universe. But most of the modifications to inflation now being made are in response to new observations, and in particular to the suggestion that spacetime may not be quite “flat” after all. In the mid-1990s, many studies (including observations made by the refurbished Hubble Space Telescope) began to suggest that there might not be quite enough matter in the Universe to make it perfectly flat — most of the observations suggest that there is only 20 per cent or 30 per cent as much matter around as the simplest versions of inflation require. The shortfall is embarrassing, because one of the most widely publicised predictions of simple inflation was the firm requirement of exactly 100 per cent of this critical density of matter. But there are ways around the difficulty; and here are two of them to be going on with.

The first suggestion is almost heretical, in the light of the way astronomy has developed since the time of Copernicus. Is it possible that we are living near the centre of the Universe? For centuries, the history of astronomy has seen humankind displaced from any special position. First the Earth was seen to revolve around the Sun, then the Sun was seen to be an insignificant member of the Milky Way Galaxy, then the Galaxy was seen to be an ordinary member of the cosmos. But now comes the suggestion that the “ordinary” place to find observers like us may be in the middle of a bubble in a much greater volume of expanding space.

The conventional version of inflation says that our entire visible Universe is just one of many bubbles of inflation, each doing their own thing somewhere out in an eternal sea of chaotic inflation, but that the process of rapid expansion forces spacetime in all the bubbles to be flat. A useful analogy is with the bubbles that form in a bottle of fizzy cola when the top is opened. But that suggestion, along with other cherished cosmological beliefs, has now been challenged by Linde, working with his son Dmitri Linde (of CalTech) and Arthur Mezhlumian (also of Stanford).

Linde and his colleagues point out that the Universe we live in is like a hole in a sea of superdense, exponentially expanding inflationary cosmic material, within which there are other holes. All kinds of bubble universes will exist, and it is possible to work out the statistical nature of their properties. In particular, the two Lindes and Mezhlumian have calculated the probability of finding yourself in a region of this super- Universe with a particular density — for example, the density of “our” Universe.

Because very dense regions blow up exponentially quickly (doubling in size every fraction of a second), it turns out that the volume of all regions of the super-Universe with twice any chosen density is 10 to the power of 10 million times greater than the volume of the super- Universe with the chosen density. For any chosen density, most of the matter at that density is near the middle of an expanding bubble, with a concentration of more dense material round the edge of the bubble. But even though some of the higher density material is round the edges of low density bubbles, there is even more (vastly more!) higher density material in the middle of higher density bubbles, and so on forever. The discovery of this variation on the theme of fractal structure surprised the researchers so much that they confirmed it by four independent methods before venturing to announce it to their colleagues. Because the density distribution is non-uniform on the appropriate distance scales, it means that not only may we be living near the middle of a bubble universe, but that the density of the region of space we can see may be less than the critical density, compensated for by extra density beyond our field of view.

This is convenient, since those observations by the Hubble Space Telescope have suggested that cosmological models which require exactly the critical density of matter may be in trouble. But there is more. Those Hubble observations assume that the parameter which measures the rate at which the Universe is expanding, the Hubble Constant, really is a constant, the same everywhere in the observable Universe. If Linde’s team is right, however, the measured value of the “constant” may be different for galaxies at different distances from us, truly throwing the cat among the cosmological pigeons. We may seem to live in a low-density universe in which both the measured density and the value of the Hubble Constant will depend on which volume of the Universe these properties are measured over!

That would mean abandoning many cherished ideas about the Universe, and may be too much for many cosmologists to swallow. But there is a simpler solution to the density puzzle, one which involves tinkering only with the models of inflation, not with long-held and cherished cosmological beliefs. That may make it more acceptable to most cosmologists — and it’s so simple that it falls into the “why didn’t I think of that?” category of great ideas.

A double dose of inflation may be something to make the Government’s hair turn grey — but it could be just what cosmologists need to rescue their favourite theory of the origin of the Universe. By turning inflation on twice, they have found a way to have all the benefits of the inflationary scenario, while still leaving the Universe in an “open” state, so that it will expand forever.

In those simplest inflation models, remember, the big snag is that after inflation even the observable Universe is left like a mass of bubbles, each expanding in its own way. We see no sign of this structure, which has led to all the refinements of the basic model. Now, however, Martin Bucher and Neil Turok, of Princeton University, working with Alfred Goldhaber, of the State University of New York, have turned this difficulty to advantage.

They suggest that after the Universe had been homogenised by the original bout of inflation, a second burst of inflation could have occurred within one of the bubbles. As inflation begins (essentially at a point), the density is effectively “reset” to zero, and rises towards the critical density as inflation proceeds and energy from the inflation process is turned into mass. But because the Universe has already been homogenised, there is no need to require this bout of inflation to last until the density reaches the critical value. It can stop a little sooner, leaving an open bubble (what we see as our entire visible Universe) to carry on expanding at a more sedate rate. They actually use what looked like the fatal flaw in Guth’s model as the basis for their scenario. According to Bucher and his colleagues, an end product looking very much like the Universe we live in can arise naturally in this way, with no “fine tuning” of the inflationary parameters. All they have done is to use the very simplest possible version of inflation, going back to Alan Guth’s work, but to apply it twice. And you don’t have to stop there. Once any portion of expanding spacetime has been smoothed out by inflation, new inflationary bubbles arising inside that volume of spacetime will all be pre-smoothed and can end up with any amount of matter from zero to the critical density (but no more). This should be enough to make everybody happy. Indeed, the biggest problem now is that the vocabulary of cosmology doesn’t quite seem adequate to the task of describing all this activity.

The term Universe, with the capital “U”, is usually used for everything that we can ever have knowledge of, the entire span of space and time accessible to our instruments, now and in the future. This may seem like a fairly comprehensive definition, and in the past it has traditionally been regarded as synonymous with the entirety of everything that exists. But the development of ideas such as inflation suggests that there may be something else beyond the boundaries of the observable Universe — regions of space and time that are unobservable in principle, not just because light from them has not yet had time to reach us, or because our telescopes are not sensitive enough to detect their light.

This has led to some ambiguity in the use of the term “Universe”. Some people restrict it to the observable Universe, while others argue that it should be used to refer to all of space and time. If we use “Universe” as the name for our own expanding bubble of spacetime, everything that is in principle visible to our telescopes, then maybe the term “Cosmos” can be used to refer to the entirety of space and time, within which (if the inflationary scenario is correct) there may be an indefinitely large number of other expanding bubbles of spacetime, other universes with which we can never communicate. Cosmologists ought to be happy with the suggestion, since it makes their subject infinitely bigger and therefore infinitely more important!

Further reading: John Gribbin, Companion to the Cosmos, Weidenfeld & Nicolson, London, 1996.





oerknal 1  ,2014

oerknal 2014 , 2721288  pdf

oerknal2 ,2014


Amerikaanse wetenschappers hebben voor het eerst golven gezien in het weefsel van het universum, wat het eerste indirecte bewijs zou vormen voor het feit dat het universum een gigantische en zeer snelle uitbreiding heeft meegemaakt, onmiddellijk na de big bang.

indirect Bewijs voor gigantische en snelle uitbreiding van heelal na big bang

ma 17/03/2014 – Luc De Roy
Amerikaanse wetenschappers zeggen dat ze voor het eerst golven gezien hebben in het weefsel van het universum, wat het eerste indirecte bewijs zou vormen voor het feit dat het universum een gigantische en zeer snelle uitbreiding heeft meegemaakt, onmiddellijk na de big bang. Als de bevindingen bevestigd worden, kunnen ze de ontdekkers wel eens een Nobelprijs opleveren.

Geleerden zoeken al jaren naar de golven, die zwaartekrachtsgolven genoemd worden, sinds Albert Einstein ze in 1916 voorspelde in zijn algemene relativiteitstheorie. Einstein dacht dat ze misschien niet te ontdekken waren, maar toch werd er met meer dan een dozijn telescopen naar gezocht.

Amerikaanse geleerden hebben nu aangekondigd dat ze sporen hebben gevonden van de oer-zwaartekrachtsgolven die onmiddellijk na de big bang door het universum trokken. Hun bevindingen staan in het vakblad Nature.


Het gaat om kleine golven in de weefsel van het universum die zich door de ruimte verspreid hebben, zoals golven in een oceaan, een biljoenste van een seconde na de big bang of oerknal, zo’n 14 miljard jaar geleden.


De botsing van twee sterrenstelsels veroorzaakt zwaartekrachtsgolven.

De ontdekking kan nieuw licht werpen op het allereerste begin van het heelal, toen het heelal een minieme fractie van een seconde oud was en kleiner dan het punt aan het einde van deze zin. Ze kan ook een steun betekenen voor de theorie van “inflatie”, die stelt dat het universum in dat allereerste begin zich sneller dan het licht uitbreidde. De theorie van de inflatie verklaart ook waarom het universum zo eenvormig is, maar sommige geleerden vinden de theorie ontoereikend. De bevindingen kunnen ons ook vertellen hoe groot de big bang dan wel was.

Bij de eerste reacties van geleerden die geen deel uitmaakten van het onderzoek, waren er enkele sceptische, maar ook verbaasde en bewonderende reacties. Dominique Aubert, een astronoom aan de universiteit van Straatsburg in Frankrijk tweette dat de gegevens die wijzen op zwaartekrachtsgolven “bijzonder sterk zijn, geweldig belangrijk nieuws, wow”.


Het proces van de inflatie zou zwaartekrachtsgolven moeten veroorzaakt hebben, die de ruimte zelf samendrukken en vervormen. Dat proces zou op zijn beurt een afdruk nalaten op het eerste licht in het universum, dat nu nog steeds verspreid is in de kosmos in de vorm van de kosmische achtergrondstraling. Geleerden zijn zich er al lang van bewust dat een nauwgezette studie van die kosmische achtergrondstraling bewijzen zou kunnen leveren voor de zwaartekrachtsgolven.

. © afp

Beelden van de Planck-telescoop uit 2010.  Een kaart van de achtergrondstraling.

Het is echter niet genoeg om zomaar een telescoop naar de hemel te richten om de bewijzen te vinden. Water in de atmosfeer blokkeert de microstraling waaruit de kosmische achtergrondstraling bestaat, en dus de beste plaats om ze te bestuderen, is de Zuidpool, waar de erg droge, heldere lucht een uniek venster biedt op de achtergrondstraling.

Op de Zuidpool staan dan ook verschillende instrumenten die gebouwd zijn door rivaliserende geleerden, en het is de BICEP2-telescoop (Background Imaging of Cosmic Extragalactic Polarization), een radiotelescoop, die nu de hoofdvogel heeft afgeschoten.

De telescoop heeft een kenmerkende “krul”, een rotatie, gevonden in de oude microgolven, een patroon dat een soort vingerafdruk is van de zwaartekrachtsgolven.

De geleerden zeggen dat hun gegevens, die ze dus vandaag gepubliceerd hebben, sterk genoeg zijn om een nauwkeurig onderzoek te doorstaan. Als dat inderdaad het geval blijkt, gaat het om een zeer belangrijke doorbraak.


Een zwaartekrachtsgolf of gravitatiegolf is in de algemene relativiteitstheorie, een fluctuatie in de kromming van de ruimtetijd. Ze beweegt zich van de bron af naar buiten als een golf. In 1916 stelde Albert Einstein op basis van zijn theorie van de algemene relativiteitstheorie het bestaan van zwaartekrachtsgolven voor.

Zwaartekrachtsgolven zouden energie als zwaartekrachtsstraling of gravitatiestraling vervoeren en zich voordoen door de beweging van een hemellichaam, doordat de ruimte, die gekromd is rond het hemellichaam, verandert door de beweging.

Verwacht wordt dat ze kunnen optreden bij grote explosies in het heelal, zoals een supernova, of wanneer twee zeer zware hemellichamen op korte afstand om elkaar heen draaien. Het gaat dan om dubbelsterren, bestaande uit witte dwergen, neutronensterren of zwarte gaten.

–> Meer informatie over het ontstaan van het heelal en het hoe en waarom van de nieuwe ontdekking kunt u ook terugvinden op de website van VRT-weerman Frank Deboosere.

indirect bewijs gevonden voor oerknaltheorie: met dank aan zwaartekrachtsgolven

 17 maart 2014     103


Astrofysici hebben een enorme ontdekking gedaan. Voor het eerst hebben ze indirect bewijs gevonden voor kosmische inflatie, oftewel de theorie dat het heelal zich vrijwel direct na de oerknal exponentieel uitbreidde. In hun onderzoek presenteren ze  de eerste beelden van zwaartekrachtsgolven: de naweeën van die oerknal.

Zo’n 13,8 miljard jaar geleden vond de oerknal plaats. Vrijwel direct erna begon het universum zich exponentieel uit te breiden. Tenminste: dat was de theorie. Een nieuw – baanbrekend onderzoek – steunt  die theorie nu. Wetenschappers hebben namelijk voor het eerst waargenomen  indirect bewijs gevonden voor die exponentiële uitbreiding van het universum (ook wel kosmische inflatie genoemd). En daar blijft het niet bij. In hun data duiken ook  de eerste beelden van zwaartekrachtsgolven op.



De polarisatie van de kosmische achtergrondstraling. 

Afbeelding waarop de polarisatie (de trillingsrichting) van de kosmische achtergrondstraling te zien is. De zwarte streepjes geven de richting aan. Dit patroon is vrijwel zeker veroorzaakt door zwaartekrachtsgolven die tijdens de inflatie-periode van het universum ontstonden.

Afbeelding: © BICEP2


The detection of gravitational waves in the afterglow of the Big Bang — if confirmed — opens a new chapter in astronomy, cosmology and physics. The signature, seen by the BICEP2 radio telescope at the South Pole, packs at least three discoveries into one: It provides the most direct evidence for the existence of the waves predicted by Einstein; it is the proof of ‘cosmic inflation’ that physicists had been eagerly awaiting; and it opens a window into the unification of the fundamental forces of nature and into quantum gravity. In this special collection, Nature News has the most comprehensive and up-to-date coverage of the breakthrough and its aftermath.


Opwindend nieuws
“Dit is echt opwindend,” vindt onderzoeker Chao-Lin Kuo. “We hebben voor het eerst zwaartekrachtsgolven – oftewel rimpels in de ruimtetijd – in beeld gebracht en een theorie over de totstandkoming van het gehele universum geverifieerd.” De onderzoekers deden hun ontdekking met de BICEP2-telescoop. Ze zetten de telescoop in om de kosmische achtergrondstraling – de gloed die de oerknal achterliet te bestuderen.

Zwaartekrachtsgolven ‘persen’ de ruime terwijl ze zich voortbewegen. Hierdoor ontstaat er een specifiek patroon in de kosmische achtergrondstraling. Dit patroon hebben wetenschappers nu daadwerkelijk gezien met de BICEP2-telescoop. Net als golven in de oceaan hebben zwaartekrachtsgolven een voorkeur voor een bepaalde richting, bijvoorbeeld links of rechts. De wetenschappers ontdekten een specifiek patroon, dat wijst op een snelle uitdijing. “Volgens alternatieve theorieën zouden we dit niet moeten zien”, vertelt de Russische fysicus Andrei Linde van de universiteit van Stanford.

Het begint met Einstein
Het bestaan van de zwaartekrachtsgolf wordt voorspeld door Einsteins zwaartekrachtstheorie. In deze theorie beschrijft Einstein de zwaartekracht als een vervorming van de ruimtetijd. Die vervorming ontstaat door materie. Om te begrijpen hoe dat zit, wordt vaak de metafoor van een laken gebruikt (let op: het is een tweedimensionale metafoor, die desalniettemin kan helpen begrijpen hoe materie ruimtetijd beïnvloedt). Stel: u houdt de punt van een laken vast en drie andere mensen houden de andere drie punten vast. U trekt het laken strak. Vervolgens legt iemand in het midden van het laken een bowlingbal. Wat gebeurt er? Er ontstaat een kromming in het laken die het grootst is nabij de bal. En het laken wordt in het gebied nabij de bal wat uitgerekt. Het komt min of meer overeen met wat er gebeurt met de ruimtetijd in de buurt van een grote hoeveelheid materie (bijvoorbeeld een planeet, zie hieronder). Tijd en ruimte worden nabij zo’n massa uitgerekt.

Afbeelding: Atamari (via Wikimedia Commons).

Afbeelding: Atamari (via Wikimedia Commons).

En dan de zwaartekrachtsgolf
Diezelfde theorie van Einstein voorspelt ook het bestaan van de zwaartekrachtsgolf. Deze golven worden door veel onderzoekers beschreven als ‘golfjes in ruimtetijd’. Zwaartekrachtsgolven ontstaan onder meer wanneer twee hele zware objecten (denk aan twee zwarte gaten of twee hele zware dubbelsterren) om elkaar heen cirkelen. De objecten verliezen door die zwaartekrachtsgolven energie en daardoor wordt de afstand tussen de twee objecten steeds kleiner. Uiteindelijk worden de twee objecten één.

Fysicus Andrei Linde – de ‘founding father’ van de inflatietheorie – krijgt te horen dat zijn theorie nu te bewijzen is!

Hoewel die zwaartekrachtsgolven dus in theorie al jaren bekend zijn en ook flinke invloed uitoefenen op het heelal, hebben we ze tot nu nog nooit waargenomen. Dat komt voornamelijk doordat die golven wanneer ze door de ruimte reizen in kracht afnemen. Vergelijk het met een boot die op zee vaart. Een luchtbed dicht bij de boot zal veel sterker op en neer deinen dan een luchtbed dat tientallen meters van de boot verwijderd is. Zo is het ook met zwaartekrachtsgolven: zodra ze bij de aarde arriveren, zijn ze zo verzwakt dat we ze eigenlijk niet meer kunnen waarnemen.


Was de oerknal het begin van alles? Nee, waarschijnlijk niet. Er zijn theorieën dat erveel meer heelallen zijn, namelijk in het zogenoemde multiversum. Ook zijn er wetenschappers die geloven dat ons heelal continu opnieuw ontstaat.

Maar nu blijkt dus dat wetenschappers inderdaad in staat zijn om zwaartekrachtsgolven waar te nemen, en wel met de gevoelige BICEP2-telescoop. En deze zwaartekrachtsgolven wijzen er dus op dat het heelal kort na het ontstaan exponentieel uitbreidde. En er zijn meer mogelijkheden. Dankzij zwaartekrachtsgolven kunnen we bijvoorbeeld zware dubbelstersystemen opsporen. Ook kunnen we dankzij zwaartekrachtsgolven meer inzicht krijgen in het ontstaan van superzware zwarte gaten (wellicht het resultaat van samengesmolten zwarte gaten). Eén ding is zeker: er staat ons nog veel moois te wachten.


Nieuw (indirect)  ‘overtuigend bewijs’ voor inflatie-theorie

17 maart 2014

Dat meldt de BBC maandag.

Volgens onderzoekers is er een signaal gevonden dat het gevolg is van de ultra snelle inflatie van het heelal, fracties van seconden na het ontstaan.

Het heeft de vorm van een rimpeling in het oudste licht dat waargenomen kan worden met radiotelescopen. Het is voor het eerst dat deze gravitatiegolven zijn waargenomen.

Hoewel de ontdekking nog verder wordt onderzocht met alternatieve experimenten, is er al sprake van een vondst die de wetenschappers mogelijk een Nobelprijs op kan leveren.

“Dit is spectaculair”, laat professor Marc Kamionkowski van de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore aan de BBC weten.

“Ik heb het onderzoek gezien en deze bewijzen zijn overtuigend. De wetenschappers die betrokken zijn bij het project horen bovendien bij de voorzichtigste en conservatiefste wetenschappers die ik ken.”


De doorbraak werd bekendgemaakt door een Amerikaans team, dat werkt aan het BICEP2-project. De onderzoekers gebruikten een telescoop op de zuidpool, waarmee een fractie van het heelal gedetailleerd in kaart werd gebracht.

Het doel was het vinden van een overblijfsel van de razendsnelle groei van de kosmos, die in de eerste biljoenste van een biljoenste van een biljoenste seconde van het ontstaan plaats moet hebben gevonden.

De theorie houdt in dat het kleine universum in dit tijdsbestek is gegroeid van iets onvoorstelbaar kleins tot ongeveer het formaat van een knikker. In de 13,8 miljard jaar die volgde is het universum continu verder gegroeid.


De theorie dat het universum zich telkens verder uitbreidt is voor het eerst voorgesteld door Alan Guth en Andrei Linde in de jaren tachtig, als antwoord op enkele tekortkomingen in de oerknal-theorie.

Zo vroeg men zich onder meer af hoe het komt dat het diepe heelal er alle richtingen op vrijwel hetzelfde uitziet. De bewering was dat alleen een razendsnelle inflatie oneffenheden heeft kunnen voorkomen..

De voorspelling was dat gravitatiegolven een spoor kunnen zijn van deze snelle inflatie, waarin sporen van het oudste licht in het universum moet zijn terug te vinden. De wetenschappers beweren nu dat dit spoor is waargenomen.


Door: Nederpelt

Zwaartekrachtsgolven van de oerknal gesignaleerd

Sterk bewijs voor de inflatietheorie

Wetenschappers achter de BICEP2-detector op Antarctica zeggen dat ze zwaartekrachtsgolven van de oerknal hebben gesignaleerd. De vindingen zouden een sterk bewijs vormen voor de inflatietheorie die stelt dat het universum in de eerste fractie van een seconde na de oerknal met een enorme snelheid is uitgedijd.


dinsdag 18 maart 2014

De gegevens zijn van januari 2010 tot december 2012 verzameld en laten een patroon zien in de trillingsrichting oftewel de polarisatie [1] van het licht dat we nu nog van de oerknal kunnen waarnemen. Dat licht wordt de kosmische achtergrondstraling genoemd en is te detecteren in alle richtingen waar astronomen hun telescopen op richten. Het is als het ware de nagloed van de oerknal.

De gemeten polarisatie van deze achtergrondstraling, ook wel de B-mode polarisatie genoemd, zou veroorzaakt zijn door zwaartekrachtsgolven die in de allereerste momenten van het universum ontstonden. Deze golven zijn door Albert Einstein voorspelde rimpelingen in de ruimtetijd [2].

Bewijs voor de inflatietheorie

De resultaten zijn een sterk bewijs voor de inflatietheorie die de Amerikaanse natuurkundige Alan Guth in 1981 presenteerde als aanvulling op de oerknaltheorie. Het belangrijkste bewijs voor de oerknal werd al in 1964 geleverd met de eerst detectie van de kosmische achtergrondstraling. Sindsdien is de oerknaltheorie algemeen geaccepteerd, alleen konden astronomen ermee niet het ontstaan van de grote structuren verklaren die de kosmische achtergrondstraling laat zien.


Een kaart van de kosmische achtergrondstraling gemeten door de Planck-satelliet. De kaart laat iets warmere gebieden (in rood) zien tussen gebieden waar de temperatuur lager is (blauw). Het wordt ook wel de babyfoto van het universum genoemd. ESA

De inflatietheorie biedt hiervoor een oplossing. Guth stelde dat het universum 10-36seconden na de oerknal begon aan een enorme uitdijingssprint. In een kleine fractie van die eerste seconde werd het universum opeens vele malen groter. Daarbij werden minuscule en toevallige variaties binnen de dichtheid van materie opgeblazen tot kosmische schalen. Na de korte inflatieperiode zou het universum blijven uitdijen, zij het langzamer.

Met de inflatietheorie konden veel observaties verklaard worden, maar nooit werd er echt bewijs voor gevonden.

Tot nu.

De gevonden polarisatie in de straling is volgens de astronomen het bewijs voor zwaartekrachtsgolven die tijdens de inflatieperiode ontstonden en als het ware hun afdruk hebben achtergelaten in de achtergrondstraling.

Bovendien is het gemeten signaal veel sterker dan eerder gedacht, waardoor een groot aantal inflatiemodellen weggestreept kunnen worden.


Het gebouw op Antarctica waarin onder andere de BICEP2-detector is gevestigd. BICEP2/Dispatches from the Bottom of the World


Veel wetenschappers reageren verheugd op de resultaten. De ontdekking wordt qua belang al vergeleken met de ontdekking van het Higgsboson in 2012 en ook de term Nobelprijs valt vaak.

Voordat het zover is zullen de resultaten eerst bevestigd moeten worden door teams van wetenschappers die met andere detectoren naar dezelfde signalen speuren. Maar dat lijkt slechts een kwestie van tijd.

De zoektocht naar zwaartekrachtsgolven in het huidige heelal gaat overigens gewoon door. Ze zouden ook veroorzaakt moeten worden door extreem zware objecten zoals zwarte gaten. Al jaren wordt er naar de hemel geluisterd, maar nog nooit werd er zo’n golf gevonden.

Big Bang Theory conceptual artwork

“Everything we see today – the galaxies, the stars, the planets – was imprinted at that moment”

Related Stories


1.–>  Fred Hoyle ……named the “Big Bang” in an attempt to ridicule the already-existing theory  of Lemaître when he proposed his own,(then novel,)“Steady State” theory of cosmology.

2.- To be honest, there wasn’t really much of a scientific theory of cosmology until Hubble’s discovery of the redshift of (almost all) “external galaxies”, published in 1928.

3.- Hoyle (along with Bondi and Tom Gold started his work on the “Steady State” theory in about 1948.(see below Note  2c) 

NOTE 1  :

(Georges Lemaitre’s theoretical work and application of Hubble’s early results to his theories predate both ;
however since Hoyle accepted Lemaitre’s theoretical work on the metrics of space, but disagreed on the interpretation of the observations, then I think it’s best to leave this out of this issue dealing with the new findings .)


NOTE 2  : (a) Moreover:—->  the  inflation theory ( Allan Guth )  solved theoretical  problems  with the big bang  theory  and   the earliest model  of inflation theory dates from 1980  ….(Sir Fred Hoyle (born 1915 ) was  then  65 years old  )

—>(b) it took some years before  eleaborated and divers  models  of  the inflation theory (–> Linde )   —>  ( which is now seems to be   more of less  confirmed by the   new observational  data )  … The aging Hoyle (and  his  “intellectual  heir “ the panspermalist Wicramasinghe ) never  tried to explain consistentely (or even   interpret )  the  inflation theory  by their own   “steady state theory  —-> “Why should they  ever  have done  that  ?  = for them the  “Big bang” theory  was false ( see 1)

—>(c)  The steady state   was  further  detailed  by them   ;    The creation of new “space ” and matter was not the result of inflation  :  but the result of  a   continuous   de  novo creation of  matter and space  ; a proces that will go on infinitely

bron ;




Oerknalontdekking nu al onder vuur?

Kosmische stofwolken zaaien twijfel


16 april 2014

Een nieuwe publicatie betwijfelt het eerste experimentele bewijs van kosmische inflatie.

De ontdekking van een echo van de oerknal werd op 17 maart wereldnieuws. De Zuidpooltelescoop BICEP2  zou een signaal hebben gemeten dat verraadt dat het heelal net na de geboorte in een minuscule fractie van een seconde gigantisch snel is uitgedijd. Het heelal zou een factor 10^36 groter zijn geworden in een tijdsduur van 10^-32 seconde. Inflatie heet deze superuitdijing.

Inflatie werd voor het eerst voorspeld in 1980.

BICEP2   zou het eerste indirecte experimentele bewijs voor deze theorie hebben gevonden. Er ging meteen een schokgolf van opwinding door de natuur- en sterrenkunde. En als deze ontdekking klopt, dan ligt er zeker een Nobelprijs klaar voor de ontdekkers.

De waarneming van BICEP2 is gebaseerd op de meting van de polarisatie in de kosmische achtergrondstraling: een verdraaiing in de trillingsrichting van de elektromagnetische straling die als achtergrondstraling het gehele heelal vult. Minstens 80% van deze verdraaiing schreven de BICEP2-onderzoekers toe aan inflatie. Een kleine 20% kwam waarschijnlijk door het effect van kosmisch stof op de achtergrondstraling. Dit percentage is echter gebaseerd op modellen, niet op directe metingen.

In een net gepubliceerd (maar nog niet gereviewd)wetenschappelijk artikel op de website trekken drie wetenschappers deze percentages in twijfels. wordt door natuur- en sterrenkundigen veel gebruikt om artikelen snel te lanceren en op deze manier zo snel mogelijk kritisch beoordeeld te worden door collegawetenschappers.

Volgens de drie onderzoekers zou een veel groter deel, zo niet het hele effect, kunnen komen door kosmische stofwolken. Maar ook hun argument is gebaseerd op modellen en niet op keiharde metingen.

Onderzoekers van de BICEP2-telescoop hebben niet gereageerd op de nieuwe publicatie. Welk model het bij het rechte eind heeft, zal moeten blijken. In ieder geval is duidelijk dat er dringend behoefte is aan nieuwe, onafhankelijke metingen die de BICEP2-resultaten kunnen bevestigen dan wel falsificeren.(1)

Sterrenkundigen kijken nu al reikhalzend uit naar de nieuwste resultaten van de Europese PLANCK-satelliet, die in oktober worden verwacht. In principe zou PLANCK inflatie namelijk beter moeten kunnen meten dan BICEP2 (2) . Waar BICEP2 het signaal maar bij een golflengte mat, heeft PLANCK hetzelfde signaal bij meerdere golflengten gemeten. Die metingen worden nu geanalyseerd.




(1)   “Falsify” is niet te vertalen als  “falsificeren”( =van bijvoorbeeld een theorie)- in dit zinsverband, maar “ontkrachten”(=van meetgegevens ) .

(2)                                                                                                                                                                                                                                                                    a) Bicep2 “kijkt” op 150 GHz. Dat is een roodverschoven signaal. Wat is de oorspronkelijke frequentie toen de fotonen gegenereerd werden en welk fenomeen produceerde die fotonen?

b) Lofar werkt op 180MHz en 1,6GHz en kijkt ook naar de meest verre sterren–>  meer roodverschoven, verder weg(?).

c) Fotonen van de eerste ( vroegste ) sterren zijn erg zeldzaam.
Ik meen wel eens gelezen te hebben dat er maar 500 per seconde of zelfs per uur langs komen op een bepaald oppervlak.              Hoe bepaalt men daarvan een polarisatie  richting?




19 May 2014

A reconstruction of the contaminated foreground map BICEP used (top) and the corrected map.

Raphael Flauger/Institute for Advanced Study

A reconstruction of the contaminated foreground map BICEP used (top) and the corrected map.

Perhaps it was too good to be true.

Two months ago, a team of cosmologists reported that it had spotted the first direct evidence that the newborn universe underwent a mind-boggling exponential growth spurt known as inflation. But last week a new analysis suggested the signal, a subtle pattern in the afterglow of the big bang, or cosmic microwave background (CMB), could be an artifact produced by dust within our own galaxy……





The Inflation Theory: Solving the Universe’s Problems of Flatness and Horizon

In trying to understand the universe, two major problems remained: the flatness problem and the horizon problem. To solve these, the big bang theory is modified by the inflation theory, which states that the universe expanded rapidly shortly after it came into existence ( was ” created ” )

Today, the principles at the heart of inflation theory have a profound impact on the way that string theory is viewed by many physicists.

The two problems can be stated simply as:

  • Horizon problem: The CMBR is essentially the same temperature in all directions.
  • Flatness problem: The universe appears to have a flat geometry.

The universe’s issues: Too far and too flat

The horizon problem (also sometimes called the homogeneity problem) is that no matter which direction you look in the universe, you see basically the same thing (see the following figure). The cosmic microwave background radiation (CMBR) temperatures throughout the universe are, to a very high level of measurement, almost exactly the same temperature in every direction. This really shouldn’t be the case, if you think about it more carefully.


If you look in one direction in space, you’re actually looking back in time. The light that hits your eye (or telescope) travels at the speed of light, so it was emitted years ago. This means there’s a boundary of 14 billion (or so) light-years in all directions. (The boundary is actually farther because space itself is expanding, but you can ignore that for the purposes of this example.) If there is anything farther away than that, there is no way for it to have ever communicated with us.

So you look out with your powerful telescope and can see the CMBR from 14 billion light-years away (call this Point A).

If you now look 14 billion light-years in the opposite direction (call this Point B), you see exactly the same sort of CMBR in that direction. Normally, you’d take this to mean that all the CMBR in the universe has somehow diffused throughout the universe, like heating up an oven. Somehow, the thermal information is communicated between Points A and B.

But Points A and B are 28 billion light-years apart, which means, because no signal can go faster than the speed of light, theres no way they could have communicated with each other in the entire age of the universe. How did they become the same temperature if there’s no way for heat to transfer between them? This is the horizon problem.

The flatness problem has to do with the geometry of our universe, which appears (especially with recent WMAP evidence) to be a flat geometry, as pictured in the following figure. The matter density and expansion rate of the universe appear to be nearly perfectly balanced, even 14 billion years later when minor variations should have grown drastically. Because this hasn’t happened, physicists need an explanation for why the minor variations haven’t increased dramatically.

Did the variations not exist? Did they not grow into large-scale variations? Did something happen to smooth them out? The flatness problem seeks a reason why the universe has such a seemingly perfectly flat geometry.

Three types of universes <i>(l. to r.)</i>: Closed, open, and flat.
Three types of universes (l. to r.): Closed, open, and flat.

These three types of universes are simplified representations of the way space naturally curves in the universe:

  • Closed universe: There is enough matter in the universe that gravity will eventually overcome the expansion of space. The geometry of such a universe is a positive curvature. (This matched Einstein’s original model without a cosmological constant.)
  • Open universe: There isn’t enough matter to stop expansion, so the universe will continue to expand forever at the same rate. This space-time has a negative curvature (saddle-shaped).
  • Flat universe: The expansion of the universe and the density of matter perfectly balance out, so the universe’s expansion slows down over time but never quite stops completely. This space has no overall curvature.

Rapid expansion early on holds the solutions

In 1980, astrophysicist Alan Guth proposed the inflation theory to solve the horizon and flatness problems (although later refinements by Andrei Linde, Andreas Albrecht, Paul Steinhardt, and others were required to get it to work). In this model, the early universal expansion accelerated at a rate much faster than we see today.

It turns out that the inflationary theory solves both the flatness problem and horizon problem (at least to the satisfaction of most cosmologists and astrophysicists). The horizon problem is solved because the different regions we see used to be close enough to communicate, but during inflation, space expanded so rapidly that these close regions were spread out to cover all of the visible universe.

The flatness problem is resolved because the act of inflation actually flattens the universe. Picture an uninflated balloon, which can have all kinds of wrinkles and other abnormalities. As the balloon expands, though, the surface smoothes out. According to inflation theory, this happens to the fabric of the universe as well.

In addition to solving the horizon and flatness problems, inflation also provides the seeds for the structure that we see in our universe today. Tiny energy variations during inflation, due simply to quantum uncertainty, become the sources for matter to clump together, eventually becoming galaxies and clusters of galaxies.

One issue with the inflationary theory is that the exact mechanism that would cause — and then turn off — the inflationary period isn’t known. Many technical aspects of inflationary theory remain unanswered, though the models include a scalar field called an inflaton field and a corresponding theoretical particle called an inflaton.

Most cosmologists till today ,  believed that some form of inflation likely took place in the early universe.



Oerknaltheorie (heelal was ooit heel heet en ‘compact’ en begon daarna uit te dijen) dateert uit 1920’s. bleef lange tijd speculatief.

ontdekking van kosmische achtergrondstraling (1965) was 1e ‘bewijs’: is afgekoeld overblijfsel van energie uit beginfase van het heelal.

om bepaalde problemen met klassieke oerknaltheorie op te lossen werd in 1980 inflatiehypothese voorgesteld (van ‘to inflate’ = opblazen).

volgens inflatie was er in het begin (triljoenste van triljoenste seconde na t=0!) een extreem korte periode van exponentiële uitdijing.

gewone (lineaire) uitdijing: heelal groeit als 1-2-3-4-5-6-7-8 etc. exponentiële uitdijing: heelal groeit als 1-2-4-8-16-32-64-128 etc.

tijdens inflatietijdperk (extreem kort!) zou grootte van heelal ca 100x verDUBBELD zijn. na afloop nam de gewone uitdijing het over.

inflatiehypothese sluit aan bij quantumtheorieën. oerknal-problemen leken opgelost. maar echt hard bewijs voor inflatie leek onmogelijk.

reden: achtergrondstraling is oudste signaal in heelal dat astronomen kunnen bestuderen. 380.000 jr na t=0. inflatie was láng daarvoor.

echter: als inflatie plaatsvond, moeten er zeer kort na t=0 zwaartekrachtsgolven zijn opgewekt in de ruimte, door hypersnelle expansie.

zwk-golven (voorspeld door einstein in 1916) zijn trillingen in de lege ruimtetijd, vglb met trillende drilpudding, maar véél kleiner.

bestaan van zwk-golven is nog nooit direct aangetoond (moeilijk te meten!); in 1974 werden er wel indirecte aanwijzingen voor gevonden.

tgv inflatie-zwk-golven moet ruimte ook nog ‘getrild’ hebben toen achtergrondstraling werd uitgezonden (toen heelal 380.000 jr oud was).

berekeningen: die ‘oer-golven’ laten spiraalvormige sporen na in patroon van polarisatie van achtergrondstraling. die zijn nu gevonden.

polarisatie betekent dat licht in ene trillingsrichting iets helderder is dan in andere richting. vergt speciale 2-richtings-detectoren.

achtergrondstraling is al erg moeilijk te meten. polarisatie ervan nóg moeilijker. spiraalvormige patronen NOG veel moeilijker. RESPECT!

ca tien teams maakten er afgelopen jaren jacht op (oa met europese ruimtetelescoop planck). BICEP2-telescoop op zuidpool heeft nu beet.

waarom op zuidpool? hoog/droog, dus geen last van absorptie in dampkring van bestudeerde oerknalstraling (op sub-millimeter golflengte).

dus: spiraalpatronen in polarisatie > in allereerste levensfase van heelal waren er zwk-golven > er moet inflatie hebben plaatsgevonden.

achtergrondstraling (380.000 jr na t=0) is ‘peuterfoto’ heelal; dit nieuwe resultaat is alsof je tijdens bevalling naast kraambed stond!

wat is nu de grootste doorbraak? voor natuurkundigen: bevestiging zwaartekrachtsgolven. voor kosmologen: bevestiging inflatiehypothese.

als BICEP2-ontdekking bevestigd wordt door andere teams (wsch snel!), levert deze ontdekking vrijwel zeker een nobelprijs op.


(reacties )

–>      Wat men  heeft  gevonden zijn metingen die consistent zouden zijn met de idee van kosmische inflatie.

We kunnen  gewoon een hele hoop hypothesen over wat er net na de oerknal gebeurde , weggooien zodat we nu blijkbaar eindelijk Einsteins zwaartekracht met de kwantummechanica kunnen verzoenen.
Is inderdaad zeer spectaculair maar heeft verder  de ballen met de oerknal zelf te maken.

°  Het ware beter geweest moest men gesproken hebben  over de theorie van wat er juist  NA  het ontstaan van het heelal gebeurde toen het groter werd en de fysische wetten ruimte, tijd, materie, energie, zwaartekracht,… vorm kregen.


Permalink voor ingesloten afbeelding




Echo’s van de oerknal

Sterk bewijs dat oerknal begon met ‘inflatie’


Een telescoop op de zuidpool heeft de zwaartekrachtsecho’s van de oerknal ontdekt. Een enorme verrassing, volgens astrofysicus Daan Meerburg

© Bicep2-cooperation
De ‘weerkaart’ van de kosmische achtergrondstraling waaruit blijkt dat de oerknal zwaartekrachtsgolven produceerde.

Waar ging het over?

Op Antarctica staat een gespecialiseerde telescoop, BICEP, die uiterst gevoelig is voor radiostraling uit het heelal op een frequentie van 150 gigahertz, ofwel een golflengte van ongeveer twee millimeter. Met die telescoop is de afgelopen jaren een klein deel van de hemel gescand. Uit die data is een spectaculaire primeur gedestilleerd: voor het eerst is een signaal gedetecteerd dat ontstaan moet zijn in de eerste fractie van een seconde na de oerknal.
Het gaat om zwaartekrachtsgolven, die ons iets vertellen over het tijdperk van ‘inflatie’, een fase waarin het heelal onvoorstelbaar snel uitdijde.

‘Het is een enorme verrassing dat ze dit hebben kunnen meten’,’ aldus astrofysicus Daan Meerburg, die op de universiteit van Princeton dit onderzoek op de voet volgt. Dit betekent volgens hem ook, dat de zwaartekrachtsgolven die de inflatie opwekte, uitzonderlijk sterk waren. Van de inflatie-theorie zijn in de loop der tijd allerlei varianten in omloop geraakt, vooral omdat er geen experimentele check mogelijk was. Die is er nu dus wel, en die maakt het onwaarschijnlijk dat dat de simpeler versies van de theorie correct zijn. Het wordt voor de theoretici dus ingewikkelder, maar ook interessanter.

Meerburg bekeek via internet de technische presentatie voorafgaand aan de persconferentie, en besprak met collega’s de twee wetenschappelijke artikelen die gelijktijdig verschenen. Volgens hem zijn de metingen ‘behoorlijk solide’. De zwaartekrachtsgolven zijn niet direct gemeten, maar via de sporen die ze hebben achtergelaten in de kosmische achtergrondstraling, het ‘nagloeien’ van het heelal sinds de tijd dat dit nog heel heet was.

Zwaartekrachtsgolven zijn door Einstein voorspeld, maar nog nooit direct waargenomen. Het zijn rimpelingen in de ruimte-tijd zelf die zich met de lichtsnelheid voortplanten en elk voorwerp – bijvoorbeeld de aarde – even vervormen als ze voorbij komen. ‘Inflatie’ is ruim dertig jaar geleden bedacht door Alan Guth om een paar fundamentele problemen met de gewone oerknaltheorie te ondervangen. Als inflatie zich werkelijk voorgedaan heeft, moet dit heftige zwaartekrachtsgolven hebben opgewekt. Deze primordiale zwaartekrachtsgolven reizen dan nog steeds door het heelal, maar ze zijn nu te zwak om direct waar te nemen. Ze moeten echter wel sporen hebben achtergelaten in de kosmische achtergrondstraling, want die ontstond slechts 380.000 jaar na de oerknal, toen het heelal veel kleiner was en de zwaartekrachtsgolven veel sterker.

Deze sporen zijn de zogeheten B-modussen. De kosmische achtergrondstraling vult als het ware de complete hemelbol, en je kunt er een kaart van maken die lijkt op een weerkaart.

In elk punt op aarde heeft de wind een bepaalde snelheid en een richting; net zo heeft de achtergrondstraling op elk punt van de hemelbol een bepaalde intensiteit en polarisatie (‘trillingsrichting’). De intensiteit is de afgelopen jaren al met grote nauwkeurigheid gemeten, onder andere door de Planck-satelliet. Maar nu is voor het eerst, van een klein deel van de hemel, ook de polarisatie in kaart gebracht.

De B-modussen zijn dan vergelijkbaar met orkanen of depressies op die kaart, en die kunnen eigenlijk alleen maar veroorzaakt zijn door primordiale zwaartekrachtsgolven. 

‘Dit is 100% zeker een Nobelprijs,’ schat Meerburg in. Hij denkt echter dat de prijs naar de experimentatoren zal gaan voor het ontdekken van de primordiale zwaartekrachtsgolven, en niet naar Alan Guth, omdat nu nog allerlei varianten voor inflatie mogelijk zijn.

Ook Nature kwam ten tijde van de persconferentie al met het nieuws.



zie ook



“De enige kracht die sterker is dan die uitdijende kracht (donkere energie) is de zwaartekracht. Daarom dijt de ruimte niet uit in bijv. ons zonnestelsel. Wanneer de zwaartekracht geen invloed heeft dan dijt de ruimte in zichzelf uit.”



Eerste sterrenstelsels ontstonden erg vroeg

Slechts 200 miljoen jaar na de oerknal ontstonden de eerste sterrenstelsels in het heelal. Dit is veel eerder dan astronomen eerder dachten.

“Volgens huidige theorieën kunnen sterrenstelsels niet zo vroeg geboren worden”, zegt wetenschapper Johan Richard.

Het verre sterrenstelsel maakt deel uit van cluster Abell 383. Het sterrenstelsel heeft een roodverschuiving van 6,027, wat overeenkomt met een afstand van 12,75 miljard lichtjaar. Dit betekent dat wij het sterrenstelsel zien zoals het eruit zag toen het heelal 950 miljoen jaar oud was.

200 miljoen jaar
Het wordt nog spannender. Wetenschappers vonden in het sterrenstelsel meerdere sterren met een leeftijd van ongeveer 750 miljoen jaar. Dit betekent dat deze sterren 200 miljoen jaar na de oerknal werden gevormd.

James Webb-telescoop
“Het is zeer aannemelijk dat er veel meer sterrenstelsels in het jonge universum bevinden dan wij nu denken”, concludeert co-auteur Jean-Paul Kneib. Toekomstige telescopen, zoals de James Webb-telescoop, kunnen dit soort sterrenstelsels bestuderen. Helaas kwam vandaag het nieuws naar buiten dat de James Webb Telescope niet voor 2018 gelanceerd gaat wordenin verband met te hoge kosten.



Massieve sterrenstelsels onthullen de expansiesnelheid van het jonge heelal

Wetenschappers van het Berkeley Lab zijn er in geslaagd om de expansiesnelheid in het jonge heelal te ontrafelen. Zij keken hiervoor naar quasars: massieve sterrenstelsels.

Twee onafhankelijke analyses zijn gebruikt om de expansiesnelheid van het heelal te bepalen, toen ons universum slechts drie miljard jaar oud was. Ter vergelijking: op dit moment is het heelal 13,7 miljard jaar oud. Ruim tien miljard jaar geleden bestond de aarde nog niet, en ook was de zon nog niet ontstaan.

De wetenschappers laten weten dat de expansiesnelheid drie miljard jaar na de oerknal 68 kilometer per seconde per miljoen lichtjaar was. Stel, een sterrenstelsel is één miljoen lichtjaar verwijderd van een ander sterrenstelsel, dan betekent dit dat deze sterrenstelsels met een snelheid van 68 kilometer per seconde van elkaar weg gaan. Nu – 13,7 miljard jaar na de oerknal – ligt de expansiesnelheidveel hoger, namelijk op 73 kilometer per seconde per megaparsec. Een megaparsec is ruwweg drie miljoen lichtjaar.


Hoe de Baryon Oscillation Spectroscopic Survey (BOSS) te werk gaat. Licht van quasars wordt deels geabsorbeerd door intergalactisch gas. Wetenschappers weten waar deze gaswolken zich bevinden en hoe groot ze zijn. Hierdoor kunnen zij ontrafelen hoe snel sterrenstelsels in het jonge universum uit elkaar dreven.

Veel mogelijkheden
Dankzij het werk van de onderzoekers kan de Hubbleconstante nog beter bepaald worden. Daarnaast leren astronomen nu meer over donkere energie en wat de vorm van het heelal is. Mogelijk is het heelal veel platter dan wij denken!

BOSS Quasars Track the Expanding Universe – the Most Precise Measurement Yet” – Berkeley


Het is een algemene regel dat sterrenstelsels in het heelal uit elkaar drijven. De onderlinge afstand wordt dus steeds groter. Er zijn echter altijd uitzonderingen. Een goed voorbeeld is het Andromedastelsel. Dit buurstelsel beweegt zich juist naar ons toe en zal in de toekomst botsen met het Melkwegstelsel




Universum had eigenlijk amper één seconde moeten bestaan

stukje universum

Nieuw onderzoek toont aan dat het universum vrijwel direct na het ontstaan weer zou moeten zijn ingestort. Onderzoekers trekken die conclusie nadat ze onderzoeken naar het Higgs-deeltje combineerden met recent bewijs voor de oerknal.

Ongeveer 13,8 miljard jaar geleden vond de oerknal plaats. Onderzoekers vermoeden dat het universum zich vrijwel direct daarna begon uit te breiden (dat wordt ook wel kosmische inflatie genoemd). In maart kondigden onderzoekers aan voor het eerst direct bewijs te hebben gevonden voor die exponentiële uitbreiding. De resultaten van het onderzoek – dat wereldnieuws was – zijn echter omstreden en worden lang niet door elke onderzoeker omarmd.


Afbeelding: Royal Astronomical Society.

Stabiliteit van het universum
In een nieuwe studie besloten Britse kosmologen te kijken wat deze omstreden onderzoeksresultaten betekenen voor de stabiliteit van het universum. Om dat te doen combineerden ze de resultaten met onderzoeksgegevens omtrent het in juli 2012 ontdekte Higgs-deeltje. Onderzoekers hebben inmiddels aangetoond dat ons universum zich in een vallei van het zogenoemde ‘Higgs-veld’ bevindt (zie hiernaast) en deze beschrijft de manier waarop andere deeltjes aan hun massa komen. Maar de vallei waarin ons universum zich bevindt, is niet de enige vallei. Er is er nog eentje. Deze is veel dieper, maar een grote energiebarrière voorkomt dat ons universum in deze vallei kukelt (zie ook de afbeelding hiernaast).

Het probleem met het onderzoek dat in maart met veel bombarie werd aangekondigd, is dat de resultaten erop wijzen dat het universum tijdens de periode van kosmische inflatie grote ‘schoppen’ kreeg, waardoor het binnen een fractie van een seconde in de tweede, diepere vallei van het Higgs-veld zou zijn beland. Als dat gebeurd zou zijn, zou het universum snel zijn ingestort. “Als dat gebeurt zou zijn, zouden we daar nu niet over discussiëren,” concludeert onderzoeker Robert Hogan.

Als het Higgs-deeltje bestaat en de waarnemingen die onderzoekers in maart van dit jaar deden, kloppen, zou het universum dus helemaal niet meer bestaan. Daarmee lijkt dit onderzoek de omstreden studie die in maart werd gepresenteerd onderuit te halen. Maar het is nog niet bewezen dat die resultaten niet kloppen, zo benadrukt Hogan. Zo kan niet worden uitgesloten dat de onderzoekers het in maart bij het juiste eind hadden en andere – onbekende – processen aan de gang zijn die voorkomen dat het universum instort.


Should the Higgs boson have caused our Universe to collapse?” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Hubble (ESA / NASA).




‘Echo’s van de oerknal’ zijn bij nader inzien mist.

In maart kwam een team onderzoekers van een telescoop op Antarctica (BICEP-2) met spectaculair nieuws: ze hadden directe echo’s van de oerknal waargenomen.

Al snel gingen stemmen op die zeiden dat die vermeende echo’s ook veroorzaakt konden zijn door ordinair stof in ons Melkwegstelsel. Die twijfel is nu vrijwel zekerheid: onderzoekers van de ruimtetelescoop Planck publiceren vandaag een artikel waarin ze het BICEP-resultaat naar de prullenbak verwijzen. Voor het BICEP-team is dit extra pijnlijk, omdat die voortijdig met Planck-data aan de haal waren gegaan om hun claim te kunnen doen.

de Planck telescoop


de planck telescoop 


Bewijs voor versnelde oerknal nu echt van tafel

22/09/14 – Bron:


De Bicep2-radiotelescoop op de Zuidpool. © reuters.

Het team van Amerikaanse astronomen dat dit voorjaar spectaculaire eerste waarnemingen vanaf de zuidpool van de versnellende oerknal presenteerde, heeft voor zijn beurt gesproken. Wat ze voor veelzeggende kreukels in de oerknal hielden, is niet te onderscheiden van stof in de Melkweg.

Die vernietigende conclusie komt uit een nieuwe analyse van de waarnemingen van de kosmische achtergrondruis die eerder werden gemaakt met de Planck-satelliet. Stof, zo blijkt, geeft hetzelfde soort verstoringen van die ruis als het effect dat het Bicep2-team voor zogeheten inflatie hield.Inflatie is de extreem versnelde uitzetting van het piepjonge heelal, vlak na de oerknal zelf, zo’n 15 miljard haar geleden. Dat effect verklaart waarom het heelal op grote schaal zo gelijkmatig is, maar is tot nog toe nooit direct waargenomen. Bicep2 claimde dat nu wel te kunnen.

Inflatie is zo heftig, dat ruimte en tijd zelf rimpelingen vertonen. Die zijn in theorie nog steeds te zien aan de manier waarop de achtergrondstraling verdraaid is, de zogeheten B-modepolarisatie.

Lees ook

Het Dark Sector Lab op de Zuidpool. © Steffen Richter, Harvard University.

“Bewijs voor kosmische inflatie”
Dit voorjaar meldde het team van de Bicep2-radiotelescoop op de Zuidpool dat het die verdraaiingen op een stukje hemel had gevonden. Dat zou het rechtstreekse bewijs voor kosmische inflatie zijn. Kosmologen vierden het nieuws met champagne.

Het spectaculaire resultaat werd kort daarna echter al in twijfel getrokken, omdat experts meenden dat de Amerikanen het signaal van stof in hun analyses waren vergeten. Daarna was het wachten op het team van Planck, dat nu concludeert dat de claims van Bicep2 onhoudbaar zijn. Het stofsignaal, stellen ze vast, is niet te verwaarlozen en zelfs even sterk als wat Bicep2 voor oerknalrimpels hield.

De Groningse kosmoloog Diederik Roest noemt de Planck-resultaten overtuigend.

“Dit wil niet helemaal zeggen dat Bicep2 niets van vlak na de oerknal ziet, maar wat er na aftrek van stof overblijft, is binnen de foutenmarges niet veel.”

De teams van Planck en Bicep2 zeggen nu samen nog beter te gaan uitzoeken wat er eventueel nog wel uit de waarnemingen is af te leiden over kosmische inflatie. Uit de Planck-metingen is bijvoorbeeld af te leiden welke gebieden aan de hemel weinig stof bevatten, zodat nieuwe metingen op die plaatsen misschien wel bewijzen voor inflatie kunnen leveren.


Baanbrekende oerknalontdekking vergaat mogelijk tot stof


Het was in maart wereldnieuws: wetenschappers hadden sporen van zwaartekrachtsgolven – de naweeën van de oerknal – ontdekt en dus direct bewijs gevonden voor de oerknaltheorie. Maar een nieuw onderzoek trekt de studie in twijfel: zijn de sporen wel afkomstig van zwaartekrachtsgolven?

Einstein voorspelde in zijn algemene relativiteitstheorie al dat ze moesten bestaan: zwaartekrachtsgolven. Maar onderzoekers hadden ze nog nooit waargenomen. Tot begin dit jaar.

“Dit is echt opwindend,” zo stelde onderzoeker Chao-Lin Kuo toen. “We hebben voor het eerst zwaartekrachtsgolven – oftewel rimpels in de ruimtetijd – in beeld gebracht en een theorie over de totstandkoming van het gehele universum geverifieerd.”

Wanneer zwaartekrachtsgolven zich voortbewegen dan ‘persen’ ze de ruimte. En daarbij ontstaat een specifiek patroon in de kosmische achtergrondstraling. En dat patroon – dat ervan getuigt dat zwaartekrachtsgolven een voorkeur voor een bepaalde richting hebben – dachten Chao-Lin Kuo en collega’s met behulp van de BICEP2-telescoop gespot te hebben.

Andere bron?
In hun studie sloten de onderzoekers uit dat het waargenomen signaal door iets anders veroorzaakt werd. Maar misschien hebben ze dat iets te snel gedaan, zo stellen wetenschappers nu. Ze analyseerden gegevens van de Planck-satelliet en richtten zich daarbij op een deel van het heelal dat ook Chao-Lin Kuo en collega’s bestudeerden.

“Volgens onze analyse valt het effect van contaminatie (andere bronnen die hetzelfde signaal kunnen hebben gegenereerd, red.) en dan met name gassen die in ons sterrenstelsel aanwezig zijn, niet uit te sluiten,” vertelt onderzoeker Carlo Baccigalupi.

Wanneer Planck de ogen op de hemel richt, dan observeert de satelliet het universum op een groot aantal frequenties (negen banden van 30 tot 857 GHz). BICEP2 bestudeert het universum op slechts één frequentie (150 GHz). Juist omdat de blik van Planck zoveel breder is, denken Baccigalupi en collega’s een goede reden te hebben om te vermoeden dat er wel eens sprake kan zijn van contaminatie en dat het waargenomen signaal helemaal niet veroorzaakt wordt door zwaartekrachtsgolven.

Maar dat kan nu nog niet met zekerheid gesteld worden, zo benadrukt Baccigalupi.

“We zijn een samenwerking met BICEP2 gestart. We vergelijken hun gegevens met de Planck-gegevens (op dezelfde frequentie: 150 GHz).” Uiteindelijk moet zo duidelijkheid ontstaan over wat we nu daadwerkelijk zien. “Het zou kunnen dat inderdaad sprake is van contaminatie, maar – we zijn optimistisch – we kunnen die contaminatie wellicht ook met zekerheid uitsluiten. Op die manier zou Planck een cruciale bijdrage kunnen leveren aan de ontdekking van bewijs voor zwaartekrachtsgolven afkomstig van de oerknal, in de kosmische achtergrondstraling.”



Gravitational waves according to Planck” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door ESA.







Astronomie                                                                                                                                                                !/_search/?terms=zwart gat                                                                                       


zwarte gaten.docx (1.7 MB)       <–ARCHIEF

Vervorming van ruimte en tijd in een zwart gat

Gravitatie of zwaartekracht wordt als natuurkracht volledig beschreven door de Algemene Relativiteitstheorie van Albert Einstein (1916).

Deze theorie ligt aan de basis van het begrip “zwart gat”. In een driedimensionele ruimte wordt de positie van een lichaam in de ruimte door drie coördinaten vastgelegd.
Bij Einstein zijn er vier: drie ruimtelijke coördinaten en de tijd. Men spreekt niet meer over ruimte en tijd afzonderlijk, maar over de ruimtetijd.

Zonder gravitatieveld (ver uit de buurt van massa’s) blijven ruimte en tijd onaangetast. Een kubieke meter is dezelfde overal in het heelal en de tijd verloopt zoals het constante debiet van een rivier.

Naarmate het gravitatieveld sterker wordt, bijvoorbeeld bij het naderen van een zwart gat, wordt niet alleen de ruimte steeds meer vervormd, maar ook het tijdsverloop wordt alsmaar minder lineair. Juist boven het oppervlak van een zwart gat zijn beide zo sterk vervormd en verweven, dat ze niet meer te onderscheiden zijn. De tijd staat stil.

– See more at:


“THEORETISCHE   KOSMOLOGIE ” ……of  Gazettenprietpraat  ?  

  • Het  is en blijft  vandaag  meestal nog  bij  theoretische astronomie en kosmologie,  :   Vele  ” theorieën”  al dan niet wiskundig, maar niet echt veel feiten of zekerheden.

    •  wiskundige astronomie-kosmologie  ligt  al jaren onder vuur staat, omdat de praktijk-observaties dingen laten zien die op allerlei manieren kunnen worden geinterpreteerd   en  ook  steeds weer  anders   dan  bepaalde   wiskundige modellen voorspellen  :   daarom zijn en blijven het ook theorieën, theorieën met de vleet maar feiten zijn er maar heel weinig te vinden.

    Het enige  wat dat  bij het publiek veroorzaakt  , is dat vele mensen deze “theorieën”  gaan aannemen als zijnde feiten,

    Wetenschappers zelf doen daar gretig aan mee en zijn zelfs de aanzet er voor…en dat is heel erg jammer.
    Omdat mede hierdoor de geloofwaardigheid van de gehele wetenschap een deuk krijgt.

    Om het nog niet te hebben dat weerlegde theorieën, nog steeds worden gehanteerd en in stand gehouden..waarom is voor mij een raadsel..

    Maar , eens je goed beseft dat de theoretische astronomie en kosmologie niet veel feiten hebben, kan het best wel boeiend worden…ik vraag me altijd af wat word het de volgende keer weer.

    Honderden zwarte gaten          27/10/07 –

    Een internationaal team van astronomen heeft honderden zwarte gaten ontdekt. De ontdekking is het eerste concrete bewijs dat de meeste melkwegstelsels zwarte gaten produceren als ze zo’n drieëneenhalf miljard jaar oud zijn. Het heelal is ongeveer 14 miljard jaar geleden ontstaan.Het totale aantal zwarte gaten is door de recente ontdekking verdubbeld. “We hadden het topje van de ijsberg al gezien in onze zoektocht naar deze objecten, maar nu zien we de ijsberg zelf”, aldus sterrenkundige Mark Dickinson. 

    Satelliet vindt miljoenen zwarte gaten

     Met een Amerikaanse satelliet hebben sterrenkundigen ongeveer 2,5 miljoen kolossale zwarte gaten in het heelal gevonden.
    30 augustus 2012

    Daarnaast werden ongeveer 1000 melkwegstelsels ontdekt die waren verborgen achter dichte stofwolken Dat heeft de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA woensdag (lokale tijd) bekendgemaakt.

    Zwarte gaten zijn gebieden in de ruimte waar de zwaartekracht zo sterk is dat alles wordt opgeslokt. Zelfs licht kan niet ontsnappen. De zwarte gaten zijn daardoor niet te zien met het blote oog. Ze zijn wel op te sporen met infrarood licht.

    De geavanceerde satelliet WISE, wat staat voor Wide-field Infrared Survey Explorer, maakt gebruik van die techniek.


    De WISE werd eind 2009 gelanceerd. De Amerikaanse ruimtetelescoop is de opvolger van een baanbrekende Nederlandse sonde, de Infra-Rood Astronomische Satelliet (IRAS) uit 1983.

    De IRAS registreerde ongeveer 300.000 bronnen van infrarood licht, waaronder zes nieuwe kometen en meer dan 20.000 sterrenstelsels.

Astronomen weten nu ‘alles’ van  het  zwart gat dat deel

uitmaakt van de dubbelster Cygnus X-1

18 november 2011

 Voor het eerst is het astronomen gelukt om een volledige beschrijving te geven van een zwart gat.

Cygnus X-1

De nauwkeurige metingen maken het mogelijk om de complete geschiedenis van het ongeveer zes miljoen jaar oude object te reconstrueren.

Het zwarte gat, dat deel uitmaakt van de dubbelster Cygnus X-1 draagt, is al bijna vijftig jaar een begrip in de sterrenkunde. Het heeft een normale ster als begeleider, waar hij materie van wegsnoept. Bij deze overdracht wordt de materie dermate heet, dat zij röntgenstraling uitzendt. Het zwarte gat zelf zendt geen enkele waarneembare vorm van straling uit. Hierdoor kunnen er maar drie stukjes informatie over zo’n object worden verzameld: zijn massa, zijn rotatiesnelheid en zijn elektrische lading.

Elektrische lading

Dankzij nieuwe metingen met drie röntgensatellieten en de VLBA, een groot Amerikaans netwerk van radiotelescopen, zijn de massa en rotatiesnelheid van het zwarte gat nu beter bekend dan ooit. Zijn elektrische lading is vrijwel nul. De VLBA-metingen hebben uitsluitsel gegeven over de afstand van Cygnus X-1.

Deze blijkt 6070 lichtjaar te bedragen, waar eerdere schattingen uitkwamen op 5800 tot 7800 lichtjaar. Uit de combinatie van deze nieuwe afstand en de gegevens die de afgelopen twintig jaar met de röntgensatellieten zijn verzameld, blijkt dat het zwarte gat in Cygnus X-1 bijna vijftien keer zo zwaar is als onze zon en meer dan achthonderd keer per seconde om zijn as tolt. De VLBA-metingen hebben verder laten zien dat Cygnus X-1 maar heel traag beweegt ten opzichte van de sterren in zijn omgeving.

Dat wijst erop dat het zwarte gat bij zijn geboorte geen grote ‘schop’ heeft gekregen. En dat versterkt het al bestaande vermoeden dat de ongeveer honderd zonsmassa’s wegende ster waaruit hij is voortgekomen geen supernova-explosie heeft ondergaan, maar ‘stilletjes’ in elkaar is gezakt.

Kleinste zwarte gat ooit ontdekt

16 december 2011   2

Onderzoekers hebben een piepklein zwart gat waargenomen. Het is het kleinste zwarte gat dat tot op heden is ontdekt.

Het zwarte gat heeft een massa die waarschijnlijk kleiner is dan drie zonsmassa’s. En dat is opvallend weinig. Astronomen hebben berekend dat een zwart gat met een iets kleinere massa dan dit exemplaar niet eens kan bestaan.


De onderzoekers ontdekten het zwarte gat met behulp van NASA’s Rossie X-ray Timing Explorer (RXTE). Naast het zwarte gat bevindt zich een ster. Het gas hiervan stroomt richting het zwarte gat en vormt een schijf rond het zwarte gat. Het gas in deze schijf is bijzonder heet en stoot röntgenstraling uit.

De energie en intensiteit in de gasschijf verandert. Met de RXTE kunnen de onderzoekers die veranderingen waarnemen en conclusies trekken over de grootte en massa van het zwarte gat. RXTE meet namelijk het röntgenpatroon van het zwarte gat. Dit röntgenpatroon vormt de hartslag van een zwart gat. De onderzoeker vergeleken de hartslag van het nieuwe zwarte gat met de hartslag van het veel grotere zwarte gat GRS 1915. De verschillen zijn groot (zie ook onderstaand filmpje).

Een kleiner zwart gat heeft een snellere ‘hartslag’. Onderzoeker Diego Altamirano vergelijkt de hartslag van een groot en klein zwart gat met de hartslag van respectievelijk een olifant en muis. “de hartslag van een muis is veel sneller en dat geldt ook voor de hartslag van het veel lichtere zwarte gat dat wij hebben onderzocht.”

Astronomen observeren de ‘hartslag’ van een piepklein zwart gat” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO/L. Calçada (via Wikimedia Commons).

Grootste zwarte gaten ooit ontdekt

 05 december 2011   5

Wetenschappers hebben relatief dichtbij twee enorme zwarte gaten ontdekt die de boeken in gaan als de grootste ooit.

De twee zwarte gaten hebben een massa die bijna tien miljard groter is dan die van onze zon. Het grootste zwarte gat dat onderzoekers hiervoor aantroffen, was met een massa van 6,3 miljard keer de massa van onze zon een stuk kleiner.

De twee enorme zwarte gaten bevinden zich in het centrum van twee sterrenstelsels: NGC 3842 en NGC 4889. Hoewel de onderzoekers wel vermoedden dat zulke grote zwarte gaten bestonden, waren deze nog nooit echt gevonden.

De onderzoekers ontdekten en bestudeerden de zwarte gaten met behulp van telescopen in de ruimte en op aarde. Hun bevindingen publiceerden ze in het blad Nature.

Team sees biggest black holes yet” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA.

°10 Miljard keer groter dan onze zon…..

  • volgens mij is OJ 287 een zwart gat van 18 miljard zonnemassa’s.

  •  ik kan me niet voorstellen hoe een enorme hoeveelheid energie dat ding opwekt, en hoeveel dat ding vernietigt.. Maar ik dacht dat de Quasar’s die ze vinden groter waren, of heb ik het dan fout?

      •  een Quasar is iets heel anders dan een zwart gat

      Een quasar is een  randverschijnsel van een zwart gat, m.a.w. de schijf materie (en gas) die rond de event horizon van een zwart gat draait.
      Uiteraard zijn deze groter dan het zwarte gat zelf…

      het bijzondere van een zwart gat is dat de massa van (hier)18 miljard zonnen is samengepakt op een bijzonder klein punt, waardoor een lucifersdoosje vol ” materie “miljoenen kilo’s zou wegen.

    Grootste zwarte gat eet van twee walletjes

    26 maart 2012 om 16:37 uur door 3

    Wetenschappers denken eindelijk te weten hoe de grootste zwarte gaten ooit zo groot konden worden.

    Sommige zwarte gaten zijn enorm groot. Neem bijvoorbeeld het zwarte gat in het hart van onze Melkweg. Het is vier miljoen keer zwaarder dan onze zon. Maar dat zwarte gat is nog niet eens het zwaarste zwarte gat ooit gevonden: er zijn ook zwarte gaten die vele malen zwaarder zijn. En in december werd nog een zwart gat ontdekt dat bijna achtien  miljard keer de massa van onze zon heeft.

    Deze enorm massieve zwarte gaten waren al volgroeid toen het universum nog heel jong was: minder dan een tiende van de huidige leeftijd,” vertelt onderzoeker Andrew King in een persbericht. Grote vraag was dan ook altijd: hoe konden deze zwarte gaten zo snel groeien?

    Twee walletjes
    Normaalgesproken groeien zwarte gaten doordat ze gas naar binnen trekken. Maar dat gaat vrij langzaam: te langzaam om binnen zo’n korte tijd een enorm zwart gat te vormen. Maar hoe waren de zwarte gaten dan zo groot geworden?

    De onderzoekers bedachten dat de grootste zwarte gaten misschien wel van meerdere walletjes aten. Wat nu als het gas (hun ‘voedsel’) niet van één kant, maar uit meerdere richtingen kwam?

    Met behulp van simulaties  probeerden ze dat te achterhalen. Ze bestudeerden met behulp van modellen een zwart gat met twee gasschijven. Na enige tijd worden de schijven groter en botsen ze, waarop een enorme hoeveelheid gas zo in het zwarte gat verdwijnt. Hierdoor kunnen zwarte gaten opeens 1000 keer sneller groeien, zo schrijven de onderzoekers in hun paper.

    Of de grootste zwarte gaten ook werkelijk op deze manier groot zijn geworden, blijft natuurlijk onduidelijk. “We weten niet precies hoe gas in het vroege universum in sterrenstelsels vloeide,” benadrukt King. Maar de theorie is overtuigend.

    Astronomers put forward new theory on size of black holes” –
    De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO.

    • Heeft de wetenschap enig idee hoeveel tijd het nodig heeft voor zo’n enorme zwarte gaten zulke grootte hebben,  ? —> “het is amper kort na de oerknal gebuurt,”   ik begin toch stilaan te twijfelen aan de huidige 13,7miljard jaar  , sinds  ontstaan van ons universum.

      • ( Sommige  vroegere artikels beweerden dat )…..sterren  zijn gevonden ,  amper 200 miljoen jaar na het ontstaan van ons universum,maar helaas lees ik het vervolg hier niets meer over…….,hier klop iets niet over die 13,7 miljard… ?

Superzwaar zwart gat blaast stof weg

EOS   21 juni, 2013 -| Door Eddy Echternach
Tekening van de omgeving van het superzware zwarte gat in melkwegstelsel NGC 3783.
Een wind van stof worden door het zwarte gat geblazen.

Gedetailleerde waarnemingen met de Europese Very Large Telescope Interferometer laten zien dat zich boven en onder de materieschijf rond het superzware zwarte gat in de kern van sterrenstelsel NGC 3783 veel koel stof bevindt. Het lijkt erop dat dit stof door het zwarte gat wordt weggeblazen.

In de afgelopen twintig jaar hebben astronomen ontdekt dat bijna alle sterrenstelsels een enorm zwart gat in hun centrum hebben. Sommige van deze zwarte gaten groeien door materie uit hun omgeving aan te trekken. Bij dat proces ontstaan de meest energierijke objecten in het heelal: actieve galactische kernen (AGN’s).

De superzware zwarte gaten in deze AGN’s zijn omringd door ‘donuts’ van kosmisch stof dat uit de omringende ruimte is opgeslokt. Vermoed werd dat de sterke infraroodstraling die de AGN’s produceren grotendeels van deze stofringen afkomstig is.

De nieuwe waarnemingen laten echter zien dat dit niet zo is: boven en onder de hoofdring, die uit heet stof bestaat, bevinden zich enorme hoeveelheden koeler stof die óók een bron van infraroodstraling zijn.

Het koele stof komt als een soort wind van het zwarte gat af.

Blijkbaar voedt het zwarte gat zijn onverzadigbare honger met materiaal uit de nabije omtrek, maar door de intense straling die hierbij ontstaat wordt een deel van het materiaal weer weggeblazen.

Het is nog onduidelijk wat het nettoresultaat van deze twee processen is en wat dit betekent voor de groei en ontwikkeling van de superzware zwarte gaten in sterrenstelsels.

De Very Large Telescope Interferometer staat in het noorden van Chili. Het instrument bestaat uit wisselende combinaties van de afzonderlijke telescopen van de Very Large Telescope (VLT). Door de lichtbundels van deze telescopen met elkaar te combineren ontstaat een instrument met een beeldscherpte die gelijk is aan die van een 130-meter telescoop. (ee)

Superzwaar Zwart gat laat sterren ontstaan

2 februari 2012

– De laatste tijd zijn de superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels nogal eens beschuldigd van het afbreken van het stervormingsproces in hun omgeving.


Maar het blijkt ook anders te kunnen.

Een internationaal team van astronomen heeft aanwijzingen gevonden dat het zwarte gat in het nabije stelsel Centaurus A de stervorming juist lijkt te bevorderen.

De zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels worden soms ‘actief’. Dat wil zeggen dat ze, materie uit hun omgeving opslokken en deels met grote kracht weer terug de ruimte in blazen.


Daarbij wordt veel gas uit hun stelsel weggeblazen – gas dat anders voor de vorming van nieuwe sterren zou zijn gebruikt. Op nieuwe Hubble-opnamen van het stelsel Centaurus A is te zien hoe de ‘straalstroom’ van het zwarte gat van dit stelsel op ongeveer 10.000 lichtjaar van de kern op een gaswolk is gestuit.

Daarbij is het aanwezige gas klaarblijkelijk samengedrukt, want in de gaswolk zijn jonge sterren te zien.

Superzware zwarte gaten lijken dus een dubbelrol te spelen in het stervormingsproces.

Eerste middelzware zwarte gat ontdekt

 sterrenstelsel ESO 243-49

06 juli 2012   3

Voor het eerst is er overtuigend bewijs gevonden voor het bestaan van een zwart gat dat niet superzwaar, maar ook niet superlicht is. Het zwarte gat is middelzwaar.

Voor astronomen op dit zwarte gat stuitten, was er enkel overtuigend bewijs voor twee varianten zwarte gaten. Superzware zwarte gaten, met een massa die een miljoen tot een miljard keer groter is dan die van onze zon. En lichte zwarte gaten die slechts drie tot dertig keer de massa van de zon hebben. “Dit is het eerste object waarvan we helemaal zeker zijn dat het een middelzwaar zwart gat is,” stelt onderzoeker Sean Farrell.

Het zwarte gat heeft de naam HLX-1 gekregen en bevindt zich in het sterrenstelsel ESO 243-49 (zie de foto hierboven). Dit sterrenstelsel bevindt zich op een afstand van zo’n 300 miljoen lichtjaar van de aarde.


De onderzoekers ontdekten het zwarte gat doordat het een heel heldere bron van röntgenstraling bleek te zijn. “Een aantal andere heldere bronnen van röntgenstraling zijn in het verleden bestempeld als mogelijke middelzware zwarte gaten. Maar al deze bronnen bleken uiteindelijk zwarte gaten met een kleine massa te zijn.” HLX-1 is dat zeker niet. “Het (zwarte gat, red.) is tien keer helderder dan deze andere kandidaten en we zijn zeker dat het een middelzwaar zwart gat is.” Het zwarte gat heeft een massa van maximaal 90.000 keer de massa van de zon. Het is een ruwe schatting: waarschijnlijker is dat het zwarte gat een massa van ongeveer 20.000 keer de massa van de zon heeft.

Eentje maar?
Dat er tot op heden maar één middelzwaar zwart gat is aangetroffen, is niet zo verwonderlijk als het lijkt. Wetenschappers ontdekken zwarte gaten aan de hand van de röntgenstraling die deze uitstoten. Maar zwarte gaten stoten die straling alleen uit wanneer ze gas tot zich nemen. Wanneer een zwart gat dus niet ‘eet’, is deze niet zichtbaar.

Wetenschappers zijn blij met de vondst van het middelzware gat. “We weten niet precies hoe supermassieve zwarte gaten tot standkomen,” vertelt onderzoeker Ron Ekers. “Maar ze kunnen het resultaat zijn van twee middelzware gaten die samensmelten. Dus bewijs vinden voor zulke middelzware zwarte gaten is geweldig.”

Belching black hole proves a biggie” –

  • “Het (zwarte gat, red.) is tien keer helderder dan deze andere kandidaten en we zijn zeker dat het een middelzwaar zwart gat is.”

    Wat bedoelen ze met helderder? zwarte gaten hebben toch z’n grote aantrekkingskracht dat zelfs licht hier niet uit ontsnapt? (m.u.v. eventueel de polen.)


    • De omgeving van  zwarte gaten   zenden wel röntgenstraling uit. als je alleen hiernaar gaat kijken zijn het dus” heldere ” röntgen-objecten ten opzichte van andere   hemellichamen ( in röntgen -licht ) . 

    • Het is helderder in de mate van röntgenstraling dat het veroorzaakt in zijn nabijheid.

      Je hebt gelijk dat het zwarte gat   zelf niet die straling uitzend.( ooit werd gedacht dat een zwart  gat  hawking- straling uitzond  en uiteindelijk  verdween  

      • Maar , weet dat Dr Hawking zijn eigen theorie kort na het publiceren er van, zelf en geheel verworpen heeft als niet mogelijk.

      De straling komt van materiaal dat in het zwarte gat wordt gezogen en daardoor zodanig wordt opgewarmd dat het röntgenstraling uitzend.

      Dit staat in het bronartikel:

      “As gas from a star or gas cloud is being sucked into a black hole, it is heated to extreme temperatures and shines in X-rays.”

      Alles wat zich nog buiten de «event horizon» van het zwarte gat bevindt is dus nog zichtbaar. Ik weet niet precies welk proces ervoor zorgt dat er  wordt opgewarmd, misschien dat iemand anders dat kan beantwoorden  ?


Zwarte gaten vertonen vaker activiteit dan gedacht

 Waarnemingen met een wereldwijd netwerk van radiotelescopen hebben laten zien dat de zwarte gaten in de kernen van verre sterrenstelsels vaker actief zijn – en daardoor groeien – dan werd gedacht.

Dit is het resultaat van onderzoek van de astronomen Seungyoup Chi, Peter Barthel en Michael Garrett uit Groningen en Dwingeloo, dat binnenkort in Astronomy & Astrophysics verschijnt.

Ook in op het eerste gezicht normale sterrenstelsels blijken zwarte gaten aanwezig te zijn die materie verorberen en daardoor gestaag groeien.

De intense straling die gewoonlijk het gevolg is van deze zogeheten accretieprocessen blijkt echter volledig aan het zicht te zijn onttrokken.  (1)

Alleen een netwerk van zeer gevoelige radiotelescopen kan deze processen detecteren, (2)zo concluderen de Nederlandse astronomen.

Daarmee is het vermoeden bewezen dat de zwakke radiostraling die veel sterrenstelsels in het verre, vroege heelal vertonen, voor een deel het gevolg is van accretie door hun zwarte gaten.


Traditionele radiotelescopen zoals die in Westerbork kunnen de precieze aard van die radiostraling niet bepalen. Daarvoor is de techniek van Very Long Baseline Interferometry (VLBI) nodig, waarbij een netwerk van ver uit elkaar staande radiotelescopen simultaan naar een en hetzelfde object kijkt.

De vele gigabytes aan gegevens van de afzonderlijke telescopen worden later samengevoegd. Deze techniek simuleert op een digitale manier een radiotelescoop met een diameter van duizenden kilometers, wat in een zeer grote beeldscherpte en gevoeligheid resulteert.

Gebruikmakend van zo’n VLBI-netwerk van zestien radiotelescopen in Europa en de VS kon een tot voor enkele jaren geleden onmogelijk geachte recordgevoeligheid en -afbeeldingsscherpte worden bereikt. Daarmee is de accretie-activiteit van de verre sterrenstelsels nu ondubbelzinnig aangetoond.



(1)- Een zwart gat is zo zwaar dat het alles wat in de buurt komt of wat binnen het zwaartekracht veld valt, opslokt, zelfs licht        (=fotonen )

-Omdat zwarte gaten omringende materie en energie opzuigen komt er ook onvoorstelbaar veel straling vrij.  :  Veel van het materiaal wat door een zwart gat wordt aangetrokken valt niet meteen in het zwarte gat, maar komt terecht in een schijf die draait om het zwarte gat. Dit is de accretieschijf. De temperaturen in deze schijf lopen enorm op, en als gevolg daarvan komt daar enorm veel straling vanaf. Als er veel materie aangetrokken wordt, zal er dus veel straling vrijkomen vanaf de accretieschijf.

Dat proces mag gerust worden betiteld als activiteit en is niets nieuws.Het is zelfs de reden waarom we van het bestaan van zwarte gaten weten; ze zijn immers ui zichzelf ( zonder hun accretieschijf )  onzichtbaar.


(2)Radiotelescopen hebben een veel lagere resolutie dan andere telescopen, omdat het golflengten van radiostraling veel groter is dan telescopen die andere vormen van electromagnetische straling, zoals infrarood en licht detecteren.

Om een beetje beter te kunnen achterhalen hoe radiobronnen zich gedragen (botsen, samensmelten), is voor het eerst een radiotelescoop met ongeëvenaard oplossend vermogen gebruikt, bestaande uit kleinere telescopen die aan weerszijden van de wereldbol staan.

Dankzij deze nieuwe configuratie, heeft men kunnen bepalen dat in het zeer vroege heelal al vele superzware zwarte gaten in sterrenstelsels waren die dit soort kapriolen vertoonden.

“Zwarte gaten waren eerder dan sterrenstelsels” …

Wat kwam   er eerst  sterrenstelsels ofde zwarte gaten in hun hun centrum. De kosmische kannibalen blijken, alvast volgens Chris Carilli van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), er eerder te zijn geweest.

Een internationaal team van astronomen heeft onderzoek verricht naar het eerste miljard jaar van het Universum, waarvan de leeftijd op 13,7 miljard jaar wordt geschat. De belangrijkste resultaten van deze studie zijn voorgesteld op een bijeenkomst van de Amerikaanse Vereniging van Astronomen in het Californische Long Beach.

Vroegere studies van “nabije” sterrenstelsels en het zwart gat in hun midden brachten een opmerkelijke band aan het licht tussen de massa van die zwarte gaten enerzijds en de massa van de sterren en gas die errond draaien anderzijds. De ratio tussen beide is bijna dezelfde voor een groot aantal sterrenstelsels van verschillende omvang en leeftijd. Zo bedraagt de massa van het zwart gat bijna een duizendste van de massa aan sterren en gassen errond.

Die constante ratio wijst erop dat het zwarte gat en de materie errond elkaars groei beïnvloeden in een soort van interactieve relatie”, aldus Dominik Riechers van het Calornia Institute of Technology (Caltech) in een communiqué van de NRAO. “De grote vraag is of de ene voor de andere (aan)groeit, dan wel of ze samen (aan)groeien en hun massaratio gedurende dit hele proces aanhouden”.

Om die vraag op te lossen, gebruikten wetenschappers de Amerikaanse Very Large Array Radio Telescope en de interferometer op het plateau de Bure in Frankrijk om naar de prille jeugd van het universum – tot een miljard jaar na de Big Bang – en de geboorte van de eerste sterrenstelsels te “kijken”. Aan de orde was of die massaratio al dan niet constant bleek. Volgens Fabian Walter van het Max-Planck Instituur voor Radio-Astronomie gaven de metingen aan dat de in onze buurt vastgestelde constante massaratio er toen niet was. De massa van de zwarte gaten was veel groter, wat als implicatie heeft dat zwarte gaten er eerst waren.

De volgende stap is uitvlooien hoe zwarte gaten en de sterren plus gassen errond elkaars groei hebben beïnvloed, aldus Riechers. “We weten niet welk mechanisme er speelt en waarom er op een zeker ogenblik een standaard massaratio is opgedoken”.

Daarvoor is het nodig te begrijpen hoe de eerste sterren en sterrenstelsels zich in de piepjonge kosmos hebben gevormd, zegt Carilli. (belga/jv)



Zwarte gaten bouwen eigen sterrenstelsel …

Uit recente opnamen met de extreem grote telescoop van de ESO (Europese Zuidelijke Sterrenwacht) in Chili blijkt dat zwarte gaten wellicht hun eigen sterrenstelsel bouwen. Dat meldt de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie.
Geen licht
Een zwart gat is een bolvormig gebied in het heelal met zo’n sterke zwaartekracht dat er geen licht uit kan ontsnappen. Bij de zwarte gaten bevinden zich vaak sterren of andere objecten. Maar wie was daar het eerst? “Onze onderzoeksresultaten duiden erop dat superzware zwarte gaten stervorming kunnen bewerkstelligen en zo hun eigen sterrenstelsel bouwen”, zegt David Elbaz, een van de onderzoekers van ESO in het wetenschappelijk tijdschrift Astronomy & Astrophysics.

De astronomen kwamen tot de conclusie na observatie van van een quasar, een enorm helder object miljarden lichtjaren verwijderd van de aarde. Algemeen wordt aangenomen dat het hart van een quasar bestaat uit een zwart gat. Van deze quasar HE450-2958 was geen sterrenstelsel bekend. Het zou schuilgaan achter enorme hoeveelheden stof. Met de Chileense supertelescoop ontdekten de astronomen geen stof, maar wel een sterrenstelsel in de buurt van de quasar dat aan de lopende band sterren produceert, zo’n 350 per jaar. Dat is honderd keer zoveel als gebruikelijk voor sterrenstelsels in het nabije heelal. (anp/sam)

Lees ook



Zwart gat bij Zwaan 7.800 lichtjaar ver van Aarde

4/12/09 –


De afstand van de aarde tot een zwart gat in de nabijheid van het sterrenbeeld Zwaan is ‘slechts’ 7.800 lichtjaar, meldt ruimte-instituut SRON. De afstand is veel kleiner dan deskundigen eerder dachten, staat in The Astrophysical Journal. Een lichtjaar is ongeveer 100.000 miljard kilometer.hoekverschuiving
Een internationaal team van sterrenkundigen heeft de radiostraling van het zwarte gat en zijn begeleidende ster, V404 Cygni, gemeten. Hierbij hebben zij gebruikgemaakt van zogenoemde hoekverschuiving van het duo. Deze meetmethode kent een relatief kleine foutmarge, namelijk minder dan zes procent.40 kilometer per seconde
Uit de metingen leiden de sterrenkundigen af dat dit zwarte gat is ontstaan uit een supernova-explosie. Het beweegt zich met een snelheid van 40 kilometer per seconde door de ruimte. Onderzoeker Peter de Jong hoopt via dit onderzoek een beter beeld te krijgen van het ontstaan van zwarte gaten. (belga/sam)

Lees ook

Zwarte gaten  in onze Melkweg

Op   09/11/’04  ontdekten Franse astronomen  in het centrum van onze Melkweg een tweede zwart gat, zo bericht het wetenschappelijke vakblad Nature

Een team rond Jean-Pierre Maillard van het Instiutuut voor Astrofysica in Parijs loerde naar zeven sterren die rond een zwart gat draaien en die daarmee de aanwezigheid van het anders onzichtbare object IRS 13E verraadden. Het zwart gat heeft 1.300 keer de massa van onze Zon en is daarmee relatief klein.

Drie jaar geleden ontdekten Amerikaanse astronomen een enorm zwart gat, Sagittarius A, in het centrum van ons sterrenstelsel. Het heeft 2,6 miljoen keer de massa van onze ster.

Het door het Franse team ontdekte object bevindt zich op drie lichtjaren daarvandaan, wat kosmisch gezien vlakbij is. De Fransen vermoeden dat ons sterrenstelsel, zelfs dichter bij ons, nog zwarte gaten herbergt.

Zwarte gaten zijn objecten die zodanig veel aantrekkingskracht uitoefenen dat zij alle omgevende materie opslokken en zelfs geen licht laten ontsnappen. De Franse ontdekking verschijnt ook in het vakblad Astronomy and Astrophysics.

“Grote  ZWARTE GAT  in onze Melkweg  

Zwart gat  in onze Melkweg is even hyperactief

07 november 2012 5

Wetenschappers zijn er getuige van geweest hoe het zwarte gat in het hart van onze Melkweg de helderste röntgenuitbarsting ooit geobserveerd, heeft geproduceerd. De uitbarsting was 150 keer helderder dan normaal.

De onderzoekers volgden de uitbarsting gedurende een uur. Daarna begon de activiteit van het zwarte gat – dat ook wel bekend staat als Sagittarius A – weer af te nemen.

De wetenschappers hopen dat hun waarnemingen meer duidelijkheid zullen verschaffen over de dagelijks bezigheden van een zwart gat op leeftijd. Met het oog op de grootte van het zwarte gat creëert het eigenlijk vrij weinig energie. Maar ongeveer één keer op een dag komt het zwarte gat tot leven en produceert een uitbarsting van röntgenstraling.

Trager leven
Een zwart gat verorbert materie die te dicht bij het gat in de buurt komt. Wanneer deze dat doet, geeft deze enorm veel energie af, ook in de vorm van röntgenstraling. Maar wanneer een zwart gat ouder wordt, wordt het trager en eet het minder. En dus worden die röntgenuitbarstingen ook minder helder. Sagittarius A is zo’n zwart gat op leeftijd.

En nu zorgde dat zwarte gat dus voor een toch wel behoorlijk spectaculaire uitbarsting, zo meldt het blad The Astrophysical Journal. “Opeens eet Sagittarius A om wat voor reden dan ook veel meer,” vertelt onderzoeker Michael Nowak. “Een theorie is dat een asteroïde zo nu en dan te dicht bij het zwarte gat komt, het zwarte gat zich uitstrekt en de asteroïde aan stukken scheurt, het materiaal opeet en het omzet in straling, waardoor je van die grote rontgen uitbarstingen ziet.”

Uit nader onderzoek moet blijken of zo’n plotselinge schranspartij vaak voorkomt. De onderzoekers willen het zwarte gat gedurende iets meer dan een maand gaan bestuderen om meer te weten te komen over de activiteiten ervan. Ook hopen ze natuurlijk een verklaring te vinden voor de oplevingen van het zwarte gat.

A burst of activity in the middle of the Milky Way” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / MIT / F. Baganoff et al.

  • Het lijkt me stug dat de leeftijd van een zwart gat er iets toe doet. Het enige dat telt is wat er  te dicht  in de buurt komt.

Zwart gat in Melkweg is dol op asteroïden

Alles wijst erop dat het zwarte gat in het midden van ons sterrenstelsel met regelmaat enorme asteroïden verslindt.Dat schrijven wetenschappers. Ze baseren hun conclusies op observaties van Chandra: een satelliet die röntgenstraling kan zien.

Chandra bestudeert het zwarte gat in het centrum van ons sterrenstelsel – Sagittarius A genaamd – al enige tijd. En ongeveer één keer per dag ziet de satelliet hoe het zwarte gat opeens meer röntgenstraling uitstoot. Hierdoor wordt het zwarte gat gedurende korte tijd ‘helderder’. Soms is het maar een klein verschil in helderheid. Soms wordt het zwarte gat echter honderd keer helderder dan normaal.

Wetenschappers denken dat nu te kunnen verklaren. Ze denken dat zich rondom Sagittarius A biljarden asteroïden en kometen bevinden. Wanneer deze te dicht (dat wil zeggen: 160 miljoen kilometer of minder) bij het zwarte gat komen, worden ze door het zwarte gat in stukken gescheurd. Deze stukken komen in het hete gas rondom Sagittarius A terecht en veroorzaken dan zo’n röntgenuitbarsting. De brokstukken van de asteroïden en kometen verdwijnen uiteindelijk in het zwarte gat.

“De baan van een asteroïde kan veranderen wanneer deze te dicht bij een ster of planeet nabij Sagittarius A komt,” vertelt onderzoeker Sergei Nayakshin. “Als deze richting het zwarte gat wordt geslingerd is deze verdoemd.”

En het zijn ook zeker niet de kleinste asteroïden die door het zwarte gat worden verorberd. Sommige waargenomen röntgenuitbarstingen kunnen alleen ontstaan als een asteroïde met een straal van meer dan tien kilometer uit elkaar wordt getrokken. Waarschijnlijk verorbert het zwarte gat ook wel kleinere asteroïden, maar dat kunnen we moeilijk zien: die röntgenuitbarstingen zijn namelijk maar klein.

Het onderzoek doet vermoeden dat zich rondom het zwarte gat heel veel asteroïden bevinden. De onderzoekers hebben het namelijk even doorgerekend.

Het zwarte gat bestaat al zo’n tien miljard jaar. In die periode heeft het zwarte gat enkele biljaren asteroïden van hun ster of planeet verwijderd. Slechts een klein deel ervan is ook daadwerkelijk door het zwarte gat verslonden, dus er moeten zich nabij Sagittarius A nog voldoende asteroïden bevinden.

NASA’s Chandra Finds Milky Way’s Black Hole Grazing on Asteroids” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via

  • Ik vraag me vaak af wat er gebeurd met objecten die in een zwart gat verdwijnen. Zijn ze dan volledig vernietigd of verdwijnen ze ergens naar toe?

    °Die worden geZIPed

    °  een object verdwijnt nooit erin, het wordt erin getrokken en dan komt er ‘‘hawking straling” vrij …….S.  Hawking heeft dat naar zichzelf vernoemt en dacht eerst dat die hawking straling verloren ging.    Er is een vrij gemakkelijk documentaire hierover, “through the wormhole,” ken je misschien al, er zijn 8 afleveringen met elk een onderwerp

    —>        In een zwart gat is de zwaartekracht zo groot dat alle ruimte binnen het atoom niet meer bestaat en zelf de deeltjes zo tegen elkaar worden gedrukt dat ze “verplettert” worden, resultaat: straling c.q. energie  E=M.C2 of m.a.w. de massa is vervlogen en heeft  plaats gemaakt voor energie  —>  het object  verdwijnt erin, maar het blijft “omgezet ”  bestaan—-> komt er  dus  onder de vorm van  een  hawking straling uit* weer uit  .


    •  Dr Hawking  heeft   zijn eigen theorie kort na het publiceren ervan, zelf en geheel verworpen heeft als niet mogelijk.—> Er is wel straling maar die komt  dus  NIET van  / uit het zwarte gat( of als een soort uitgebraakt   energie- restant van de materie die erin werd gezogen  ); maar van de materie aan de randen van het zwart gat  en die  op het punt staat  erin  te worden gezogen 

    Opmerkelijk    . de achterkant van een zwart gat is(WORDT VERONDERSTELD °) identiek te zijn   aan de voorkant.   ?  

*  Een zwart gat trekt naar mijn mening een deur open naar een ander universum…..Een soort wormhole.

ER gaat dus een object in …. ja  ….. en  Ik vraag me vervolgens  altijd af,wat er aan de anderen kant weer uit komt.

—–> er gaat helemaal niets door  ….. een wormgat is geen tunnel … er komt GEEN  straling uit een  zo genaamd wormgat …Dat een zwart gat zelf  straling uitzend is  fout  ….dt heeft S.Hawking  zelf heroepen  ….straling onstaat aan de randen van  het gat  door de materie/energie   die op het punt staat in het gat te vallen  

Dus  ” …..Ze geven en nemen energie van een ander universum. Het is een cyclus. Net zoals melkwegstelsels elkaar opslokken. Zwarte gaten stoten ook energie uit. Vandaar dat we ze kunnen waarnemen. (Dat is energie uit een ander universum.?   … of een terug uitbraken ?  ) ”  ………is volslagen achterhaald door  nieuwe  modellen -bouw  en verdere  meer doorgedreven  theoretische  overwegingen  

—–>  Ik dacht dat  het de de speciale relativiteitstheorie  is die  voorspelde dat de materie weer elders tevoorschijn komt. Geldt dit ook  niet  voor wormgaten?

°  relativiteitstheorie zegt allemaal   niets over zwarte gaten  . 
° de speculatie is dat een zwart gat  =een wormgat //   en dat materie dat  in een  “wit gat”   beland  ergens weer verschijnt……

°Witte gaten zijn alleen nog niet gevonden. en

°wormgaten  als tunnels  tussen twee ( of meerdere ) universa  zijn ook alleen nog maar speculatie ….(of wishtfull thinking ? ) 

°Bovendien “zwarte gaten ” hebben ze eigenlijk ook nog nooit  DIRECT   gezien( er zijn  echter  wel indirecte aanwijzingen van hun bestaan )  

—–>  *       19 januari 2012  

Astronomen gaan de uitdaging aan. Zij gaan met de Event Horizon Telescope voor het eerst een zwart gat vereeuwigen.Een zwart gat vereeuwigen: het klinkt aanzienlijk gemakkelijker dan het is. Want een zwart gat slurpt alles wat zich in zijn omgeving voordoet naar binnen. Dus ook licht. En aangezien zwarte gaten alleen maar licht tot zich nemen en niets uitstoten, zijn ze onzichtbaar. Elke fotograaf kan u vertellen hoe lastig het is om iets onzichtbaars vast te leggen.

En toch zijn astronomen ervan overtuigd dat ze een zwart gat in beeld kunnen brengen. Hoe? Wanneer een zwart gat materie naar binnen slurpt dan draait het eerst nog even om het zwarte gat heen. Vergelijk het met badwater dat u weg laat lopen. Voor het door het putje gaat, vormt het een draaikolk rond het putje. Daarna verdwijnt het pas. Zo gaat dat ook met materie dat door een zwart gat naar binnen wordt getrokken. Wanneer die materie draait, wordt het samengeperst en gaat de materie gloeien. De gloed is wel waarneembaar, begrenst als het ware het zwarte gat en wordt ook wel de schaduw genoemd. En wanneer we die schaduw vereeuwigen, zien we ook het zwarte gat. Dat is namelijk de donkere ruimte binnen die schaduw.


De onderzoekers willen de proef op de som nemen met het zwarte gat dat zich in het centrum van onze Melkweg bevindt. “Tot op heden hebben we indirect bewijs dat zich in het centrum van ons sterrenstelsel een zwart gat bevindt,” legt onderzoeker Dimitrios Psaltis in een persbericht uit. “Maar zodra we de schaduw zien, is er geen twijfel meer mogelijk.”

Event Horizon Telescope
Om die schaduw waar te nemen, moet er heel wat gebeuren. Want het zwarte gat mag dan supermassief zijn. Relatief gezien is het vrij klein. Bovendien is het ook nog eens ver weg: zo’n 26.000 lichtjaar. Om het toch te kunnen zien, is dan ook een hele sterke telescoop nodig. Zo’n sterke telescoop hebben we niet, maar die kunnen we wel maken. Namelijk door zo’n vijftig grote radiotelescopen op aarde met elkaar te laten samenwerken. Samen vormen ze de Event Horizon Telescope. “In essentie maken we een virtuele telescoop met een spiegel die zo groot is als de aarde,” legt onderzoeker Sheperd Doeleman in hetzelfde persbericht uit.

Het is een prachtige uitdaging. Als het de onderzoekers lukt om de rand van een zwart gat waar te nemen dan kan onder meer Einsteins Algemene relativiteitstheorie worden getoetst.

Volgens deze theorie moet de heldere lijn die de schaduw van het zwarte gat omlijnt een perfecte cirkel vormen. Ook kan het onderzoek natuurlijk bijdragen aan een beter begrip van zwarte gaten.

Scientists Prepare to Take First-Ever Picture of a Black Hole” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Alain r (cc via

Nieuw zwart gat ontdekt in onze Melkweg

 08 oktober 2012   1

De Swift-satelliet van NASA heeft in ons sterrenstelsel een nieuw zwart gat ontdekt. De satelliet kwam het zwarte gat op het spoor toen deze nabij het hart van de Melkweg een uitbarsting van röntgenstraling zag plaatsvinden.

Deze uitbarsting werd veroorzaakt door een röntgendubbelster. Zo’n dubbelster bestaat uit twee sterren, waarvan één exemplaar super compact is en een neutronenster of een zwart gat vormt. De waarnemingen van Swift wijzen erop dat het hierbij gaat om een zwart gat en een ster die lijkt op onze zon.

Gas van de ster stroomt richting het zwarte gat. Normaal gesproken trekt het zwarte gat het gas geleidelijk naar binnen. Maar in dit geval is dat ietsje anders. Het gas verzamelt zich gedurende decennia voor de ‘poort’ van het zwarte gat en wordt dan plots naar binnen getrokken. En dat heeft Swift nu dus waar mogen nemen. Onderzoeker Neil Gehrels benadrukt dat dat heel bijzonder is. Zulke röntgendubbelsterren waarbij één van de sterren een zwart gat is geworden, worden maar zelden waargenomen en het is voor het eerst dat Swift ze waarneemt. “Dit is echt iets waar we op hebben zitten wachten.”

De röntgendubbelster heeft de naam Swift J1745-26 gekregen. Het object bevindt zich op zo’n 20.000 tot 30.000 lichtjaar afstand. Hoe groot het zwarte gat precies is, is nog onduidelijk. “Zodra de röntgenstraling wegebt, hopen we de massa te kunnen meten en te kunnen bevestigen dat het echt om een zwart gat gaat,” vertelt onderzoeker Boris Sbarufatti.

NASA’s Swift Satellite Discovers a New Black Hole in our Galaxy” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA.

Zwart gat in onze Melkweg is geen grote slokop

 30 augustus 2013  2


Impressie van het zwarte gat Sagittarius A* met daaromheen jonge sterren die grote hoeveelheden heet gas (geel en rood) uitstoten. Naast dat het gas in eerste instantie door het zwarte gat wordt aangetrokken wordt het overgrote deel weer uitgespuwd (blauw). NASA/CXC/M.Weiss


Lang dachten onderzoekers dat zwarte gaten alles wat binnen hun bereik kwam, opslokten. Maar waarnemingen van Chandra laten nu zien dat dat niet klopt. Het zijn geen onverzadigbare, holle bolle Gijzen die alles opeten, maar eerder selectieve diëters die minder dan één procent van het ‘voedsel’ dat ze aangeboden krijgen, naar binnen werken.

Vijf weken lang bestudeerde Chandra het zwarte gat in onze Melkweg: Sagittarius A*, of kortweg Sgr A*. Op basis van de waarnemingen van Chandra konden de onderzoekers voor het eerst gedetailleerd vaststellen wat het zwarte gat  opslokte . En tot hun verrassing was dat zeer weinig.

Minder dan één procent van de materie in de omgeving van het zwarte gat, verdwijnt uiteindelijk ook echt in het zwarte gat. Dat heeft twee redenen, zo leggen de onderzoekers in het blad Science uit.

Rondom het zwarte gat bevinden zich massieve sterren. “De massieve sterren hebben extreem snelle winden bij zich en die winden botsen en draaien met hoge snelheden in het rond,” vertelt onderzoeker Q. Daniel Wang.

Het resultaat? De gassen worden zeer heet.

“Het zwarte gat blijkt allereerst al moeite te hebben om deze hete gassen te verzamelen. Ten tweede zijn de gassen dan ook nog eens te warm om door het zwarte gat opgeslokt te kunnen worden. Het zwarte gat stoot ongeveer 99 procent van dit superhete materiaal uit en laat slechts een hele kleine hoeveelheid binnen. Dat is logisch, want hoe heter het gas is, hoe moeilijker het voor het zwarte gat is om dit gas binnen te halen.”



Een gecombineerde opname van de omgeving van het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg in röntgenstraling (blauw) en infrarood (rood en geel). De inzet toont een close-up van Sagittarius A*. De doorsnede van de afgebeelde regio is een half lichtjaar. NASA/UMass/Q.D.Wang et al./STScI  //NASA /



Het onderzoek verklaart waarom het materiaal dat zich rondom het zwarte gat bevindt bijna geen röntgenstraling afgeeft.

Het materiaal mag dan binnen handbereik van het zwarte gat zijn: slechts een klein deel ervan passeert de waarnemingshorizon, de denkbeeldige grens die materie moet oversteken wil het door het zwarte gat verorberd worden en in röntgenstraling oplichten.

“In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, verslinden zwarte gaten niet alles wat ze naar zich toetrekken.                                            Sgr A* vindt het blijkbaar moeilijk een groot deel door te slikken.”

NASA’S Chandra Catches Our Galaxy’s Giant Black Hole Rejecting Food” –
Wang, International Team Discover Why Massive Black Holes Consume Less Material Than Expected” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via

—->Misschien  kan het zwaartekrachtveld van het zwarte gat het gas (of eigenlijk plasma) dat te heet is niet verder samen doen trekken.?

° – Dat superhete plasma heeft enorme explosieve elektromagnetische krachten, die  aan  dit zeer sterke zwaartekrachtveld kunnen weerstaan. Hierdoor wordt het hete plasma met grote kracht weggeblazen vanuit het gat in dit plaatje, dus loodrecht op de accretieschijf met de mooie kleuren hierboven.

°- Het zwarte gat ‘braakt’ dus zo alles uit wat het niet op kan slokken  . Bij deze superzware zwarte gaten zit soms een dichte plasma stroom met bijna de lichtsnelheid, die doorgaat over meer dan honderdduizend lichtjaar. Als de aarde in zo’n sterrestorm zou terechtkomen zou de hele atmosfeer er door geïoniseerd en weggeblazen worden.

°- Gelukkig kan dit niet gebeuren door Sagitarius A, want die blaast niet in onze richting. Misschien echter kunnen kleinere zwarte gaten echter soms wel in onze richting gaan blazen. Deze plasma stromen zijn dan wel niet zo heftig, maar zullen wel grote effecten hebben voor de aarde als die erin terecht komt.


De ontdekking die het universum groter maakte

31 mei 2013 · door Roel van der Heijden

Opgelost: kosmische straling komt uit supernova’s

22 februari 2013 · door Roel van der Heijden

Zwart gat stoot recordhoeveelheid materie uit

1 december 2012 · door

Recordsnelheid voor ster rond zwart gat

5 oktober 2012 · door Roel van der Heijden

Zwart gat bestolen van sterrenstelsel

16 februari 2012 · door Roel van der Heijden





Bizar sterrenstelsel levert nieuwe inzichten in actieve zwarte


24 augustus 2013

Markarian 273

Wil je de foto in een hogere resolutie zien? Dat kan hier!

Bovenstaande Hubble-foto laat een merkwaardig sterrenstelsel zien dat bekend staat als Markarian 273. De merkwaardige vorm, inclusief het heldere centrum en de lange staart (dat 130.000 lichtjaar lang is!) doen vermoeden dat het om een samensmelting tussen twee afzonderlijke sterrenstelsels gaat.

Infrarood-waarnemingen hebben uitgewezen dat de kern van het stelsel meerdere componenten bevat, maar ons zicht wordt helaas belemmerd door dichte stofwolken. Nieuwe waarnemingen hebben echter bevestigd dat het centrum van het stelsel twee actieve galactisch kernen bevat, superheldere kernen die worden aangedreven door supermassieve zwarte gaten.

In het centrum van ieder sterrenstelsel bevindt zich een supermassief zwart gat. Ondanks de spannende naam is ons supermassieve zwarte gat (Sagittarius A*) nogal rustig. Alle jonge sterrenstelsels bevatten echter een Actieve Galactische Kern of AGN. Er zijn ook voldoende AGN’s in het lokale universum, maar de vraag blijft hetzelfde: hoe en wanneer worden deze zwarte gaten actief?

Om een antwoord te vinden op deze vraag kijken astronomen naar samensmeltende sterrenstelsels. Als twee stelsels met elkaar in botsing komen, dan vallen de zwarte gaten naar het centrum van het pasgevormde “samengevoegde” sterrenstelsel, waar ze een tijd om elkaar heen draaien – een binair zwart gat dus. Vervolgens zullen de zwarte gaten actief worden: door de botsing verliezen gaswolken voldoende hoekmoment om naar het centrum te vallen, alwaar ze binnen het bereik van de kaken van de zwarte gaten komen. Het is echter lastig te bepalen op welk moment in het samensmeltingsproces dit precies plaatsvindt.

Markarian 273 kan ons meer vertellen over AGN’s. Zoals gezegd heeft het stelsel twee actieve kernen die nog niet zijn samengesmolten. Schijnbaar worden AGN’s actief nadat het stelsel een eind gevorderd is in het samensmeltingsproces, maar voordat de actieve zwarte gaten zelf ook zijn samengesmolten.

Het volledige onderzoek kan hier teruggelezen worden

Bron: Universe Today


Hoe ontstaat een zwart gat? NASA toont het u
Eerst cirkelen ze om elkaar heen, alsof ze dansen. Dan beginnen ze te versmelten en voor je het weet zijn ze één. Het is geen beschrijving van een romantische film, maar wel hoe NASA ons toont hoe zwarte gaten ontstaan uit twee sterren.







woensdag 17 april 2013


Net sluit zich iets verder om donkere materie

Wetenschappers achter het Super Cryogenic Dark Matter Search-experiment (SuperCDMS) laten weten dat ze een deeltje op het spoor zijn dat wel eens de lang gezochte donkere materie kan zijn.

Nadat begin deze maand al hoopvolle berichten verschenen van het team van de AMS-detector, lijkt het net om donkere materie zich nu ietsjes steviger te sluiten. In het kamp van deeltjesdetector SuperCDMS zegt men aanwijzingen te hebben gevonden voor het bestaan van een deeltje dat voldoet aan de beschrijving van zogenoemde WIMP’s. Deze vermeende Weakly Interacting Massive Particles zouden slechts zelden een interactie aangaan met normale materie en zijn kandidaat nummer één om door te gaan voor donkere materie.


Interacties van donkere materie-deeltjes zouden in dit soort silicium schijven gedetecteerd zijn. Texas A&M University

De wetenschappers melden dat de deeltjes zijn gedetecteerd met een zekerheid van 99,8 procent. Vrijwel iedereen zou dan de kurk al van de champagne-fles laten springen, maar betrokken deeltjesfysici laten in een persbericht weten dat er nog zeker geen sprake is van een ontdekking. ‘Met deze zekerheid heb je op zijn hoogst een aanwijzing dat je beet hebt.’

Een strenge regel in de deeltjesfysica stelt dat er pas gesproken kan worden van een ontdekking als er een zekerheid van minimaal 99,9999 procent gehaald is. Dat betekent dat als je het experiment een miljoen keer zou herhalen, je gemiddeld slechts één keer een foute conclusie zou trekken. Deze mate van zekerheid werd vorig jaar bijvoorbeeld ook gehanteerd voor de ontdekking van het Higgsdeeltje en ook de WIMP’s zullen daar aan moeten voldoen.

Oude data

De aanwijzingen voor het bestaan van WIMP’s werden gevonden in een dataset die al jaren bestaat. De detector waarmee ze werd gemeten is zelfs al weer afgebroken voor de opbouw van de volgende, betere detector.

De reden dat de wetenschappers ‘oude’ data onder de loep namen is dat ze geïnteresseerd zijn in het vinden van lichte WIMP’s, en die zouden bij uitstek met deze oude detector gevonden kunnen worden. Na het grondig doorspitten van alle data bleken er inderdaad drie keer een proces plaats te hebben gevonden in de detector dat veroorzaakt kan zijn door interacties met donkere materie.


Dit sterrenstelsel leverde een bewijs voor donkere materie. NASA

Wat is donkere materie?

Het bestaan van donkere materie is onder andere af te leiden uit de draaisnelheid van sterrenstelsels. Astronomen zien ze namelijk veel sneller ronddraaien dan ze op basis van de aanwezige zichtbare materie kunnen verklaren. De buitenste sterren zouden eigenlijk uit het sterrenstelsel geslingerd moeten worden. Dat doen ze niet en daarom wordt gedacht dat er zich stiekem veel meer materie in sterrenstelsels zit dan zichtbaar is.

Volgens de laatste schattingen zou het universum voor 26,8 procent gevuld zou zijn met donkere materie, daar tegenover staat slechts 4,9 procent ‘normale materie’ waar jij, ik en de zichtbare wereld om ons heen uit zijn opgebouwd. De overige pakweg 70 procent van het universum zou gevuld zijn met donkere energie, een zo mogelijk nog mysterieuzere substantie, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de versnelde uitdijing van het heelal.

Slappeling onder de grond

Zoals hun Engelse naam al suggereert reageren WIMP’s (wat in die taal ook gelezen kan worden als ‘slappeling’) nauwelijks met andere materie. En dat maakt de zoektocht extreem lastig, want hoe zie je een deeltje dat niet gezien wil worden?

Om ze toch te vinden zijn er over de hele wereld detectors opgezet. Zo ook CDMS, waarmee de eerste experimenten al tien jaar geleden plaatsvonden. In deze experimenten wordt gebruik gemaakt van detector van halfgeleidend materiaal dat tot vlak boven het absolute nulpunt is gekoeld.

Het idee is dat passerende WIMP’s die toevallig een atoomkern in het materiaal raken voor meetbare trillingen en verplaatsingen van lading zorgen. En hoewel zo’n gebeurtenis vrij zeldzaam is, zou het een kwestie van tijd zijn om het bestaan van WIMP’s uiteindelijk via deze methode te bevestigen.


Een van de tunnels van de Soudan-mijn, waar tegenwoordig niet meer naar ijzer wordt gezocht maar onbekende elementaire deeltjes. Wikimedia Commons

Het lastige van deze experimenten is het onderscheiden van interacties van de vermeende WIMP’s en signalen afkomstig van toevallige reacties met andere (bekende) deeltjes. Om deze achtergrondruis te minimaliseren vinden de experimenten een kleine kilometer onder de grond plaats in een oude mijn in de Amerikaanse staat Minnesota. Ze zijn daar ver weggestopt van storende invloeden van buitenaf, zoals kosmische straling.

Verdere zoektocht

De vlag voor de ontdekking van WIMP’s is tot nu toe nog niet uitgegaan. In de tien jaar dat er nu wordt gemeten zijn er vaker dan eens interacties gemeten, maar men heeft nooit met zekerheid kunnen vaststellen dat het om WIMP’s ging. Ook andere detectors slaagden daar tot nu toe nog niet in.

Momenteel ondergaat het CDMS-experiment een upgrade waardoor de detector nog gevoeliger wordt. Daarmee kunnen de wetenschappers in de komende jaren hopelijk de aanwijzing die ze nu hebben omzetten in de echte ontdekking van donkere materie.

Lees verder

Deeltjesdetector is mogelijk donkere materie op het spoor

10 april 2013 · door Roel van der Heijden

Aanwijzingen voor bestaan van donkere materie ontdekt?

04 april 2013   18

donkere materie rondom de Melkweg

De Alpha Magnetic Spectometer, een instrument dat onlangs op het internationale ruimtestation werd geplaatst, lijkt sporen van donkere materie te hebben waargenomen. Een antwoord op de vraag ‘bestaat donkere materie echt?’ lijkt daarmee binnen handbereik.

Maar voorzichtigheid is geboden. Pas over enkele maanden kan AMS met zekerheid stellen dat de sporen die donkere materie nu achtergelaten lijkt te hebben ook echt aan donkere materie toebehoren.

De Alpha Magnetic Spectometer (AMS) werd in 2011 op het internationale ruimtestation geplaatst en heeft eigenlijk maar één missie: zoeken naar bewijs dat donkere materie bestaat. AMS bestudeert daartoe kosmische straling: zeer energetische deeltjes waar de ruimte van doordrongen is. Zo’n twee decennia geleden ontdekten wetenschappers dat in deze kosmische straling bijzonder veel antimaterie zit. De oorsprong van die overvloed aan antimaterie is officieel onbekend. Maar wetenschappers hebben wel hun vermoedens. Zo wordt gedacht dat positronen (een voorbeeld van een antideeltje, de bouwsteen van antimaterie) het resultaat zijn van twee deeltjes donkere materie die met elkaar botsen en verloren gaan.

AMS heeft nu in een periode van anderhalf jaar heel wat kosmische straling bestudeerd. In die straling vond AMS onder meer zo’n 400.000 positronen. Ook blijkt uit de resultaten dat de hoeveelheid antideeltjes door de tijd heen niet significant varieert en dat de antideeltjes niet uit één specifieke richting lijken te komen. Stuk voor stuk aanwijzingen dat de deeltjes wel eens het resultaat kunnen zijn van deeltjes donkere materie die met elkaar botsen.

Maar het bestaan van donkere materie is nog niet bewezen, zo benadrukken de onderzoekers. “De komende maanden zal AMS ons definitief kunnen vertellen of deze positronen een aanwijzing van donkere materie zijn of dat ze een andere oorsprong hebben,” vertelt onderzoeker Samuel Ting.

Donkere materie is één van de grootste mysteries van de moderne fysica. Iets meer dan een kwart van ons universum zou uit donkere materie bestaan, maar we hebben het nog nooit direct waargenomen. Overtuigend bewijs voor het bestaan van deze hypothetische soort materie is er dus nog niet.

‘Lege’ ruimte zit vol donkere materie

14 februari 2012    24

Nieuw onderzoek wijst erop dat lege ruimte niet bestaat. De ruimte tussen sterrenstelsels blijkt namelijk gevuld met donkere materie.

Dat schrijven onderzoekers in het blad The Astrophysical Journal. Ze baseren hun conclusies op computersimulaties.

Aan de hand van deze simulaties toonden ze aan dat donkere materie ook voorbij de randen van sterrenstelsels nog voorkomt. Het strekt zich tot ver in de ‘lege’ ruimte uit. De onderzoekers bestudeerden het effect van een zwaartekrachtlens (zie ook hieronder). Dit effect waarbij een ver object vergroot lijkt te worden, wordt mede mogelijk gemaakt door donkere materie. Door het effect te bestuderen, kon de verdeling van donkere materie worden vastgesteld. Zo ontdekten de onderzoekers dat grote slierten donkere materie zich ook nog ver buiten het sterrenstelsel bevinden. “Er is geen lege ruimte in het universum,” zo moeten de onderzoekers concluderen. “De ruimte tussen sterrenstelsels is gevuld met donkere materie.”


Het effect van een zwaartekrachtlens. Foto: Joerg Colberg / Ryan Scranton / Robert Lupton / SDSS.
En daarmee is een groot mysterie opgelost. Onderzoekers hadden namelijk al berekend dat het huidige universum voor zo’n 22 procent uit donkere materie bestaat. Slechts 4,5 procent bestaat uit ‘gewone’ materie. Maar die 22 procent: daar kwamen wetenschappers tijdens observaties echt niet aan. Ze misten donkere materie. Die vermiste hoeveelheid donkere materie hebben de onderzoekers nu dus teruggevonden.

Missing dark matter located – inter-galactic space is filled with dark matter” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Dims (via Wikimedia Commons).
door Barry van der Meer
14 Sep 2011
Voor de derde keer heeft een experiment aanwijzingen gevonden voor deeltjes die de mysterieuze donkere materie zouden vormen, …
door Manus Visser
15 Feb 2011
Een draaiende bal blijft volgens de wetten van Newton in een vacuüm eeuwig draaien. Maar volgens Spaanse onderzoekers komt zo’n …
Missing dark matter located – inter-galactic space is filled with dark matter” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Dims (via Wikimedia Commons).

Mysterieuze donkere energie waargenomen

Door: Germen Roding |

: 10 aug 2010

Eindelijk is het astronomen gelukt: een rechtstreekse blik op donkere energie, de mysterieuze kracht die ons heelal steeds sneller uit elkaar lijkt te scheuren.

De massa in het universum bestaat volgens de laatste theorieën uit drie belangrijke componenten: uit de bekende zichtbare, zogeheten baryonische materie (alles wat uit quarks bestaat, zoals protonen en neutronen, atomen, mensen, planeten en sterren), verder uit donkere materie (waarvan we alleen weten dat het zwaar is en nergens mee reageert, je merkt er niets van als het dwars door je heen vliegt) maar vooral uit donkere energie, een geheimzinnige kracht die nodig is om te verklaren waarom het heelal om ons heen er zo uitziet als nu.

Donkere materie
Baryonische (gewone) materie is meestal opgehoopt in lichtgevende sterren of gaswolken. Die kunnen we waarnemen door de straling die ze uitzenden: licht, radiogolven of andere elektromagnetische straling.

Een ring, veroorzaakt door donkere materie?

Een ring, veroorzaakt door donkere materie?

Donkere materie is waar te nemen door te kijken naar de zwaartekrachtsinvloed die de materie op zichtbare materie heeft. Zo verklaart donkere materie hoe het komt dat de sterren ver van het centrum van een melkweg veel sneller ronddraaien dan ze volgens de zwaartekrachtswet zouden kunnen doen. Een onzichtbare zware wolk donkere materie hangt rond de kern van de melkweg.

Die wolk trekt wel verre sterren aan, maar niet sterren die midden in de wolk hangen. In het midden houdt de zwaartekracht van de wolk ze in evenwicht: alle delen van de wolk trekken ongeveer even hard. Het resultaat: ze tollen veel minder snel rond. Daarom weten astronomen nu steeds meer over de verdeling van donkere materie: in de meeste melkwegstelsels vormt het een soort bol. Sommige melkwegstelsels bestaan vrijwel alleen maar uit donkere materie. Donkere materie biedt veel mogelijkheden. Als we die ontdekken, vinden we misschien een overvloedige energiebron of kunnen we vreemde materialen maken waarmee we bijvoorbeeld dwars door de aarde of de zon zouden kunnen reizen.

Donkere energie: onbekend, maar alles overheersend
Van donkere materie weten we al bijna niets, maar dat is nog heel veel vergeleken met wat bekend is over donkere energie, die toch meer dan zeventig procent van de massa van het heelal uitmaakt en, zo lijkt het, ons over vele miljarden jaren in stukjes uiteen dreigt te scheuren. Althans: tot nu toe. Door nieuwe waarnemingen kunnen astronomen er nu eindelijk in slagen de verhouding tussen energiedichtheid en druk van donkere energie te bepalen.

Zwaartekrachtslens Abell 1689
Een team astronomen heeft met de waarnemingen aan een cluster melkwegstelsels, Abell 1689, gedaan die zich gedraagt als een zwaartekrachtslens. De melkwegstelsels vervormen de ruimte om hen heen waardoor het licht wordt afgebogen. Het licht van de verre melkwegstelsels achter Abell 1689 heeft er miljarden jaren over gedaan om ons te bereiken.

Abell 1689, gebruikt als zwaartekrachtslens. bron: NASA/ESA

Abell 1689, gebruikt als zwaartekrachtslens. bron: NASA/ESA

In al die miljarden jaren is het heelal flink in omvang toegenomen, waardoor het licht uitgerekt is en ook van richting is veranderd. Doordat er zo twee effecten tegelijkertijd worden bestudeerd, kunnen de onderzoekers nauwkeurig waarnemen wat het effect is van de donkere energie op ruimte en tijd en welke vorm het heelal heeft.

Leven we in een vierdimensionale bol, dan worden lichtstralen naar elkaar toegebogen. Leven we in een soort vierdimensionaal zadel, dan treedt juist het omgekeerde effect op. Waarnemingen die ons leren hoe de donkere energie zich gedroeg in het verleden en heden. Klopt de theorie dat de donkere energie in het laatste derde deel van de leeftijd van het heelal in kracht toeneemt tot een orkaan, zoals kosmologen nu geloven? De astronomen zuillen nog jarenlang aan het rekenen zijn.

Wat betekent het voor ons?
Meer weten over donkere energie is niet alleen van belang om onze verre nazaten te redden van de griezelige Big Rip, waarbij zelfs atomen uit elkaar gerukt zullen worden door de totaal uit de hand gelopen donkere energie.

Als we donkere energie leren te temmen kunnen we mogelijk babyheelallen maken en voor God spelen.

Als we donkere energie leren te temmen kunnen we mogelijk babyheelallen maken en voor God spelen.

Als we er in slagen donkere energie te temmen zijn we letterlijk heer en meester over ruimte en tijd. We zouden in staat zijn sneller te reizen dan het licht, door het heelal achter ons sneller uit te laten zetten en het heelal voor ons in te laten krimpen. Een bezoekje aan andere steren of melkwegstelsels wordt dan mogelijk. Misschien kunnen we wel met donkere energie een nieuwe Big Bang veroorzaken en naar dat nieuwe heelal emigreren als hier de zaak teveel uit de hand dreigt te lopen.

Misschien heeft ET het wel te druk met zijn eigen baby-heelal om de moeite te nemen ons op te zoeken.


Hubble ‘ziet’ donkere materie in Abell 1689

15 november 2010 r 8

Donkere materie is niet met het blote oog zichtbaar. Toch slaagde de Hubble ruimtetelescoop erin om deze mysterieuze substantie te vinden in een ver cluster. De telescoop wierp een blik op Abell 1689, een massieve groep sterrenstelsels op een afstand van 2,2 miljard lichtjaar bij de aarde vandaan. De zwaartekracht van de sterrenstelsels zorgt ervoor dat licht afbuigt. Aangezien donkere materie verantwoordelijk is voor een groot deel van de massa, is de verdeling van donkere materie in de cluster te reconstrueren.

Abell 1689 is een gigantische gravitatielens. Sterrenstelsels die achter deze groep liggen, worden door de kosmische lens vergroot of vervormd.

Wetenschappers hebben 135 foto’s van 42 achtergrondsterrenstelsels geanalyseerd. Uit deze reconstructie blijkt dat Abell 1689 erg veel donkere materie bevat. Astronomen denken dat de cluster al vroeg begon met het verzamelen van donkere materie. Anders dan had Abell 1689 nu veel minder donkere materie gehad.

Hieronder de foto van Abell 1689. Het is er weer één om in te lijsten.

door Lydwin van Rooyen
28 Jul 2010
Slechts drie maanden nadat de deeltjesversneller Large Hadron Collider (LHC) succesvol in werking is gesteld, maken …
door Lydwin van Rooyen
02 Mrt 2010

Donkere materie

Jasem Mutlaq

Geleerden zijn er nu vrijwel zeker van dat 90% van de massa in het heelal in een vorm voorkomt die we niet kunnen zien.

Ondanks het uitgebreid in kaart brengen van het nabije heelal, in het spectrumgebied van radiogolven tot aan gammastralen (de zeer lange tot de zeer korte golflengtes), kunnen we maar 10% van de massa vinden die er aanwezig moet zijn. Zoals Bruce H. Margon, een astronoom van de Universiteit van Washington, in 2001 zei tegen de New York Times: “Het is nogal pijnlijk te moeten erkennen dat we 90 procent van het heelal niet kunnen vinden.”

De naam die aan deze “ontbrekende massa” wordt gegeven is Donkere materie, en deze twee woorden geven een heel aardig beeld van alles wat we op dit terrein weten. We weten dat er “materie” moet zijn, omdat we de effecten van de zwaartekracht ervan kunnen waarnemen. Maar deze materie zendt in het geheel geen waarneembare elektromagnetische straling uit, en is dus “donker”. Er zijn verschillende theorieën om deze ontbrekende massa te verklaren, variërend van exotische deeltjes die kleiner zijn dan atomen, tot een populatie van afzonderlijke zwarte gaten, tot minder exotische bruine en witte dwergen (kleine sterren). De term “ontbrekende massa” is misschien misleidend, omdat de massa zelf niet ontbreekt, maar alleen de elektromagnetische straling ervan. Maar wat is donkere materie nu precies, en hoe weten we nu eigenlijk dat die bestaat, als we die niet kunnen zien?

Het begon in 1933 toen de astronoom Fritz Zwicky de bewegingen onderzocht van verre en massieve (veel massa) groepen (clusters) van melkwegstelsels, met name de Coma- en Virgoclusters. Zwicky maakte een schatting van de massa van elk melkwegstelsel in de cluster op grond van de lichtkracht (totale hoeveelheid uitgezonden elektromagnetische straling), en telde al die massa’s bij elkaar op, om de totale massa van de cluster te berekenen. Daarna maakte hij een tweede, onafhankelijke schatting van de massa van de cluster, gebaseerd op de meting van de spreiding van de snelheden van de afzonderlijke stelsels in de cluster. Tot zijn verrassing was deze tweede, dynamische massa, 400 keer groter dan de schatting gebaseerd op de lichtkracht.

Hoewel al in de tijd van Zwicky de aanwijzingen sterk waren, duurde het tot in de jaren 1970 voordat de geleerden dit gebrek aan overeenstemming uitvoerig gingen onderzoeken. Het was in deze tijd dat men het bestaan van donkere materie serieus begon te nemen. Het bestaan van zulke materie zou niet alleen een verklaring geven voor het massatekort in clusters van melkwegstelsels, maar ook meer verstrekkende consequenties hebben voor de evolutie en het lot van het heelal zelf.

Noot vertaler: als er te weinig massa in het heelal is, zal het heelal steeds verder uitdijen, is er te veel massa aanwezig, dan zal de uitdijing stoppen, en het heelal daarna gaan krimpen tot …. een punt? En daar tussen in is de kritische massa, die massa waarin het uitdijen weliswaar uiteindelijk (bijna, asymptotisch) stopt, maar niet tot krimpen overgaat. Bij de thans waargenomen massa zal het heelal steeds verder uitdijen, wat sommigen geen prettig of “elegant” idee vinden, en wat dus ook leidt tot het idee van donkere materie.

Een ander fenomeen waaruit het bestaan van donkere materie blijkt zijn de rotatiekrommen van Spiraalstelsels (spiraalvormige melkwegstelsels, zoals onze eigen Melkweg, en onze buurman het Andromeda-melkwegstelsel). Spiraalstelsels hebben een groot aantal sterren, die in bijna cirkelvormige banen bewegen om het centrum, net zoals planeten rondom een ster. Net als planeten in hun baan zouden sterren die een grotere baan beschrijven, een lagere baansnelheid moeten hebben (dit is een gevolg van de derde wet van Kepler). Maar in werkelijkheid geldt de derde wet van Kepler alleen maar voor sterren nabij de rand van een spiraalstelsel, omdat de massa die door hun baan wordt omsloten als constant moet worden beschouwd.




Noot vertaler: Waar het op neer komt is dit: het blijkt dat de sterren veel sneller om het centrum van hun melkwegstelsel gaan dan overeenkomt met de bekende hoeveelheid massa binnen hun baan. En aangezien het de zwaartekracht is van deze massa die hen drijft moet er veel meer massa aanwezig zijn dan bekend.

Noot vertaler: Wat extra informatie: Een ster in een baan om het centrum van een melkwegstelsel wordt alleen beïnvloed door de massa binnen die baan. Men kan bewijzen dat de invloed op de ster van alle buiten de baan gelegen massa gelijk aan 0 is. Op dezelfde manier: als u in een diepe put zou afdalen naar het middelpunt der aarde, wordt uw gewicht uiteindelijk, ook als u het zou overleven, niet groter maar kleiner, omdat alleen de massa dichter bij het centrum dan u, aan u trekt. In het middelpunt zelf zou u niets wegen.

De astronomen hebben echter de baansnelheden van sterren in de buitengebieden van een groot aantal spiraalstelsels gemeten, en geen ervan volgt de derde wet van Kepler, zoals men zou mogen verwachten. In plaats van bij grotere straal kleiner te worden, blijft de baansnelheid opvallend constant. Dit betekent dat de massa die wordt omgeven door een ruimere baan, toeneemt, zelfs voor sterren die naar het schijnt nabij de buitenkant van het melkwegstelsel zijn. Omdat die dichtbij de grens van het lichtgevende deel van het melkwegstelsel zijn, heeft het stelsel kennelijk ook massa tot ver buiten de gebieden waarin de sterren voorkomen.

U kunt het ook zo beschouwen: neem de sterren dichtbij de buitenkant van een spiraalstelsel, met de waargenomen baansnelheden van 200 kilometer per seconde die typerend zijn voor dit soort sterren. Als het melkwegstelsel alleen die materie zou bevatten die we kunnen waarnemen, zouden die sterren al zeer gauw uit het stelsel wegvliegen, omdat hun baansnelheden vier keer groter zijn dan de ontsnappingssnelheid. Omdat men geen melkwegstelsels ziet die uitelkaar vliegen, moet er wel massa aanwezig naast de massa die we kunnen waarnemen.

Er zijn diverse theorieën opgedoken in de literatuur, om de ontbrekende massa te verklaren, zoals de WIMPs (Weakly Interacting Massive Particles (Zwak wisselwerkende deeltjes met een grote massa)), MACHO’s (MAssive Compact Halo Objects (Compacte halo-objecten met een grote massa, een halo is een ruim bolvormig gebied rondom het centrum van een melkwegstelsel, die niet geheel leeg is, maar onder andere bolvormige sterrenhopen bevat)), zwarte gaten die ontstonden in het nog jonge heelal, neutrino’s met (samen!) een grote massa, en andere, alle met hun voors en tegens.

Door de astronomische gemeenschap is nog geen enkele theorie aanvaard, omdat we tot dusver geen middelen hebben om die te toetsen.

Sterrenstelsels en sterren


 zie ook  

°DE MELKWEG.docx (1.7 MB) archief

 Een deel van de Melkweg. © NASA.

Er zijn sterren ontdekt die aan het ontstaan zijn op één van de gevaarlijkste plekken in het heelal: aan de rand van een supermassief zwart gat in het hart van onze Melkweg. Nooit eerder zagen wetenschappers daar zo’n ster vormen. De ontdekking komt van een internationale groep sterrenkundigen.Het middelpunt van onze Melkweg is een enorm zwart gat, een plek waar de zwaartekracht zo groot is dat zelfs licht niet kan ontsnappen. Sterren, planeten en andere hemellichamen worden naar het gat gezogen en gaan daar met veel geweld ten onder. In die enorme krachten zouden stof en gas onmogelijk kunnen samenklonteren tot sterren, maar toch is dat wat de astronomen hebben gezien. “We hebben plekken gezien waar het stof en gas zo dik geworden is dat zij de onherbergzame omgeving kunnen trotseren'” verklaarde Farhad Yusuf-Zadeh.Als die klonten stof en gas dik genoeg worden, ontstaat een kettingreactie. Ze trekken nieuw gas en stof aan, worden zo steeds groter en krijgen dus meer aantrekkingskracht. Zo wordt uiteindelijk een nieuwe ster geboren.

°sterren.docx (2 MB) archief 

°SUPERNOVA & GAMMABUSTER.docx (3.8 MB)archief 

…wetenschappers begin deze maand ook al ?

Supernova Remnant Cassiopeia A


Verste en oudste supernova

de oudste supernova tot nu toe ontdekt

 01 november 2012 15

Onderzoekers hebben twee superheldere supernova’s ontdekt. Ze bevinden zich heel ver weg: nog nooit werd een supernova op zo’n grote afstand van de aarde waargenomen. De supernova’s kunnen ons dan ook heel veel vertellen over de kinderjaren van ons universum.

“Het licht van deze supernova’s bevat gedetailleerde informatie over de jonge jaren van het universum, een tijd waarin een deel van de eerste sterren nog uit waterstof en helium gevormd tijdens de oerknal aan het ontstaan zijn,” vertelt onderzoeker Jeffrey Cooke. Samen met zijn collega’s maakt hij de ontdekking in het blad Nature bekend.

De twee ontdekte supernova’s zijn superhelder, in het Engels wordt ook wel gesproken over super-luminous supernovae. Zulke supernova’s zijn zo’n tien tot honderd keer helderder dan andere types supernova’s. De eerste superlichtsterke supernova werd enkele jaren geleden ontdekt. Dergelijke supernova’s zijn zeldzaam in het nabije universum. In het verre universum komen ze vaker voor. Dat heeft alles te maken met de ontstaansgeschiedenis van deze supernova’s. Wetenschappers gaan ervan uit dat ze ontstaan wanneer een supermassieve ster (150 tot 200 keer massiever dan onze zon) explodeert. De kans op zo’n gebeurtenis was in het jonge universum veel groter, omdat daar veel meer massieve sterren voorkwamen.

Heel oud
Met behulp van de Keck-telescoop gingen onderzoeker op zoek naar de restanten van zulke massieve sterren. Ze stuitten daarbij op twee supernova’s die zo’n 10,4 en 12,1 miljard jaar geleden ontstonden. De oudste supernova die wetenschappers eerder ontdekten, was 10,8 miljard jaar oud.

En daarmee kruipen we dus steeds dichter naar de oorsprong van het universum toe. “De eerste generatie sterren vinden, is toch wel de Heilige Graal voor astronomen,” vertelt Cooke. Maar wellicht duurt het niet lang meer voordat we die Heilige Graal vinden. “De afstanden van onze supernova’s overlappen met de afstanden waar we verwachten de eerste sterren te vinden.”

Distant super-luminous supernovae found” –
De artistieke impressie bovenaan dit artikel is gemaakt door Adrian Malec en Marie Martig (Swinburne University) en laat een chaotisch sterrenstelsel met daarin een superheldere supernova in het vroege universum zien.


Geschreven op 06 augustus 2012 om 13:15 uur door 3

Wetenschappers hebben een ster ontdekt die mogelijk over niet al te lange tijd uit gaat groeien tot een supernova. Gaat deze ster ons dan vertellen hoe een supernova exact tot stand komt?

Hoewel onderzoekers nog nooit een supernova tot stand hebben zien komen, hebben ze wel ideeën over hoe deze ontstaat. Twee sterren draaien om elkaar heen. Eén van de sterren is een witte dwerg die materie van de andere ster ontvangt. Wanneer de witte dwerg een massa heeft die 1,4 keer groter is dan die van de zon, explodeert deze en wordt een supernova.

Hoewel dat grofweg wel aangeeft hoe een supernova ontstaat, zijn er nog veel vragen omtrent dit hele proces. Hoe kan de witte dwerg zijn massa nu laten toenemen? En hoe ziet de andere ster die materie aan de witte dwerg geeft, eruit? Om dat te achterhalen, zullen we een supernova in wording moeten zoeken. En dat is precies wat onderzoekers hebben gedaan.

Uit recent onderzoek is gebleken dat rondom een supernova vaak natriumgas terug te vinden is. Dit gas komt van de ster die materie weggeeft en hangt vaak nog rond een ster wanneer deze reeds geëxplodeerd is en een supernova is geworden. De onderzoekers gingen op zoek naar een systeem waarin dit gas terug te vinden was. Ze vonden een dubbelster genaamd QU Carinae. Deze bestaat uit een witte dwerg die razendsnel materie van een andere ster afhaalt. Ook vonden ze natrium rondom de twee sterren.

En daarmee heeft QU Carinae eigenlijk alle ingrediënten in huis om uit te groeien tot een supernova. “We zijn echt heel opgewonden dat we zo’n systeem hebben gevonden,” vertelt onderzoeker Stella Kafka. “Door deze systemen, de aard van deze twee sterren, de manier waarop massa wordt uitgewisseld en hun ontwikkeling op lange termijn te begrijpen, krijgen we een goed beeld van hoe dubbelsterren één van de meest belangrijke explosies in het universum kunnen veroorzaken.”

Supernova’s zijn heel belangrijk voor wetenschappers. Door te kijken naar de helderheid van supernova’s worden afstanden in het heelal vastgesteld. Ook waren het supernova’s die wetenschappers erop wezen dat het universum steeds sneller uitdijt.

Supernova progenitor found?” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / CXC / SAO / JPL-Caltech / MPIA / Calar Alto / O. Krause et al.

Voor het eerst is bewijs gevonden dat de schokgolf van een supernova ervoor kan zorgen dat een supernova extreem helder lijkt.

Begin oktober 2010 ontstond er in het sterrenstelsel UGC 5189A een supernova. Een maandje later ontdekten astronomen de supernova SN 2010jl. In december 2010 en oktober 2011 gebruikten ze de Chandra-telescoop om de supernova te bestuderen.

SN 2010jl

Supernova SN 2010jl bevindt zich in een sterrenstelsel dat zo’n 160 miljoen lichtjaar van de aarde verwijderd is. De supernova is op de foto hierboven goed te zien: het is de heldere vlek bovenaan. De paarse kleuren op de foto laten de röntgenstraling zien.

Uit de waarnemingen die Chandra in december 2010 deed, bleek dat de röntgenstraling van de supernova grotendeels geabsorbeerd werd door het gas eromheen. Dat gas had de ster nog voor deze een supernova werd weggeblazen. In oktober 2011 bleek er al veel minder röntenstraling te worden geabsorbeerd. Dat wijst erop dat de schokgolf die de supernova veroorzaakt had door het gas heen was gebroken. Het omringende gas bleek bovendien heel warm te zijn en dat wijst erop dat het door de schokgolf is verwarmd.

SN 2010jl was in zichtbaar licht veel helderder dan een doorsnee supernova. En de waarnemingen van Chandra kunnen dat mogelijk verklaren. De schokgolf die door het exploderen van de ster ontstaat, dringt zich in het materiaal er rond heen. Dat materiaal wordt verwarmd en geïoniseerd en gaat dan net als de supernova röntgenstraling afgeven. Daardoor lijkt de supernova veel helderder. In werkelijkheid ontleent deze een deel van zijn helderheid dus aan het omringende materiaal.

Wetenschappers voorspelden eerder al dat dit kon verklaren waarom de ene supernova veel energierijker was dan de andere. Maar het is voor het eerst dat daar ook direct bewijs voor wordt gevonden.

A Supernova Cocoon Breakthrough” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via

°sterrenstelsels & nevels.docx (3.7 MB)archief 

Sterren ontstonden miljard jaar eerder dan gedacht


Ontelbare sterren in het universum blijken volgens een onderzoeksteam in Bonn een miljard jaar geleden eerder te zijn ontstaan dan tot nu toe werd gedacht. De ontdekking laat zien dat de heftigste sterrrenuitbarsting ongeveer 12 miljard jaar geleden plaatsvond in het heelal. Dat zegt Axel Weiss van het onderzoeksteam van het Max-Planck-Instituut voor Radioastronomie.

“De ontdekking betekent dat deze sterrenstelsels slechts twee miljard jaar na de oerknal zijn ontstaan. Ze zijn ook een miljard jaar ouder dan voorheen werd gedacht”, zei Weiss op de website Tijdens het ontstaan van een ster draaien grote hoeveelheden kosmisch stof en gas om elkaar heen, waardoor nieuwe sterren ontstaan. Uit de nieuwe ontdekking bleek dat dat 1.000 keer sneller gebeurt dan in normale sterrenstelsels, aldus de onderzoekers. “Waar in de Melkweg één zon per jaar ontstaat, zijn dat er 1.000 per jaar in deze nieuwe sterrenstelsels. Dat is alleen daar waargenomen en niet in stelsels in onze omgeving.”Het is volgens de onderzoekers een inzicht in “de stormachtige jeugdfase van het universum”. De ontdekking werd gedaan door de nieuwe Alma-telescoop in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili. In totaal bestaat het project uit 66 telescopen. Volgens Weiss werd deze ontdekking gedaan toen pas 16 van die 66 telescopen in gebruik waren. “Je kunt je dan wel voorstellen wat de Alma-telescoop in de toekomst nog kan bereiken.”De ontdekking werd gedaan door de nieuwe Alma-telescoop in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili. © afp.

zware dubbelster ontdekt

17 april 2013  

Astronomen hebben een dubbelster ontdekt die bij zijn geboorte ongeveer 300 tot 400 zonsmassa’s woog en nu nog 200 tot 300 keer zwaarder is dan de zon. En daarmee kan het wel eens de zwaarste dubbelster die tot op heden is waargenomen, zijn.

We vinden de zware dubbelster – R144 genoemd – in de Grote Magelhaense Wolk. De ster zend veel röntgenstraling uit en dat bracht astronomen op het idee dat het wellicht om een dubbelster zou gaan. Met behulp van de X-shooter spectograaf op ESO’s Very Large Telescope in Chili is dat nu bevestigd.

De zwaarste?
Bij de geboorte had de dubbelster een massa die ongeveer 300 tot 400 keer groter was dan die van onze zon. Tegenwoordig weegt deze ongeveer 200 tot 300 zonsmassa’s. Daarmee is deze waarschijnlijk zwaarder dan de zwaarste dubbelster die ons tot voor kort bekend was: NGC 3603-A1. Deze dubbelster heeft een massa die 212 keer groter is dan die van onze zon.

Linksboven ziet u dubbelster R144. De centrale sterrenhoop is met de cirkel aangeduid. Foto: NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Linksboven ziet u dubbelster R144. De centrale sterrenhoop is met de cirkel aangeduid. Foto: NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Of R144 nu zwaarder is dan NGC 3603-A1 of niet: de dubbelster heeft wetenschappers in ieder geval aan het denken gezet.

“Het is een raadsel hoe extreem zware sterren ontstaan,” vertelt onderzoeker Frank Tramper. “Volgens de meest gangbare theorieën kunnen sterren van honderden zonsmassa’s alleen worden gevormd in zware sterrenhopen.” R144 bevindt zich vrij ver van zo’n zware sterrenhoop. “Dat is misschien een indicatie dat dit soort systemen ook geïsoleerd kan ontstaan.” Een andere mogelijkheid is dat R144 wel in de centrale zware sterrenhoop is ontstaan, maar daar later uit is gegooid en zo uiteindelijk op zijn huidige plekje is beland.

En daarmee houdt R144 de gemoederen nog wel even bezig. Astronomen blijven de ster observeren en hopen in de toekomst de exacte massa vast te stellen en te bepalen of het inderdaad de zwaarste dubbelster is die tot op heden is waargenomen. Ook willen ze achterhalen hoe de ster precies is ontstaan.

Kandidaat zwaarste dubbelster geïdentificeerd” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Nevel rondom dubbelster verklaard

 09 november 2012   1

Astronomen hebben in het sterrenstelsel Centaurus twee om elkaar draaiende sterren ontdekt, binnen in een planetaire nevel. De ontdekking betekent dat een langstaande theorie wordt bewezen.

Rondom de kosmische nevel Fleming 1 hangen een aantal kosmische gasstralen. Astronomen konden er nooit achterkomen hoe zulke zogenaamde ‘jets’ konden ontstaan, en hoe ze zo symmetrisch konden worden. Maar nu zijn de wetenschappers erachter: er cirkelen twee witte dwergen rondom het centrum van het stelsel.

‘Schil’ van gas
De witte dwergen zorgen voor een bijzonder symmetrische planetaire nevel (een gloeiende ‘schil’ van gas rondom een ster in zijn laatste levensfase). Een planetaire nevel heeft dus niets te maken met een planeet. De ster stoot dan zijn buitenste schil af, zodat de kern bloot komt te liggen. Ondanks het feit dat sterren meestal rond zijn, zijn planetaire nevels vaak heel complex van structuur.

Snelle circulatie
De twee witte dwergen draaien in slechts 1,2 dagen om elkaar heen. Ook dat is uniek, zegt astronoom Henri Boffin. “Er is al vaker voorspeld dat deze kosmische jets ontstonden door een dubbelster, maar in alle modellen zouden de sterren er dan tientallen jaren over doen om om elkaar heen te cirkelen. En dan was het niet plausibel dat er een dergelijke nevel ontstond.


Het feit dat er nu twee sterren zijn ontdekt, verklaart hoe dergelijke nevels kunnen ontstaan. De aantrekkingskracht die de beide sterren op elkaar uitoefenen zorgt ervoor dat de ene ster de andere ‘opzuigt’. Daardoor ontstaat de symmetrische nevel.

Hele Grote Telescoop
De astronomen ontdekten de sterren met behulp van de Very Large Telescope. Daarmee maten ze het licht van de ster rondom Fleming 1, waardoor ze ook een beeld kregen van de bewegingen, de temperaturen en de chemische samenstelling van de sterren.

Fleming 1 is niet de enige nevel met een dubbelster, maar voor zover bekend is dit wel één van de weinige nevels die vergezeld wordt door twee witte dwergen.

Vreemd paar oude sterren geeft planetaire nevel spectaculaire vorm” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO (cc via


planetaire wolk (sterrenbeeld schild )

kleine maghelhaense wolk

7/08/13 – 14u06  Bron: Belga


°© afp.

De gigantische VLT-telescoop in Chili heeft een intrigerend stervormingsgebied in de Grote Magelhaense Wolk – een van de naaste begeleiders van de Melkweg – vastgelegd, meldt de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO.

Zelfs zonder een telescoop als de VLT is tijdens heldere, donkere nachten al een vage vlek in het zuidelijke sterrenbeeld Goudvis te zien, die op het eerste gezicht op een gewone wolk lijkt.De Grote Magelhaense Wolk (GMW) op 163.000 lichtjaar van ons is een grote producent van nieuwe sterren. Sommige van zijn stervormingsgebieden, zoals de beroemde Tarantulanevel, zijn al waarneembaar met het blote oog. Er zijn hier echter ook kleinere, maar niet minder intrigerende stervormingsgebieden te vinden, zegt de ESO. Een nieuwe VLT-opname geeft een detailrijk beeld van een opmerkelijk tweetal: NGC 2014 en NGC 2020.Gloeiende wolk
Het roze getinte object rechts op de haarscherpe foto, NGC 2014, is een gloeiende wolk van voornamelijk waterstofgas. Het bevat een sterrenhoop van hete jonge sterren. De energierijke straling van deze nieuwe sterren slaat elektronen los van de waterstofatomen in de omgeving, waardoor dit gas elektrisch wordt geladen en een karakteristieke rode gloed krijgt.

Behalve deze intense straling produceren zware jonge sterren ook een krachtige sterrenwind, die er uiteindelijk toe leidt dat het omringende gas wordt uiteengedreven en wegstroomt. Links van de sterrenhoop staat een eenzame heldere, zeer hete ster waarbij dit proces op gang lijkt te zijn gekomen: de ster heeft een holte veroorzaakt in de zeepbelachtige structuur die NGC 2020 wordt genoemd. De opvallend blauwe kleur van dit nogal geheimzinnige object is te danken aan de straling van de hete ster, die in dit geval zuurstof ioniseert in plaats van waterstof.

Dat de kleuren van NGC 2014 en NGC 2020 zo sterk van elkaar afwijken komt zowel door de verschillende samenstelling van het omringende gas, als door de temperaturen van de sterren die de wolken aan het gloeien brengen. Ook de afstanden tussen de sterren en de beide gaswolken spelen een rol, aldus nog de ESO.


Zeldzaam ‘vierkant’ sterrenstelsel ontdekt

 20 maart 2012

Het sterrenstelsel doet een beetje denken aan een rechthoekige diamant en is tamelijk ongewoon.

Het sterrenstelsel LEDA 074886 bevindt zich op zo’n 70 miljoen lichtjaar van de aarde. Dat de onderzoekers het sterrenstelsel nu pas hebben ontdekt, komt niet alleen door die grote afstand, maar ook door het sterrenstelsel zelf. Het is namelijk niet zo helder: het sterrenstelsel telt bijvoorbeeld vijftig keer minder sterren dan onze Melkweg. En voor de onderzoekers die het sterrenstelsel ontdekten, was het best wel even wennen.

“In het universum om ons heen, zijn sterrenstelsels er in drie vormen,” legt onderzoeker Alister Graham uit.

“Sferoïde, een soort schijf of onregelmatig gevormd.”

Maar dit sterrenstelsel is anders. Het is rechthoekig. In eerste instantie dachten de onderzoekers dat het sterrenstelsel met de natuurwetten spotte. Hoe kan zo’n sterrenstelsel nu bestaan? Maar inmiddels weten ze al beter. Het is niet aannemelijk dat het sterrenstelsel kubusvormig is. Waarschijnlijk is het een soort opgeblazen schijf waar ze nu één zijde van gezien hebben, zo schrijven de onderzoekers in hun paper.

Het ‘rechthoekige’ sterrenstelsel. Afbeelding:
Maar hoe is deze bijzondere schijf ontstaan? De onderzoekers denken dat het sterrenstelsel het resultaat is van twee spiraalvormige sterrenstelsels die met elkaar in botsing zijn gekomen. “Terwijl de sterren die al in deze sterrenstelsels voorkwamen in grote banen werden geslingerd en zo de vierkante vorm creëerden, zonk het gas naar het midden waar het nieuwe sterren en de schijf die we nu hebben waargenomen, vormde,” speculeert onderzoeker Duncan Forbes.

Dat het sterrenstelsel na de botsing zo’n rare vorm heeft aangenomen, heeft alles te maken met de oriëntatie van de twee sterrenstelsels. “Wanneer (in de toekomst, red.) ons eigen schijfvormige sterrenstelsel met het schijfvormige Andromedastelsel botst en de oriëntatie was juist geweest dan zouden we over zo’n drie miljard jaar ook inwoners zijn van zo’n vierkant sterrenstelsel,” merkt Graham op. Dankzij de ontdekking van dit sterrenstelsel hopen de astronomen een nog beter beeld van de evolutie van sterrenstelsels te krijgen.

Astronomers discover ‘emerald-cut’ galaxy” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is afkomstig van de site

Uniek spiraalstelsel

 19 juli 2012  11

Wetenschappers hebben een wel heel bijzonder spiraalstelsel ontdekt. Het stelsel ontstond toen het universum nog maar 3 miljard jaar oud was en spiraalstelsels extreem zeldzaam waren.

Het spiraalstelsel bevindt zich op zo’n 10,5 miljard lichtjaar van de aarde, zo meldt het blad Nature. Toen wetenschappers het spiraalstelsel ontdekten, wisten ze even niet wat ze zagen. “Het feit dat dit sterrenstelsel bestaat, is verbazingwekkend,” vertelt onderzoeker David Law.

Te vroeg
Wetenschappers gingen er namelijk altijd vanuit dat zulke prachtige en complexe spiraalstelsels nog niet zo vroeg in de geschiedenis van ons universum voorkwamen. Sterrenstelsels die zo’n 3 miljard jaar nadat het universum ontstond, tot stand kwamen, zien er vaak niet zo fraai uit. Ze zijn onregelmatig gevormd en lijken meer op willekeurige klonters dan op een spiraalstelsel met fraaie armen. Maar dit stokoude sterrenstelsel is anders. Mooier. Beter geordend, ook. Law heeft er een passende metafoor voor. “Dit sterrenstelsel tussen de onregelmatig gevormde, jonge sterrenstelsels van die tijd zien, is als het zien van een volledig volgroeide volwassene in een klas met basisschoolkinderen.”


En daarmee staan wetenschappers voor een raadsel. Het is onduidelijk hoe dit sterrenstelsel al zo vroeg in de geschiedenis van het universum – zeker één miljard jaar eerder dan alle andere spiraalstelsels – kon ontstaan. Mogelijk is een kleiner sterrenstelsel bezig om zich met het grote sterrenstelsel te mengen, waardoor de spiraalachtige vorm van het sterrenstelsel wat uitgesprokener wordt. Maar dat blijft speculeren.

Het bijzondere spiraalstelsel heeft voorlopig de naam BX442 gekregen. Het sterrenstelsel zal nog wel een tijdje de aandacht van wetenschappers trekken. Door meer te weten te komen over de totstandkoming van dit sterrenstelsel, kunnen we mogelijk ook meer te weten komen over het ontstaan van onze eigen Melkweg.

Links een prachtig (jong) spiraalstelsel (Messier 51). Rechts het oude spiraalstelsel dat toch ook echt die vormen al heeft. Foto’s: NASA / ESA (M51) en Dunlap Institute for Astronomy & Astrophysics / Joe Bergeron.

Messier 106

 06 februari 2013

De Hubble ruimtetelescoop heeft – met een beetje hulp van een amateur-astronoom – één van de beste foto’s die ooit van het spiraalvormige sterrenstelsel Messier 106 zijn gemaakt, afgeleverd. Het resultaat is fantastisch.

Messier 106 bevindt zich op ongeveer twintig miljoen lichtjaar van de aarde. In het hart van het spiraalvormige sterrenstelsel vinden we een supermassief zwart gat dat honger heeft. Het trekt voortdurend gas naar binnen. Wanneer dit gas richting het zwarte gat cirkelt, warmt het op en geeft het straling af.

Op de foto is nog een bijzonder kenmerk van Messier 106 bijzonder goed te zien. De meeste spiraalvormige sterrenstelsels hebben twee armen, maar Messier 106 lijkt er vier te hebben. In tegenstelling tot de twee ‘normale’ armen bestaan de twee extra armen niet uit sterren, maar uit heet gas. Waarschijnlijk worden ze veroorzaakt door het zwarte gat in het centrum van Messier 106. Het zwarte gat verstoort en verwarmt het omringende gas en zou zo de twee extra armen vorm geven.

messier 106

De prachtige foto van Messier 106 bestaat voornamelijk uit beelden die Hubble van het sterrenstelsel maakte. Amateur-astronoom Robert Gendler verzamelde de beelden die Hubble maakte en plakte ze aan elkaar om een compleet beeld van het sterrenstelsel te krijgen. Waar stukjes informatie misten, gebruikte hij zijn eigen observaties om het plaatje compleet te maken.

A spiral galaxy with a secret” –


 19 april 2013

één van de mooiste nevels die het universum rijk is: de Paardenkopnevel.

Hubble vereeuwigde de nevel in infrarood. We zien de nevel daardoor opdoemen als een transparant en vluchtig geheel. Heel anders dan de foto’s in optisch licht die ons van de nevel bekend zijn. Daarop schittert de nevel als een donkere schaduw.


Wilt u deze foto op zeer hoge resolutie downloaden? Klik dan hier!

De Paardenkopnevel bevindt zich op zo’n 1500 lichtjaar van de aarde en maakt deel uit van het Orioncomplex. In dit gebied ontstaan zeer massieve sterren. Dat is op de foto goed te zien. Zo zien we boven het bovenste randje van de nevel twee sterren opdoemen uit hun ‘kraamkamer’.

De nevel lijkt een soort pilaar in de ruimte te vormen. De vorm van die pilaar doet denken aan het hoofd van een paard, vandaar de naam. De pilaar ontstaat doordat een heldere ster in de buurt ervoor zorgt dat de nevel langzaam verdampt. Gaswolken rondom de Paardenkopnevel zijn hierdoor al een eind zijn vervlogen, maar het bovenste deel van de vooruitstekende ‘pilaar’ bevat een grotere dichtheid waterstof en helium en bevat veel stof. Hierdoor werpt deze een schaduw op het materiaal erachter, waardoor het licht van de ster er geen grip op kan krijgen en een pilaar ontstaat.

De paardenkopnevel. Foto: NASA / ESA / the Hubble Heritage Team (STScI / AURA).

De paardenkopnevel. Foto: NASA / ESA / the Hubble Heritage Team (STScI / AURA).

NASA’s Hubble sees a horsehead of a different color” –

Astronomen nemen verste sterrenstelsel tot nu toe waar

Geschreven op 16 november 2012 om 10:15 uur door 3

Met behulp van Hubble en Spitzer en de natuur zelf, hebben astronomen het verste sterrenstelsel tot nu toe waargenomen. Het stelsel ontstond 420 miljoen jaar na de oerknal. Het licht ervan deed er 13,3 miljard jaar over om de aarde te bereiken.

De onderzoekers namen het sterrenstelsel met behulp van twee telescopen en een techniek die bekend staat als gravitational lensing waar. Alleen door naast de telescopen ook een natuurlijke lens te gebruiken, konden de onderzoekers dit verre sterrenstelsel waarnemen.

Hoe werkt het?
Bij gravitational lensing gebruiken onderzoekers een ander object in het heelal met een sterk zwaartekrachtsveld om het licht van een object erachter (in dit geval dus het zeer oude sterrenstelsel) af te buigen. Zo ontstaat een lens-effect, waarbij het vooraan gelegen object het licht van het verder weg gelegen object een boost geeft. In dit geval gebruikten onderzoekers het zeer zware sterrenstelsel MACS J0647+7015 om het licht van het verre sterrenstelsel MACS0647-JD een boost te geven. Hierdoor leken de beelden van het verre sterrenstelsel zeven tot acht keer helderder.


MACS0647-JD is bijzonder klein: minder dan 600 lichtjaar breed. Bedenk daarbij dat het licht van dit sterrenstelsel 13,3 miljard jaar onderweg is geweest: wat wij nu zien, is in werkelijkheid dus 13,3 miljard jaar geleden gebeurd. Onderzoekers denken dan ook dat het sterrenstelsel in die tijd nog flink gegroeid is. “Dit object kan wel eens één van de bouwblokken van een sterrenstelsel zijn,” vertelt onderzoeker Dan Coe. “In de volgende dertien miljard jaar kan het wel eens tientallen, honderden of duizenden keren samengesmolten zijn met andere sterrenstelsels of stukjes ervan.”

Het sterrenstelsel op 13,3 miljard lichtjaar afstand. Foto: NASA / ESA / M. Postman / D. Coe (STScI) / CLASH Team.

De vondst van het sterrenstelsel geeft ons een uniek kijkje in het verre verleden van ons universum. Het is fascinerend te bedenken dat MACS0647-JD uit een tijd stamt waarin het universum nog maar drie procent van zijn huidige leven erop had zitten (het universum is nu zo’n 13,7 miljard jaar oud).

Astronomen kunnen dankzij krachtige telescopen en handige trucjes zoals de zwaartekrachtlens steeds verder terug kijken. Eind september maakten ze nog bekend het verste sterrenstelsel tot dan toe te hebben ontdekt: dat bevond zich op 13,2 miljard lichtjaar van de aarde. Dit sterrenstelsel gaat daar alweer overheen. En daarmee komen we steeds dichter bij de oorsprong van het universum in de buurt.

NASA Great Observatories Find Candidate for Most Distant Object in the Universe to Date” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA / M. Postman / D. Coe (STScI) / CLASH Team.



 / pseudo filosofie 


°astrofysica uitdijing big bang big crunch.docx (1.3 MB) archief 

Een lange tijd is gedacht dat op een bepaald ogenblik de uitdijing zou stoppen en het heelal door de zwaartekracht weer zou inkrimpen. In dat model zou dan de tijd ook weer kunnen achteruit gaan. In zo’n model is het dan ook verleidelijk om te veronderstellen dat na die “big crunch” er opnieuw een “big bang” komt zodat het proces zich telkens weer herhaalt. (Hawking spreekt over deze modellen in zijn boek “het heelal”.)
Deze theorie is ondertussen achterhaald en de theorie die momenteel momenteel de wetenschappelijke consensus haalt is een eeuwige versnellende uitdijing. Zo ver zelfs dat op den duur alle hemellichamen uit elkaar vallen in elementaire deeltjes. Ook de zwarte gaten. (in de Podcast “Astronomy Cast” hebben ze dat eens heel goed uitgelegd).

De versnelde uitdijing, als zij wordt bevestigd, maakt de kans op een eeuwige uitdijing natuurlijk groter, maar is daarvoor toch niet beslissend. Alles hangt af van de huidige verhouding reële materiedichtheid/kritische dichtheid en van de toekomstige evolutie van de ‘Hubble-constante’.

Echter  ;

jm074  ( ) schrijft  ; 

“…..Ik ben er niet zo zeker van dat de theorie van een cyclisch heelal definitief achterhaald is en dat om volgende reden. In het aprilnummer van “heelal” (tijdschrift van de V.V.S.) las ik dat de NASA , dank zij de resultaten van het WMAP-project, de kosmologische parameters nog nauwkeuriger kon bepalen. De totale dichtheid van het heelal bv. zou 100,23% (met een foutenmarge van slechts 0,55%) van de kritische dichtheid bedragen. De NASA blijkt dus, met die 100,23%, een quasi-vlak heelal toch nog de kans te geven “gesloten” te zijn.
Ik betwijfel eveneens dat de theorie van een eeuwig versnellende uitdijing “de wetenschappelijke consensus haalt”. Ik kan mij daarin vergissen, maar die theorie berust enkel op een discrepantie tussen twee methodes om afstanden te bepalen en dat lijkt mij geen soliede fundering….. ”

Einstein geloofde in een statisch heelal voordat men wist dat het heelal uitdijt, maar na dat Friedmann en, onafhankelijk van hem, ook Lemaître hadden berekend dat in de ART een statisch heelal niet mogelijk was, voegde Einstein er zijn fameuze ‘kosmische constante’ aan toe om de gravitatiekracht in evenwicht te houden. Na het aanvaarden van de oerknalkosmologie noemde hij dat de grootste blunder uit zijn carrière.
Alhoewel men spreekt van een terugkeer van die ‘kosmische constante’ sinds het ontdekken van een mogelijke versnelling van de uitdijing, heeft de ‘donkere energie’, die daarvoor verantwoordelijk zou zijn, niets te maken met de kosmische constante van Einstein.
Tegenwoordig wordt de hypothese van een ‘vlak’ heelal, met omega precies gelijk aan 1/1=1 door de wetenschappers als meest waarschijnlijk aangenomen, maar dat betekent niet dat de uitdijing daarin zou stilvallen. Een ‘vlak’ heelal zou ook, zoals een ‘open’, eeuwig blijven uitdijen.


Lezers van het betere populair-wetenschappelijke werk kennen hem van ‘De laatste stelling van Fermat’. In zijn nieuwe boek ‘De oerknal’ vertelt hij hoe het universum begon, en hoe de oerknaltheorie ontstond. Simon Singh over wetenschap, waarheid en waarom kennis de verwondering doet groeien.Het idee is zokrankzinnig dat het er aanvankelijk zelfs bij Einstein niet in kon. En toch wijst alles erop dat het waar is: zo’n 14 miljard jaar geleden is het universum ontstaan bij middel van een tamelijk gigantische knal, de zogenaamde oerknal. Sindsdien wordt dat universum almaar groter, dijt het almaar verder uit. Maar zo verbijsterend groot als het nu is, zo oneindig klein was het dus een slordige 14 miljard jaar geleden.De eerste man die de term ‘oerknal’ – of liever: big bang – gebruikte, was de wetenschapper Fred Hoyle. Voor hem was het een scheldwoord. Hoyle vond dat wetenschappers die dachten dat het heelal ooit een begin had gekend, hun kostbare tijd verspilden met een belachelijk idee.

Een oerknal? Ha! Het heelal had helemaal geen begin gekend. Het had altijd bestaan en het zou altijd blijven bestaan. Het heelal was eeuwig en onveranderlijk. Dat dacht Hoyle ervan. En Einstein aanvankelijk dus ook.

Ondertussen weten we dat de oerknaltheorie wel degelijk de allereerste momenten van het universum beschrijft. Al is de theorie daardoor niet minder verbijsterend geworden.

Volgens die theorie was er het ene moment namelijk: zogoed als niets. Zelfs geen ruimte en geen tijd. En een super-super-kleine fractie van een seconde later was er ineens: Ãlles. Een heel, euh , heelal – waarin gaandeweg atomen, sterren, planeten en mensen opdoken.

Een wonderlijk idee. De grootste en belangrijkste wetenschappelijke ontdekking aller tijden, zegt Simon Singh. ‘Omdat ze een antwoord geeft op een aantal echt grote vragen. Waar komt alles vandaan? Waarvan zijn wij gemaakt? Hoe lang zal de aarde nog bestaan? Het zijn die vragen die mij altijd hebben gefascineerd, daarom ben ik destijds natuurkunde gaan studeren. Voor mij is de vraag niet hoe iemand zich kan interesseren voor de oerknaltheorie. Voor mij is de vraag hoe het mogelijk is dat iemand zich nooit zou interesseren voor de oerknaltheorie.’

Het idee voor dit boek ontstond ergens in de lucht.‘Een jaar of drie geleden raak ik aan de praat met iemand die naast mij zit in het vliegtuig’, vertelt Singh. ‘Hij vraagt mij wat ik doe. Ik leg uit dat ik over wetenschap schrijf. Dus begint hij mij meteen vragen te stellen, de ene na de andere: over natuurkunde, over kosmologie… Het is een leuk gesprek, hij is aangenaam gezelschap, een heel intelligente en nieuwsgierige man… Maar het valt mij wel op dat hij zo goed als niets weet over de oerknal. Hij weet niet hoe oud de theorie is, wie er voor het eerst is opgekomen… Vreemd, denk ik. Tot het ineens tot mij doordringt dat ik eigenlijk zéllf ook niet precies weet wie op welk moment wat tot de theorie heeft bijgedragen. (lacht) Het ideale uitgangspunt, kortom, om er een boek over te schrijven. Dat geeft mij immers de  gelegenheid om een paar jaar helemaal in de materie onder te duiken.’Singh schrijft de boeken die hij zelf zou willen lezen. Hij doet dat goed, helder en toegankelijk, legt alles rustig uit voor de nieuwsgierige leek. Rustig, maar zeker niet droog of saai. Als lezer word je vlotjes meegezogen door zijn voortdurende verwondering, zijn aanstekelijke enthousiasme over al die verbazende kennis die we kunnen verwerven dankzij de wetenschappelijke methode.

Ik begin aan zo’n boek met een kinderlijke fascinatie’, zegt hij. ‘Tijdens de research ontdek ik constant nieuwe dingen, waarvan ik soms echt achteroversla. Dat gevoel houdt mij scherp tijdens het schrijven, dat enthou- siasme probeer ik over te brengen.’Boven een pizza bij hem om de hoek in het Londense West End, vraag ik Simon Singh of we ondertussen al écht mogen zeggen dat de oerknaltheorie ‘waar’ is.Die oerknal, is die echt gebeurd? Mogen we dat ‘een feit’ noemen?


Dat denk ik wel. In de wetenschap weet je nooit iets met honderd procent zekerheid. Maar in sommige zaken kun je voldoende vertrouwen hebben om te zeggen dat ze ‘een feit’ zijn. We weten bijvoorbeeld dat de aarde rond is, dat kunnen we een feit noemen. Idem dito voor evolutie: we hebben voldoende fossiel, anatomisch en genetisch bewijsmateriaal om de evolutietheorie ‘waar’ te noemen. Er zitten weliswaar nog wat hiaten in, een aantal zaken die we niet zo goed begrijpen. Maar de theorie is veel meer dan speculatie. En dat geldt ook voor de oerknaltheorie. Het is een goede, wáre theorie, maar er zitten nog wat hiaten in.Wat is het grootste hiaat, wat weten we nog niet?


: Wat het uiteindelijke lot van het universum zal zijn, bijvoorbeeld. Of het ooit zal ophouden te bestaan, en zo ja: op welke manier het aan zijn einde zal komen. Vijftien jaar geleden dacht men nog dat de uitdijing zou vertragen en stoppen, dat het heelal door de zwaartekracht weer zou beginnen te krimpen om uiteindelijk te imploderen in een soort omgekeerde oerknal – geen big bang , maar een big crunch . Tot sterrenkundigen eind jaren negentig vaststelden dat deuitdijing helemaal niet vertraagt, maar zelfs nog versnelt. Volgens die gegevens zal het heelal eeuwig blijven uitdijen, almaar sneller en sneller en sneller. Wat die versnelling veroorzaakt, weten we nog niet. Men noemt het ‘donkere energie’, maar wat dat dan wel precies mag zijn, is nog niet bekend. We weten ook nog niet wat er precies gebeurde in de allereerste fractie van een seconde na de oerknal. Om dat moment te kunnen beschrijven, hebben we een nieuwe fysica nodig, die kwantumtheorie en relativiteitstheorie met elkaar verzoent. In uw boek concentreert u zich op wat we al wél weten.


Ja, omdat er al zoveel boeken worden geschreven over wat we nog niet weten: donkere energie, supersnaren, de grenzen van de kosmologie… En op het einde van die boeken weet je als lezer uiteraard ook nog niet hoe de vork in de steel zit. Op den duur beginnen mensen te denken dat we nog helemaal níéts weten, dat die oerknaltheorie ook maar een sprookje is. En dat is natuurlijk niet het geval. Er zijn dingen die we wél weten. En daar schrijf ik dan ook liever over. Dat heeft het voordeel dat mijn boeken een degelijk einde hebben. (lacht) En dat je er iets van kunt leren. Al hoop ik dat mijn boek lezen iets aangenamer isdan studeren.

Omdat u van naaldje tot draadje uitlegt wie op welk moment welk steentje heeft bijgedragen tot de oerknaltheorie, gaat uw boek ook over de vraag: hoe werkt wetenschap?

Absoluut. Zoals De laatste stelling van Fermat eigenlijk over wiskunde ging, en Code over technologie. In De oerknal probeer ik uit te leggen hoe dewetenschappelijke methode werkt. Een wetenschappelijke theorie wordt niet van de ene op de andere dag bedacht en bevestigd en aanvaard. Wetenschap isrommelig, verwarrend, soms moet je wat geluk hebben, sommige mensen besteden hun hele leven aan één idee, soms is er een theorie zonder bewijs, soms iser bewijsmateriaal zonder een theorie… Het is een complex en creatief proces, dat lang kan duren, en waarbij veel mensen betrokken zijn. Het verhaal van d eoerknaltheorie  is daar een goed voorbeeld van.De Russische wetenschapper Alexander Friedmann, die als eerste het idee formuleerde, had geen contact met zijn westerse collega’s. Dat was, schrijft u, een voordeel.


Doordat hij niet behoorde tot de mainstream, kon hij creatief en onbevooroordeeld nadenken. Anders was hij misschien nooit op het idee gekomen. Het kan soms gunstig zijn om een beetje geïsoleerd te zijn van de mainstream. Maar niet helemáál losgekoppeld, natuurlijk. Want je hebt die andere, ‘normale’ wetenschappers uiteindelijk wel nodig om je theorie te testen en te verbeteren. Maar, net zoals de meeste andere centrale figuren in mijn boek, was Friedmann een buitenbeentje, een dissident, iemand die niet bang was om ‘dom’ of ‘gek’ genoemd te worden. Hij had de moed en het doorzettingsvermogen om zijn idee te verdedigen.

De normale wetenschappers doen het vuile werk, de dissidenten zorgen voor de vooruitgang? Is dat ongeveer de taakverdeling?

ee. (lacht) Dat zou erg beledigend zijn voor de mensen die het goede, degelijke, mainstream onderzoek doen. Die heb je nodig. En die dissidenten, tja, 99 procent van hen zijn uiteindelijk losers , die een krankzinnig idee hadden waar nooit iets van kan komen omdat het nergens op slaat. Het is een delicaat evenwicht. Wie de mainstream volgt, heeft waarschijnlijk gelijk, en doet nuttig werk. Maar niet iederéén kan alleen maar de mainstream volgen, er moeten nieuwe paden gelegd worden. Dus naast de normale onderzoekers heb je een paar marginale figuren nodig die zeggen: Wacht even, ik ga een rare machine bouwen helemaal opde top van een berg om dit of dat verschijnsel te meten. Als zo iemand dan gelijk blijkt te hebben, kan dat ineens een stap vooruit betekenen. De Belgische priester-astronoom Georges Lemaître kwam in de jaren twintig van de vorige eeuw ook op het idee van een soort oerknal…


Is hij een nationale held in België Niet echt, hij is zelfs nauwelijks bekend.


Hmm, merkwaardig. Lemaïtre vroeg aan paus Pius XII om geen commentaar te geven op de oerknaltheorie, schrijft u. De paus was iets té enthousiast.


Hij vond het natuurlijk een prachtige theorie: die oerknal, dat was zogezegd precies wat in Genesis beschreven staat. Onzin, natuurlijk. Als je zo redeneert, moet elke wetenschappelijke theorie uiteindelijk worden bevestigd door de Bijbel. Dat misverstand wou Lemaître vermijden. Hij was theoloog én wetenschapper, en kon de twee gescheiden houden. Dat is zelfs vandaag niet altijd even makkelijk, blijkbaar. Denk maar aan de Verenigde Staten, waar steeds meer mensen geloven dat de evolutietheorie ‘maar’ een theorie is, die evenveel waarde heeft als het verhaal dat zegt dat het leven geschapen is door een intelligente ontwerper. Is het irrationele, antiwetenschappelijke denken ook in Europa niet aan het oprukken?


Dat lijkt wel zo, ja. Hier in Groot-Brittannië  is homeopathie bijvoorbeeld enorm populair. In Schotland schrijft tachtig procent van de huisartsen homeopathische middelen voor. En dat kan er bij mij niet in. Er is geen enkel bewijs dat het werkt. En toch geloven mensen erin. Merkwaardig, niet? We zijn al eeuwenlang bezig met het opbouwen van wetenschappelijke kennis, en toch willen we in sommige opzichten blijkbaar terug naar de Middeleeuwen. Kijk, als homeopaten beweren dat hun middeltjes werken, dan moeten we die tésten. En als ze hun spullen willen verkopen bij de apotheek, dan moet er eerst bewijsmateriaal zijn. Zo werkt de wetenschap, zo maken wij vooruitgang. Bij heel wat mensen heeft wetenschap een slechte naam gekregen. Hoe zou dat komen?


Hier bij ons spelen de kranten, de tabloids , een grote rol. Neem nu genetisch gemodificeerde organismen. (neemt de menukaart) Kijk, hier staat dat dekok in dit restaurant geen ggo’s gebruikt. (wijst naar de asbak) Maar roken mag je hier wel. Hoe zou dat komen? Omdat de tabloids al jaren schrijven dat ggo’s gevaarlijk zijn voor onze gezondheid. Net zoals de gezondheidsrubrieken in die kranten voortdurend schrijven over homeopathische middeltjes. En dus denken hun lezers: ze schrijven erover in de krant, dus het zal wel werken. En de dokter denkt: mijn patiënten vragen erom, dus ik zal het voorschrijven. En de apotheker denkt: ik kan er geld aan verdienen, dus ik zal die spullen maar verkopen. Die homeopathie, dat zit u hoog.


Omdat het oplichterij is. En omdat ik mij zorgen maak als mensen blijkbaar niet meer geloven in de wetenschap. Omdat ze de wetenschappelijke methode niet begrijpen. Het is ook niet eenvoudig om uit te leggen hoe je bijvoorbeeld een nieuw geneesmiddel test: hoe complex dat is, hoe zorgvuldig je moet te werk gaan, hoe gedetailleerd je analyse moet zijn… Maar ja, zolang de dokters homeopathische middelen blijven voorschrijven, is het moeilijk voor de wetenschappers om uit te leggen waarom het niet kan werken. 

Schrijf er een boek over!

(lacht) Nee, maar ik moet mijn ongenoegen hierover wel op een of andere manier kunnen uiten. Wellicht ga ik nog wat vaker samenwerken met Richard Wiseman (psycholoog en vooraanstaand onderzoeker van paranormale claims allerhande, nvdr), om theaterprogramma’s of andere projecten op te zetten rond deverspreiding van het wetenschappelijke denken. Dat is tenslotte wat ik het liefste doe: tv-programma’s maken en boeken schrijven over wetenschap, om mensen enthousiast te maken. 

Nogal wat mensen vinden dat wetenschap de wereld ‘onttovert’: hoe overtuigt u hen van het tegendeel?

Door het gewoon om te draaien. Mensen vinden het bijvoorbeeld onttoverend als ze eraan denken dat wij gewoon bestaan uit atomen. Dat vinden ze dan saai en treurig. Maar zo moet je dat niet bekijken. Wij bestaan niet gewoon uit atomen. Wij bestaan uit atomen! (lacht) Dat is toch verbijsterend: atomen vormen moleculen, die moleculen vormen cellen, die cellen vormen organismen, die organismen vormen een samenleving… Hoe meer je van dit heelal begrijpt, hoe verbazender het wordt. Ik heb natuurkunde gestudeerd en jaren onderzoek gedaan voor dit boek over de oerknal, en toch ben ik soms nog bijna gechoqueerd als ik naar de sterren kijk: hoe is het mogelijk, al die sterrenstelsels die zijn ontstaan sinds de oerknal… De boodschap die ik zo graag wil verspreiden, is dat wetenschap helemaal niet droog of saai of vervelend is. Het tegendeel is waar: kennis maakt de verwondering alleen maar groter. Toch willen mensen per se dat er ‘meer’ is ‘tussen hemel en aarde’.


En daarom geloven ze bijvoorbeeld in telepathie. Onlangs, tijdens een lezing, begon een vrouw mij daarover weer eens vragen te stellen. Dus ik leg uit dat ze al veel onderzoek hebben gedaan, maar nog nooit iets gevonden hebben wat zou wijzen op telepathie. Die vrouw was boos op mij, want ik pakte iets van haar af, zei ze: het telepathische contact dat ze heeft met haar moeder – dat ze voelt wanneer die gaat bellen, wanneer die zich slecht voelt… Dus ik leg haar uit dat dat niets te maken heeft met telepathie. Dat komt gewoon doordat die twee vrouwen elkaar zo goed kennen en zelfs de kleinste signalen van elkaar oppikken als er iets niet in orde is. Dat is geen telepathie, maar het is toch minstens even mooi. Het is zelfs mooier, want ik vind telepathie een nogal goedkoop idee, eerlijk gezegd. Wat is volgens u het grootste misverstand dat men over wetenschap kan hebben?


Wetenschappers hebben het over ‘een theorie’, en over het ‘vertrouwen’ dat ze erin hebben. Maar, daar hadden we het helemaal in het begin al over, honderd procent vertrouwen bestaat niet. En toch wéten we dingen. Het is niet omdat je geen absolute zekerheid hebt, dat alles plotseling onzeker wordt. Het grootste misverstand is volgens mij dat elke theorie ‘maar’ een theorie is. Dat wetenschappers helemaal niets weten. Dat de oerknaltheorie en de relativiteitstheorie ‘maar’ verhalen zijn, zoals er zo veel verhalen bestaan. 

Terwijl ook mensen die dat vinden, wellicht blindeling de gps in hun auto vertrouwen. Terwijl die gps alleen maar kan werken dankzij de haarfijne precisie van Einsteins relativiteitstheorie.

Precies. Weet je wat we doen? (lacht) Iedereen die denkt dat wetenschappers niets met zekerheid weten en alleen maar verhaaltjes vertellen, moet zijn gps terstond inleveren. Alle informatie:

Door Joël De Ceulaer


de oerknal is een leugen



(Pseudo ?filosoof )Remmelt,(alias Hessel ? ) 

“….We hebben een theorie voor de allerkleinste dingen: de kwantumfysica….”


kwantumfysica wat is dat? Wist niet dat we daar één theorie voor hadden.

4.1 Classification adopted by Einstein
4.2 The Copenhagen interpretation
4.3 Many worlds
4.4 Consistent histories
4.5 Ensemble interpretation, or statistical interpretation
4.6 de Broglie–Bohm theory
4.7 Relational quantum mechanics
4.8 Elementary cycles
4.9 Transactional interpretation
4.10 Stochastic mechanics
4.11 Objective collapse theories
4.12 von Neumann/Wigner interpretation: consciousness causes the collapse
4.13 Many minds
4.14 Quantum logic
4.15 Quantum information theories
4.16 Modal interpretations of quantum theory
4.17 Branching space-time theories
4.18 Other interpretations

Remmelt toch, alleen al het feit dat we nog flauw benul hebben wat quantumfyscica is geeft mij het idee dat jij niet weet waar je het over hebt. Welke interpretatie bedoel je? Of bedoel je misschien de quantum mechanika?

(1)     Er is ook  nog een  zeur- diskussie (tussen  Singer  en mijzelf  + nog iemand anders ) over de onbetrouwbaarheid  van Wikipedia  (maar voornamelijk ook  over  “gekwetste”  academici ) op datzelfde freethinker  topic / 
vanaf hier –>



We hebben een theorie voor de allergrootste dingen: de relativiteitstheorie. Deze twee theorieën matchen niet met elkaar, ze spreken elkaar tegen. In het schemergebied tussen kleinste en grootste dingen hanteren we de oude wetten van Newton. Hoewel we weten dat die oude wetten niet geldig zijn, werken ze in alledaagse situaties goed.

Waar het misgaat, is in heel extreme situaties: heel dicht bij nul of heel dicht bij oneindig. *

–>(* Samsa .Wat gaat er mis heel dicht bij nul ? Remmelt : de newtoniaanse werkwijze (oftewel het mechanische wereldbeeld)…)


De oerknal is een mooi voorbeeld van zo’n extreme situatie.
Men heeft uitgerekend dat de oerknal ongeveer 14 miljard jaar geleden plaatsvond.
Sindsdien zou het heelal aan het uitdijen zijn geweest.


* Remmelt 
” ….Welnu, wat ik zo kwalijk vind aan de hele zaak is dat

1.) men het oerknalconcept voor waar aanneemt.
2)Het maakt het leven erg betrekkelijk, als een toevallige samenloop van omstandigheden.

Daarom wil ik de mensen graag een ander geluid laten horen. “

—–>*(antwoord van SAMSA )

1)  Het model voor de oerknal (wat bestaat uit werkelijk 2 theorieën volgens mij: de expansie en de singulariteit) verschaft inzicht in waarnemingen zoals wij die nu doen (bijv. de roodverschuiving, de verhouding van lichte/zware elementen in het universum, de aanwezigheid van kosmische achtergrondstraling, etc.).

Maw. het kan verklaren en voorspellen wat we zien als we om ons heen kijken, en het doet dat beter dan elke andere alternatieve theorie die momenteel bekend is.

Eigenlijk zijn er verschillende bewijslijnen die leiden naar de oerknal.
Het boek “De Oerknal” van Simon Singh illustreert zeer goed hoe (hij vertrekt bij de oude Grieken) de wetenschap absoluut tot die conclusie moest komen.
Ten eerste volgt deze theorie bijna automatisch uit de relativiteitstheorie.

Het is precies omdat Einstein aanvankelijk geloofde in een statisch heelal, dat hij een “kosmische constante” in zijn theorie heeft ingevoerd. Die werd door de waarnemingen tegengesproken en hij heeft dat dan ook zijn grootste fout ooit genoemd. Uiteindelijk was het Lemaître (Belgische priester-professor van de KUL) die the theorie als eerste poneerde.
Er is de roodverschuiving, maar er is ook de achtergrondstraling (de 3K röndgenstraling) die door de oerknaltheorie voorspeld wordt.

Voorspellingen zijn een belangrijk argument om een wetenschappelijke theorie kracht van geldigheid te geven. Deze achtergrondstraling is inderdaad ontdekt, en de satelliet COBE heeft deze in kaart gebracht. De resultaten zijn consistent met de voorspelling.
Een andere bewijslijn is de voorspelling van de verhouding aan  atomen die in het heelal aanwezig zijn. Op basis van de oerknaltheorie hebben Gamov en Alpher berekend dat het overgrote deel van de atomen in het heelal waterstof en helium zijn (90% waterstof en 9% helium en minder dan 1% voor alle andere atomen samen, waarvan koolstof nog het meest.) (pagina 305) Latere metingen hebben deze voorpelling bevestigd.
Op pag 378 van “de Oerknal” vind je nog een aantal interessante argument.

Lezen! het is echt de moeite , boeiend  en gemakkelijk geschreven.

2) Het tweede deel van dit fragment is een drogreden: (beroep op gevolgen):

Als A, dan B
B vind ik niet prettig.
Dus A moet onjuist zijn.

Dit gaat natuurlijk niet op. Misschien kun je  uitleggen wat je bedoelt met “betrekkelijk” en “toeval”, want ik ervaar deze zaken duidelijk heel anders dan jij (ik heb er iig geen negatief gevoel bij)


*Remmelt, :  
” ….Wetenschappers denken dat een groot getal, bijvoorbeeld 1000000, dichter bij oneindig ligt dan een klein getal, bijvoorbeeld 1.

—->(Samsa)   …..Hoe kom je hierbij? Welke wetenschappers heb je het over?

*Remmelt : Alle wetenschappers. Jullie zien het universum uitdijen en rekenen terug naar het moment dat het op één punt moet zijn samengekomen (achronologisch gesproken). Opeens schakelen jullie dus weer terug naar het mechanische denken, terwijl die in extreme situaties niet opgaat. Oftewel: Wetenschappers doen alsof ze zelf geen onderdeel uitmaken van hetgeen zij meten. In de meeste gevallen is die aanname geen probleem, maar in dit geval wel!

—->(Samsa ) wetenschappers  negeren de metrieke expansie niet lokaal: het effect is lokaal alleen niet zo groot. Er zit immers een boel ruimte tussen hier en een ander melkwegstelsel, en aangezien de ruimte isotroop expandeert heb je er op die afstand meer last van dan wanneer dezelfde metrieke expansie hier een proton en elektron uit elkaar drijft.

Dit soort berekeningen zijn overigens vaak gedaan en er is ook veel over te vinden. Waarom je in de veronderstelling bent dat wetenschappers dit niet doen moet je misschien even toelichten.. Hier eentje die ik bij de hand had liggen: Size of a hydrogen atom in the expanding universe.



….Dat is niet waar;…….. elk getal, maakt niet uit hoe groot, ligt even ver van oneindig.
Wetenschappers denken ook dat wanneer je bijvoorbeeld 5 miljard jaar terug zou kunnen gaan in de tijd, de oerknal 9 miljard jaar geleden zou hebben plaatsgevonden.*

–> *( Samsa) Bron? Waarom?

* Remmelt De bron ben ik. De reden: oneindigheid (een singulariteit is immers asymptotisch))

* Remmelt,….  op elk moment in de tijd ligt de oerknal even ver terug in het verleden.
Nu vraagt u zich misschien af: hoe komen ze dan aan die 14 miljard? waarom niet 20 miljard bijvoorbeeld?
Mijn antwoord daarop is: waarom bedraagt de lichtsnelheid 300000 km/s? waarom niet 400000 km/s?

—-> (Samsa)  Als ik het triviale antwoord (‘de lichtsnelheid is gedefinieerd’) buiten beschouwing laat, dan is het waarom onbekend.

Nu is het niet zo interessant omdat de enige manier om dit te meten zou zijn via atoomfysica en electrodynamica en dan zou het effect gelijk zijn aan variaties van kleine natuurconstantes. Meestal zijn ze dáár dan ook naar op zoek en niet naar variaties van de lichtsnelheid. Tot op heden is er geen aanwijzing gevonden dat deze natuurconstantes (ik heb het dan over de fijnstructuurconstante, de gravitatieconstante en lambda QCD ) variëren. Daarover wordt wel gespeculeerd soms, zie bijv. het werk van Bekenstein.

(Remmelt  ; De lichtsnelheid is toch zeker wel gemeten voordat ‘ie gedefinieerd werd? Het waarom is onbekend en dat is precies mijn punt.)



Als je precies wilt weten hoe de wereld in elkaar steekt, moet je kwantumfysica en relativiteitstheorie combineren.
Je stuit dan echter op zulke rare concepten als ‘eindige oneindigheid’.

—–> (Samsa)  …..Nou dat lijkt me al wat naïef, ook zonder de relativiteitstheorie zijn er voldoende zaken die je niet kan afleiden uit bestaande theoretische raamwerken. Dat maakt het juist interessant toch?


De paradox is de enige ware bouwsteen van het universum.
De oerknal vindt op elk moment en op elk punt in de ruimte plaats.
Elk punt in de ruimte is het middelpunt van het universum.


Andere reacties  


(Vergeet niet   dat eerst de” Big Bang” een voorzichtige aanname was, van waaruit een aantal voorspellingen is gedaan. Die voorspellingen zijn vervolgens gemeten, waarna de theorie dus beter bewezen werd geacht.

Maar als jij een betere theorie hebt, mag je die deponeren.  Wat is jou theorie?)


“Oerknal is een onjuiste benaming het gaat om een periode van snelle expansie maar dat ter zijde. De om en nabij veertien miljard jaar zijn op een aantal manieren te hervinden.

Leestip universum uit het niets van Lawrence Krauss.

Hier vind je op blz 145 een grafiekje met de voorspelde abondanties van helium, deuterium, helium-3 en lithium-7 ten opzichte van die van waterstof zoals afgeleid uit het huidige oerknalmodel.
Het juist interpreteren van quantumeffecten laat ik over aan mensen die hier meer in onderlegd zijn maar ik meen dat quantumeffecten niet zomaar naar macroniveau geëxtrapoleerd kunnen worden. Een schijnbare tegenspraak tussen quantumfysica en relativiteitstheorie vergt nog wat meer onderbouwing.

De om en nabij 14 miljard jaar staat voorlopig nog niet op losse schroeven. Het is een dooddoener maar de Nobelprijs ligt in het verschiet mocht jij die wetenschapper zijn die dit toch teweeg gaat brengen. ”


remmelt schreef:” Weet je wat ik zo vreemd vind? Jullie wetenschappers snappen niet wat ‘oneindig’ betekent. Jullie moeten overal een begin en een eind aan denken, een oorzaak en een gevolg. Dat is zo kortzichtig! “

Ik ben geen wetenschapper, maar bij mij komt die houding van de wetenschapper over als ‘nooit opgeven om er meer van te begrijpen’, en de persoon die zegt ‘zo kortzichtig’ komt op mij over als de persoon die van tevoren al zegt dat we het nooit zullen snappen en zich er bij neerlegt, of als alternatief een hoogst gemakkelijk gevonden ‘spirituele waarheid’ aan te bieden heeft wat hem een uitnodiging voor de show van Oprah Winfrey oplevert.

(**)”Als je precies wilt weten hoe de wereld in elkaar steekt”, en dan stuit op “eindige oneindigheid”, is het resultaat juist het omgekeerde van waar je naar zocht.



De titel van deze topic “de oerknal is een leugen” is een verkeerde keuze.

“Een leugen” is volgens van Dale “Met voordacht (opzettelijkheid) uitgesproken onwaarheid”. Daarmee maakt hessel/alias Remmelt  iedereen, die de oerknaltheorie verdedigt tot leugenaar.

Peter van Velzen

Alhoewel ik persoonlijk mijn twijfels heb bij de Big-bangtheorie(en) wil ik wel even opmerken dat hier het woord “leugen” – zoals gebruikelijk – weer eens misbruikt wordt.

Een leugen is een bewering die in strijd is met wat men DENKT niet noodzakelijkerwijs met wat er werkelijk waar is.

Een gelovig Christen die zegt “God bestaat niet” zegt mijns inziens wel degelijk de waarheid, maar liegt desalniettemin. (hij beweert iets anders dan dat hij DENKT dat waar is).

Ik ben er vrijwel zeker van dat niemand, die die Big bang-theorie verdedigt, er van overtuigd is dat ze niet waar is. Dus “Leugen” is eigenlijk pure laster. Wellicht is de Oerknal een vergissing, maar een leugen is ze niet.

Een leugen  = 

“….in strijd is met wat men DENKT niet noodzakelijkerwijs met wat er werkelijk waar is…..”

Het is ietsje ingewikkelder dan dat , vind ik …. .Ik geef een voorbeeld 

Psychopaat en Cognitieve dissonantie  ? 
‘……Een verkrachter die ervan overtuigd is dat zijn slachtoffer zijn acties lekker vond ‘, is een psychopaat die zo handelt omwille van zijn gebrek aan empathisch inlevingsvermogens ...Doet niets af aan het feit dat dergelijk gestoord mens zich zal bedienen van machiavellistische leugens(ontkennen en later = een excuus zoeken ) wanneer hij wordt ingerekend …of je kan misschien te maken hebben met een pathologisch leugenaar / die de eigen leugens gaat geloven ,bijvoorbeeld door rationalisaties achteraf , die voor hem aanvaardbaar zijn ? (= aangeleerde cognitieve dissonantie ? ) Wat werkelijk waar is ( de verkrachting ) wordt dus verklaart ( en verschoond ) door zijn eigen denken over de gevoelens van zijn slachtoffer ….De leugen is dat hij iets zegt wat NIET door zijn slachtoffer(s) wordt beaamd ….

En verder ;
Iemand die beweerd dat de “oerknal ” onzin is , denkt in een ander ( voor hemzelf waarlijk geldig ) werkelijkheids-kader dan de (gedachte )werkelijkheid die voor’ oerknaller(s) geld ‘ …. Alleen is er meer boven- individueel controleerbaar , herbestudeerbaar en toegankelijk feitenmateriaal aanwezig dat de “oerknal” ( voorlopig ) nog ondersteunt ….
(Nog afgezien van het feit dat iemand die claimt zijn stelling moet aantonen )Wanneer echter iemand het ondersteunend en toegankelijke ( en aangeboden ) feitenmateriaal gaat ontkennen ( of eenvoudig kreupel is (gemaakt?) in zijn denken-voelen (net als die psychopaat die ook “gelooft”(pun intended ) in zijn eigen verklarende versie van zijn gedrag )door zijn geloof en vertrouwen erin )____( helemaal niets van het feitenmateriaal kent /of pertinent weigert er kennis van te nemen door niet eens toe te laten dat het wordt aangeboden , of versmacht door lalalalaliela te roepen , fantasietjes van eigen makelij rondtoetert , en/of zelfs de feitelijke ondersteuningen gratis riduculiseert )_____dan is die gast wel degelijk een leugenaar ( of hoogstens iemand met cognitieve disonantie en/of minstens een kreupele ( gekortwiekte ? ) realiteitszin ) en vooral  ook wél omdat de leugen onstaat binnen de interacties tussen verschillende mensen kortom een sociaal fenomeen is ….*”liegen tegen zichzelf “komt ook voor en wordt gemakkelijker door te compartementaliseren
(althans zo heb ik ergens eens gelezen )PS
geloof , vertrouwen , fatasierijk wensdenken , hoop en een “gokje” wagen omdat alles kan worden betwijfeld( buiten het redelijke en ook onredelijk ) zijn imo innig met elkaar verbonden ….
En ja ook volgens  deze uitgebreidere definitie is “oerknal” geen leugen ...alleen is het, zoals dat altijd het geval is in de wetenschap; een “provisionele ” theorie die nog niet is gefalsifeerd en waarvoor(nog steeds ) veel controleerbare en herbestudeerbare bewijsstukken voorhanden zijn ….
(Doe maar eens een gerichte zoekactie (uiteraard met het “onzin” filtertje ingeschakeld ) = je loopt er zo tegenaan –) M.a.w het is voorlopig het beste model over het onstaan van ons heelal ( het heelhal waqar wij in leven ) die we nog steeds in huis hebben en uiteraard kan deze theorie later onvolledig of foutief blijken …Wetenschap zoekt naar geen absolute waarheid ( dan doen de dikke duimen van de religio’s ) … alleen maar naar een voortdurend verbeterde( en waarschijnlijk ook oneindig langdurende ) benadering ervan Dus
Wanneer de oerknal theorie ondertussen al wél is ten val gekomen dan hoor ik het graag , en bovendien moet je dan met een alternatieve wetenschappelijke theorie komen die beter en liefst iets meer verklaard dan de ‘oerknaltheorie ‘, die op haar beurt ook moet kunnen worden onderbouwd met evidenties (bewijsstukken ) … en als het een wetenschappelijke theorie is ook moet kunnen worden gefalsifeerd …
Zolang dat niet gebeurt is , blijft het oude model van kracht …Je kan nooit een theorie verwerpen op grond van persoonlijke onwetenheid of onwil kennis te nemen van de ondersteunend feitenmateriaal ….. of omdat het je nu eenmaal ontbreekt aan de nodige capaciteiten en achtergronden om dat in détail en met vrucht te kunnen volgen ..De leugen die in verband met de oerknaltheorie nogal eens wordt gebruikt is =
‘ beweren dat de oerknal een “leugen ” is en wel omdat het een produkt is van een samenzweerderige wetenschappelijke-materialistische -atheistische opzet ….’  Liegen is ( in de strijd om status en macht binnen een gemeenschap )trouwens een simpele overlevingsstrategie op korte termijn dat wist Machiavelli al….( en succesvol als je er maar mee wegkomt,…mislukt dat , dan dan is het ook ” game over” , in dat laatste geval duurde het alleen  wat langer voor de onverlaat werd opgeknoopt ) … en wie niet waagt niet wint , is het excuus ...
Liegen voor Jebus’ is mogelijk het stomste ( het is zelfs een leugen om bestwil ? , beweren sommigen )
…..  alleen gaat het hier om een daadwerkelijke leugen om het eeuwige absoluut “leuke” leven in de absolute hemel te verdienen ( allemaal absolute werkelijke zekerheden , die geen twijfel verdragen , volgens de meeste jebus aanhangers ) … Het is liegen terwille en omwille van , de gebakken lucht als uitgestelde beloofde beloning ….Liegen voor loosers dus die hun nek riskeren voor iets waar ze in de werkelijke wereld uiteindelijk steeds naast zullen grijpen en tot groter voordeel van hun sekteleiders …
( P Van Velzen ) ”   …Je zou net zo goed kunnen beweren dat de oerknal een creationistische theorie is….(van belang is uiteraard vooral of ze in overeenstemming is met de waarnemingen en dat er geen beter alternatief is. niet zover ik weet.)” 

Tsja ….Het is alleszins mogelijk / (al gedaan,) om de oerknal te laten inpassen binnen het ‘ theistische evolutie’ kader ... (overigens is die T E – richting IMHO
ook een verdere ontwikkeling van een verwaterd Intelligent Design Creationisme en “Fine Tuner “argumentatie …. maar het is wel op het eerste zicht , verenigbaar met de wetenschap )

Georges lemaitre was een RK geestelijke en grondlegger van veel van de moderne astronomie en vooral de oerknal theorie … … de-oerknal
die vlug door de katholieke kerk werd aanvaard…. echter niet zonder dat die kerk er een eigen interpretatieve gelovige draai aan gaf

In 1952 heeft de toenmalige paus PIUS XII eens in een toespraak beweerd dat de oerknaltheorie een
” ……bevestiging van Genesis vanuit 
de wetenschap was…..”
Dat maakte Lemaitre onwennig, en hij heeft de paus afgeraden dergelijke dingen te zeggen, omdat de fysica van het ontstaan van de wereld iets helemaal anders is dan het bijbelse
scheppingsverhaal …. 2.-
Toch werd er alweer een kous aan gebreid
Zo kon Benedictus XVI op driekoningen 2011 alweer verklaren dat ;(Overigens is de reactie van de ‘bijbelgetrouwen ‘ daarop ook
het lezen waard )
“De Oerknal is veroorzaakt door God.” 
met de’ poetische ‘ toelichting ;
“In de schoonheid van de wereld, haar geheimzinnigheid, grootsheid en rationaliteit, kunnen we ons alleen laten leiden richting 
God, de schepper van hemel en aarde”, 
zei hij vanaf de Sint Pietersbasiliek tegen zo’n 10.000 mensen. 
“In het universum zien we Zijn wijsheid en onvermoeibare creativiteit.” (bijbelgetrouwen )
“……….Wat de Paus lijkt te vergeten is dat wanneer je stelt dat de ‘oerknal’ door God veroorzaakt is, 
en de schepping verder door evolutie vervolmaakt is, God daarmee “slechts” de rol van initiator speelt en niet meer 
de Schepper is. 
Bovenal wordt hiermee het zonde-vraagstuk (erfzonde) ontkent, de val van de mens. 
Dan is er ook geen Verlosser meer nodig……”bron :

De paus stelt echter niet dat god deistisch van aard is als eerste oorzaak …. Hij grijpt volgens die leer toch in ( Met mirakels bijvoorbeeld en met speciale scheppingdaden( het scheppen van de menselijke ziel ? ) en/of Hij werkt onopgemerkt in het verborgene 

De idee dat God de wereld heeft geschapen, zoals wordt beschreven in de Bijbel, is volgens de katholieke kerk ( en de gesofistikeerde apologeten en confessionele theologen )
……een allegorie voor de manier waarop God de wereld heeft gemaakt….. 

– De RK verwerpt de big bang theorie dus niet ….De directeur van de Vaticaanse Sterrenwacht, Jose Gabriel Funes, zegt in 2012 dat de Rooms-Katholieke Kerk “openstaat ” voor de wetenschappelijke theorie dat het universum miljarden jaren geleden is ontstaan uit de oerknal . 
“Het is de beste theorie die we tot nu toe hebben over het ontstaan van het universum.” 

De kerk verwerpt echter het toeval en hangt de teleologie aan 
“….Het heelal is niet het resultaat van toeval, zoals sommigen willen dat we geloven,….”
(maar dat is zeker niet verenigbaar met de wetenschap / het toeval ten berde brengen   is trouwens  net  hetzelfde als zeggen de wetenschap weet het (nog )niet  ( en dat geeft de wetenschap toe ) maar blijkbaar weet je het wél als je  het  “toeval” verwerpt ..

* (Toeval is natuurlijk   ook de algemene naam van een (voorlopig ) wetenschappelijk onontwarbare  gordiaanse knoop van “verschillende samenlopen van omstandigheden “/ Gelovigen laten die knoop doorhakken/of zelfs wegsnijden ,   door  een Onzichtbare Grote Tovenaar  )

° De voorzichtiger wetenschap kent dat soort “betweterige arrogantie van de  pauselijke onfeilbare”   dus niet in die mate…. 

De natuurkunde zelf is er (ook vandaag ) allesbehalve over uit hoe het begin der tijden plaats greep , maar gelukkig is er antwoord uit Rome : het was potjandorie gewoon God. ….
Net alsof  “goddidit”  wél een finale  verklaring die alle vragen beantwoordt… terwijl het slechts een” dooddoener “en een “science stopper” is 

Ook de vraag waar de meest fundamentele natuurkundige wetten dan vandaan komen kan (nog)niet door de natuurkunde worden 
beantwoord(dacht ik toch te hebben begrepen ) , want anders zouden die wetten  ook niet het meest fundamenteel  KUNNEN  zijn.
°Je zou kunnen stellen dat natuurkundigen die die vraag beantwoorden wat zitten te speculeren … (weliswaar met de hulp van “educated”guesses , die dienen als mogelijke hypothetische aanzetten=of “metafysische onderzoekprogramma’s  ” zoals Popper die specifieke wetenschappelijke “oplossingen ” ( met nog geen voldoende bewijskracht en bewijsstukken  ) noemde )  

Zo bijvoorbeeld ook ene Stephen Hawking : één van de  wetenschappers uit onze tijd ,  die theorieën over het “toevallige” ontstaan van het heelal bij het grote publiek bekend heeft gemaakt. 
In zijn boek ‘Het Grote Ontwerp’ legt hij uit dat er maar liefst 10^500 (een tien met vijfhonderd nullen) heelallen bestaan.  

Met zoveel heelallen is het volgens Hawking niet zo verwonderlijk dat er in ieder geval één is die precies de juiste condities biedt
voor intelligent leven. 

Net zoals dat het met de vele planeten en sterrenstelsels in ons heelal, helemaal niet zo gek is dat er één planeet is met exact de
juiste omstandigheden voor de mens. 

De consequentie is de overbodigheid van god. 
We hebben geen welwillende schepper nodig die het heelal speciaal voor ons heeft geschapen. 
Lees verder over Hawking … 2&blogId=6

Je kan  echter  niet weten wie of wat ( het toeval = “we weten het nog niet” = een kluwen van samenlopende omstandigheden dat nog niet is ontward  ) de oerknal “veroorzaakt “heeft, er is namelijk op dit moment geen data om  dergelijke hypothesen( en zeker   voor  de gods hypothese al niet, die na een paar duizend jaar nog steeds geen schijntje van een bewijstuk heeft gevonden )  te testen.

Ergo je mag je er dus ook niet fundamenteel over uitlaten.
Iedereen die dat wel doet is met nattevingerwerk bezig .
De wetenschap stelt helemaal niet dat de oerknal wel of niet is gecreëerd door een intelligente schepper.
Omdat er niet genoeg data is om een van die hypothese te testen.

“Ik weet niet of de Big Bang met àlle waarnemingen overeenstemt.”

Ik ook niet ….


zijn er ook  nagecheckte waarnemingen gedaan die niet kunnen verklaard worden met het model   ?

Misschien weten ze er hier wat meer over ? 
Robert Dijkgraaf


En tenslotte als toetje ; 

Wetenschapperlijke ideeen over de oerknal zijn het gevolg van waarnemingen die ons tonen dat het heelal expandeert, evolueert, vroeger anders is geweest.
Het is zo ongeveer onontkoombaar dat het moet begonnen zijn in heel kompakte hete omstandigheden.
Als we die extrapoleren naar het ‘punt 0’, dan wordt daar alles extreem, maar ook onze onwetendheid is het daar.De oerknal is het begin van onze tijd, en van onze ruimte. men kan dus niet spreken van ‘de tijd voor de oerknal’ en de ‘ruimte buiten het heelal’,
Ruimte en tijd hebt u leren kennen van het heelal, het is een extrapolatie te denken dat die begrippen anders dan in het kader van het heelal betekenis hebben.
Pas dus op voor kringredeneringen!!Het ‘puntje’ waaruit alles komt , is niet een onooglijk plaatsje in een oneindig grote vooraf bestaande ruimte, het is gewoon de hele ruimte bij haar ontstaan samengebald in een punt.Wat de thermodynamica van het heelal betreft.
Het is de eerste hoofdwet (behoud van energie) die zegt dat het heelal vroeger veel heter moet zijn geweest.
Als de energie die thans een groot volume vult behouden was, moet de energiedichtheid, en zo de temperatuur, vroeger veel groter zijn geweest. Een gas dat expandeert, koelt af. Dat gas vulde toen het hele heelal, en nu nog.
Prof. Christoffel Waelkens
Gewoon Hoogleraar Sterrenkunde

°(Theist ) 

1)Als het heelal een begin heeft gehad, is het dus niet oneindig groot.
2)Wat ligt er dan buiten het heelal?
3) Een begin suggereert ook een schepper of een gebeurtenis waardoor het heeft plaatsgevonden.
4)Het bestaan van God is dus eerder waarschijnlijk?
5)……een begin impliceert toch een gebeurtenis die eraan voorafging. Maw, er moet een oorzaak zijn waardoor het boeltje ontploft is. Ook al zullen we die oorzaak nooit kennen, we kunnen ze niet ontkennen?

Uw eerste zin lijkt me een juiste stelling.

Wat je erna schrijft ligt buiten het bereik van de wetenschap aangezien we enkel observaties binnen ons universum kunnen hebben. Vooralsnog is er geen reden om aan te nemen dat er energie of wat dan ook binnenlekt of verdwijnt uit ons heelal; we mogen het dus als een (reusachtig groot) gesloten systeem beschouwen. 
2) Bijgevolg kunnen onze modellen enkel steunen op wat zich binnen ons heelal afspeelt en valt er niets (zinnigs) te zeggen over een eventueel daarbuiten. Wat daarover gezegd wordt is onverifieerbaar en redundant.

3) Bijgevolg is binnen de wetenschap letterlijk geen plaats voor een God. En er kunnen ook geenschattingen gemaakt worden over de waarschijnlijkheid van zijn bestaan.

4) Als we binnen het heelal gaan kijken, blijft god toch een grote afwezige, en moet ook hier niet aangenomen worden dat hij zou bestaan

(de kans dat god binnen het heelal bestaat is zeer klein).

5)….Er is geen “vooraf “ ……Vermoedelijk bestond tijd niet “voor” de oerknal (cfr: Wat ligt er ten noorden van de noordpool?).


Er hoeft geen oorzaak te zijn geweest dat “het boeltje is ontploft. ”   Het heelal zou uit een quantumfluctuatie ontstaan kunnen zijn.


 1)  “ Maar waar komen die quantumfluctuaties dan vandaan? Zijn die er gewoon? 

2) Knal of schommeling, wat maakt het uit.

3) Wat veroorzaakt defluctuaties in dat veld? Ik vraag dat niet aan je om dat ik zelf een vooropgezet antwoord zou hebben!”


1) Het is niet knal of schommeling, het is quantumfluctuatie, gevolgd door knal.



Elke theorie over het prille heelal stuit op het probleem dat de waarneming ervan niet verder kan teruggaan dan het ogenblik waarop het reeds zo’n 300.000 jaar oud was. Alles wat”daarvoor” gebeurde, de oerknal incluis, is onderwerp van speculatie. Dat er echter zoiets als een oerknal moet hebben plaatsgevonden staat nu wel zo goed als vast,…… maar wat gebeurde, of wat was er, ‘voordien’  ?

” Het  heelal kan zijn ontstaan uit een quantumfluctuatie, door sommige auteurs ook vacuumfluctuatie genoemd. Dat is een theoretische mogelijkheid, waarin ˜toeval™ de hoofdrol speelt. De hypothese van een  quantumfluctuatie moet worden aangevuld met de inflatietheorie om te verklaren hoe uit zo’n kleine, vluchtige fluctuatie een enorm groot en meer dan dertien miljard jaar oud heelal kon ontstaan.

Enig  idee  over het scenario voor een ˜heelal ex nihilo’ ? 

Wat moeten wij verstaan onder ˜kwantumfluctuatie? 
Wikipedia: Kwantumfluctuatie is een fluctuatie in de lege ruimte waarbij door de kwantumonzekerheid kleine deeltjes (fermionen en bosonen) uit het niets verschijnen en verdwijnen. Volgens sommige kwantumfysici is onze hele kosmos het gevolg van een kwantumfluctuatie.

Om te beginnen: lege ruimte bestaat niet!
Volgens Leibnitz zou de ruimte, als alle voorwerpen eruit verwijderd werden (als de ruimte dus volledig leeg was) even zinloos zijn als een alfabet zonder letters.Greene (blz. 44)

Die kwantumfluctuatie moet dus in iets anders plaatsvinden.

Guth (blz.349) spreekt van ˜een onvoorspelbare gebeurtenis die in het vacuum plaatsvindt waar deeltjes kunnen materialiseren samen met hun antideeltjes.

De benaming ˜onecht vacuum’, die door andere auteurs soms wordt gebruikt, lijkt mij beter geschikt, want iets kan niet ontstaan uit niets. Het onecht vacuum moest energie bevatten voordat  deeltjes er konden materialiseren.

Greene spreekt van ” een “inflatonveld dat zijn ingesloten energie vrijliet om ongeveer 10^80 materie- en stralingsdeeltjes te produceren. “
Ik noteer ook dat verschenen deeltjes weer verdwijnen, maar ons heelal, met zijn deeltjes, is er nog. Er moest dus meer gebeuren om dat voortbestaan mogelijk te maken en waar zijn die antideeltjes gebleven?

Dit is bijlange niet het einde van het verhaal, maar voldoende om reeds in te zien dat een kwantumfluctuatie als oorsprong van ons heelal niet vanzelfsprekend is. Maar wees gerust; de verbeeldingskracht van de wetenschappers reikt verder dan de grenzen van de gevestigde wetenschap. Dat maakt het voor een leek wel moeilijk om uit te maken wanneer hun verhaal sciencefiction wordt.


– Wikipedia 

– ˜Het uitdijende heelal Wat gebeurde er voor de oerknal? Alan Guth 

– De ontrafeling van de kosmos Over de zoektocht naar de theorie van alles Brian Greene 

2) Ja, die bestaan “gewoon”. Het ‘niets’ is niet stabiel.

Staat in het gelinkte artikel

“….In short, the natural state of affairs is something rather than nothing. An empty universe requires supernatural interventionnot a full one. Only by the constant action of an agent outside the universe, such as God, could a state of nothingness be maintained. The fact that we have something is just what we would expect if there is no God….”

Het is zeer menselijk om zo’n vraag te stellen, maar de vraag zelf is net zo onzinnig als “wat is de reden dat iets bij toeval gebeurd?” 
Iets moet bestaan omdat het niets niet kan bestaan.

Als het niets een staat(= zijn bestaan )  heeft dan is het niet niets./ Niets = geen tijd, geen ruimte, geen energie. Dat kan allemaal niet volgens Heisenbergs onzekerheidsrelatie /  Geen tijd  (t=o)  betekent ook geen tijdsfluctuaties, en dan zijn de energiefluctuaties gelijk aan een deling door nul 

Quantumfluctuaties zijn het resultaat van de onzekerheidsrelatie van Heisenberg, wat op zijn beurt weer het resultaat is van een zuiver wiskundige eigenschap (zoals uitgelegd wordt op de engelse wiki-entry).

Belangrijker nog is dat je ook wiskundig aan kunt tonen dat de Heisenberg onzekerheid niet het resultaat kan zijn van wat Einstein “verborgen lokale variabelen” noemde (, dus heeft het geen enkele zin te vragen “waarom”. …..De heisenberg onzekerheid is een fundamentele eigenschap van het(kenbare) universum.

andrevanha   Met de huidige stand van wetenschap ben ik geneigd te denken dat God quantum is.”

Koerok  …..Waarom? Daarmee is God alleen maar weer een stukje verder opgeschoven. Waarom God niet gewoon terzijde schuiven en Hem er eventueel weer bijhalen als je ‘m alsnog tegenkomt? Scheelt ook de eventuele draai om je oren van God met de mededeling dat je de timmerman niet moet verwarren met zijn hamer.

PdH    …..Ik vindt de discussie of god in de oerknal te vinden is sowieso nogal onzinnig. Zelfs als je hem/haar daar zou vinden, wat heb je daar dan aan? Het is zo’n beetje als proberen de God van de Lawines te vinden door eerst het sneeuwvolkje te zoeken wiens verschuiving de cascadereactie op gang bracht, vervolgens in dat sneeuwvolkje het H2O-molecuul te zoeken wiens vibratie de verschuiving van het vlokje op gang bracht om je tenslotte af te vragen waarom het molecuul sowieso vibreerde, en het antwoord op de laatste vraag god te noemen alsof dat zou helpen lawines te voorspellen en te voorkomen, laat staan zingeving en een doel aan lawines zou geven.



Het is de grootste vraag van allemaal. Waarom bestaat het heelal? Ongeveer 13,7 miljard jaar geleden bestond er geen heelal. Alles wat we nu kennen was in die tijd samengeperst in een punt. Vanaf dat punt ontstonden ruimte en tijd spontaan uit het niets.

Wat zette dit proces in gang?

Ontstaan van het heelal onlogisch
Het is al moeilijk voorstelbaar dat het heelal ontstond uit het Niets.

Een nog grotere vraag is: wat moeten we ons voorstellen bij dit Niets?

Alle redelijk zinnige vragen vanuit wetenschappelijk oogpunt. Per slot van rekening is ons heelal een monument van onwaarschijnlijkheid.

Hoe kan uit het niets iets ontstaan met een extreem lage entropie, zoals ons heelal? Natuurkundig gezien is dat absurd.

De onwaarschijnlijkst voorstelbare gebeurtenis.
Het Niets is ook als  de hoogst entropische toestand denkbaar.

Hoe je het Niets ook manipuleert, het blijft Niets.

Symmetriebreking heel natuurlijk

Waarom is het heelal überhaupt ontstaan? Op deze vraag is nog steeds geen antwoord, al zijn er vermoedens.

Behalve entropie speelt echter ook symmetrie een rol.

Naar nu blijkt, verstoort de natuur graag symmetrie. Symmetriebreking is een geliefd onderwerp in de meest succesvolle modellen van kosmische evolutie en de natuurkrachten.

Bij heel hoge energie smelten bijvoorbeeld de elektromagnetische kracht en de zwakke kracht samen tot één kracht: de elektrozwakke kracht.

Het Niets is de meest symmetrische toestand denkbaar. Je kan het op alle mogelijke manieren omkeren en verplaatsen, maar het blijft nog steeds Niets.

De conclusie is daarom volgens sommige natuurkundigen onontkoombaar.

Dat er iets bestaat – wat dan ook – is natuurlijker dan dat er niets bestaat.

En inderdaad voorspelt kwantummechanica dat er niet iets is als absolute leegte.

De leegte heeft een volmaakte zekerheid. Veel te zeker voor de kwantummechanica, die voorspelt dat er in een dergelijke leegte voortdurend deeltjesparen verschijnen en verdwijnen. We zijn in dat opzicht niets anders dan een tijdelijk boertje van de kwantumzee.


Voor de Big Bang
Kan een dergelijk effect de oorsprong van het heelal verklaren?

Dat is heel plausibel, aldus astronoom Wilczek. Er is geen barrière tussen het Niets en een rijk universum vol materie, aldus hem.

De Big Bang was domweg het Niets, dat deed wat het van nature doet.

Maar wat gebeurde er dan vóór de Big Bang? En hoe lang duurde deze fase?

Een probleem: de tijd begon met de Big Bang.

En er is nog een meer verbijsterende mogelijkheid.

Misschien kan het Niets domweg niet bestaan.

(niets is ook iets , daarom kan het  “niets ”  niet echt  bestaan (dus als “nietsend”of transcendent “niets” dat iets bestaand  is   )    —> Parmenides  –> Sartre   )



Heelal heeft netto energie  inhoud  NUL 
De redenering gaat ongeveer als volgt.

Kwantumonzekerheid staat toe dat tijd en energie worden uitgewisseld, dus iets dat een lange tijd bestaat moet heel weinig energie hebben.

Dus iets dat vele miljarden jaren bestaat zoals ons heelal moet een zeer lage energie hebben, ongeveer gelijk aan nul.

In feite wordt de positieve energie van de materie en straling van het heelal gecompenseerd door de negatieve energie in het totale zwaartekrachtsveld van het heelal.

Het hele heelal samen heeft dus een energie-inhoud van nul. Met andere woorden: het hele heelal kostte, energetisch gesproken, netto niets.

Ongelofelijk, maar waar.

Dit lost nog een ander vervelend probleem op: de wet van behoud van energie.

Energie kan niet ontstaan of verdwijnen uit het niets.

Als er netto echter nul energie overblijft, verdwijnt het probleem.

Een universum dat simpelweg uit het Niets tevoorschijn springt, is niet alleen mogelijk, maar zelfs waarschijnlijk.

Met andere woorden: iets is niets, stelt kosmoloog Guth.

Maar hebben begrippen als energie, kwantumonzekerheid en tijd wel betekenis buiten dit heelal?


De vragen blijven.

Lees ook: Leven we in een wiskundig stelsel?



PLUTO en andere dwergplaneten



Mogelijk toch negende planeet in ons zonnestelsel

  • De nieuwe planeet zou half zo groot zijn als de aarde

De astronomische gemeenschap heeft in 2006 Pluto de status van planeet ontnomen, maar wetenschappers van de universiteit van Kobe in Japan zeggen nu dat er aan de rand van ons zonnestelsel, voorbij de baan van Neptunus, een hemellichaam te vinden is dat aan de criteria van een planeet zal beantwoorden.

Op basis van computersimulaties gewaagt een team rond Tadashi Mukai van een “grote waarschijnlijkheid” dat er zich in het grensgebied van ons planetair stelsel een hemellichaam zou bevinden met 0,3 tot 0,7 keer de massa van onze Aarde. Indien wetenschappers de nodige middelen krijgen, zou deze mysterieuze planeet binnen de tien jaar worden gevonden. De vorsers zijn er ook zeker van dat het hemellichaam de status van planeet zal krijgen.



In 2006 hebben astronomen de definitie van een planeet scherper gesteld omdat er discussie was rond de status van Pluto. Die werd officieel tot “dwergplaneet” gedegradeerd, zodat ons zonnestelsel plotsklaps maar acht planeten meer telde. (belga/gb)



Is Pluto nu wel of geen planeet?
Astronomen en ‘Pluto-fans’ kunnen het er maar niet over eens worden.
Door de kleine massa van de ijsplaneet is Pluto sinds enkele jaren een dwergplaneet.

 Pluto is meer dan terecht gedegradeerd tot kuiper object  maar   heeft uiteindelijk nog steeds de naam dwerg planeet…in the end is het dus nog   altijd ergens   een ” planeet.”

  •  Pluto  werd door de General Assembly of the International Astronomical Union tijdens hun congres in Praag, eind augustus 2006,  als  planeet democratisch  ‘weggestemd’.Vijf manen en een krachtig elektromagnetisch veld zijn best veel voor een ‘brokstuk’ ergens aan het eind van ons zonnestelsel  en zekereen tegenargument    om Pluto  als  een onbelangrijke  ( dwerg) -planeet af te voeren ….
NOTA  =  Uiteraard zijn het vooral die neppers  van   astrologen   die deze “degradatie “ ( =  in   feite een kwestie van bereikte   naamgevings-consensus in het betreffende  wetenschappelijke  vakgebied  )” ontoelaatbar “vinden … Immers :  in hun  “voorspellings pseudo-wetenschap “ blijft  PLUTO een” belangrijke planeet die de 12 huizen(= 12 maanden ) van de zodiac  zo af en toe bezoekt ” : een planeet/”gesternte “dus waaronder men kan geboren worden … Allemaal gelieerd  aan   dikke bijgelovige  midden oosten  zever uit de bronstijd n natuurlijk   …..maar ,  waaraan nog steeds hele  goedgelovige volksstammen allerlei magisch denken , bijgelovigheden    en mystieke  onzin  blijven   ophangen  …… zoals van ouds   ….  

Pluto wordt roder ?


De dwergplaneet Pluto is in enkele jaren tijd zowat 20 procent roder geworden. Dat blijkt uit beelden die de ruimtetelescoop Hubble maakte tussen 2002 en 2003. Naast het kleurverschil valt ook op dat het stikstofijs op de noordpool verdampt en zich terug neerzet op de zuidpool.

De veranderingen deden zich volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA voor tussen 2000 en 2002, en zijn wellicht het gevolg van seizoenswisselingen. Pluto doet er 248 jaar over om alle seizoenen te doorlopen, maar door zijn specifieke baan kan één seizoen wel tot 120 jaar duren.

In 2015 arriveert de onbemande ruimtesonde New Horizons op de dwergplaneet. Vanaf dan zullen veel gedetailleerdere beelden beschikbaar zijn. (afp/sam)

Verrassend veel methaan in atmosfeer Pluto

02/03/09, 20u39

In de atmosfeer van de dwergplaneet Pluto zijn er onverwacht grote hoeveelheden methaangas gevonden. De VLT-telescoop onthulde ook dat de temperatuur van de dunne dampkring van het hemellichaam 40 graden hoger is dan het oppervlak, zo heeft de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO meegedeeld.

Zeer koud
Het qua status gedegradeerde Pluto is zowat vijf keer zo klein als onze planeet en bestaat in hoofdzaak uit gesteente en ijs. Gezien de dwergplaneet gemiddeld 40 keer zo ver van de Zon staat als wij, is het er zeer koud, met een oppervlaktetemperatuur van minus 220 graden.

Gas wordt ijs
Sinds de jaren tachtig is bekend dat Pluto een zeer dunne atmosfeer heeft die bestaat uit een dunne enveloppe van hoofdzakelijk stikstof, met sporen van methaan en wellicht koolstofmonoxide.

Terwijl Pluto zich tijdens zijn 248 jaar durende baan rondom de Zon geleidelijk van onze ster verwijdert, bevriest zijn atmosfeer geleidelijk en komt op het oppervlak terecht. In de periodes waarin de ijswereld dichter tot de Zon komt, zoals nu, neemt de temperatuur van het vaste oppervlak weer toe en zet het ijs zich in gas om.

Dampkringen zijn warmer
Tot zeer onlangs waren enkel de buitenste lagen van de atmosfeer van Pluto te analyseren. Maar de techniek van stellaire occultatie leerde astronomen dat de buitenste lagen van de atmosfeer zowat 50 graden warmer zijn dan het oppervlak.

Observaties met het Crires-instrument op de Europese reuzentelescoop VLT in Chili onthulden dat de atmosfeer van Pluto globaal een gemiddelde temperatuur van minus 180 graden heeft, dus “veel warmer” dan het oppervlak.
Dat het zo koud is op het oppervlak van Pluto heeft te maken met de atmosfeer van de ex-planeet en met de sublimatie van het oppervlakte-ijs. Met name heeft die sublimatie een koelend effect op het oppervlak van Pluto, waardoor de dwergplaneet iets gemeen heeft met kometen, aldus de ESO waarvan België stichtend lid is.

Voorts gaven de observaties aan dat methaan het tweede meest voorkomende gas is in de atmosfeer van Pluto, waarbij het een half procent van de molecules vertegenwoordigt.

“Wij konden aantonen dat deze hoeveelheden methaan een cruciale rol spelen in de opwarmingsprocessen in de atmosfeer en de hoge temperatuur in de atmosfeer kunnen verklaren”, beklemtoont Emmanuel Lellouch van het Observatorium van Parijs.

Twee verklaringen
De eigenaardigheden in de atmosfeer van de dwergplaneet zijn op twee wijzen te verklaren: ofwel is het oppervlak van Pluto bedekt met een dun laagje methaan wat de sublimatie van het bevroren stikstof tegenhoudt, ofwel zijn er pure methaanvlekken op dat oppervlak.

Het eind van het Plutoliedje is aldus (alweer) dat nader onderzoek vereist is. (belga/edp)

Pluto’s atmosfeer blijkt veel groter dan gedacht

 27 november 2012 0

Pluto’s atmosfeer blijkt een flink stuk groter te zijn dan aanvankelijk gedacht. Dat concluderen wetenschappers van de Universiteit van Virginia na het bekijken van diverse modellen.

De atmosfeer van de dwergplaneet is zelfs zo enorm, dat sommige moleculen zelfs Pluto’s maan Charon kunnen bereiken. De atmosfeer strekt zich uit tot ruim 10.000 kilometer boven het oppervlak van Pluto. Dit is indrukwekkend, want Pluto zelf heeft maar een doorsnede van ongeveer 2300 kilometer.

Ontsnappende moleculen
De onderzoekers bekeken twee eerdere modellen over de atmosfeer van Pluto, en letten speciaal op de zogenoemde ontsnappingshoeveelheid van moleculen. Omdat Pluto zo ver van de zon staat, zitten er veel bevroren ijs- en gasmoleculen in de atmosfeer. Wanneer Pluto’s elliptische baan de planeet dichter bij de zon brengt, ontdooien die moleculen en ‘ontsnappen’ ze soms aan de atmosfeer. Door dat proces te meten, konden de wetenschappers berekenen hoe groot de atmosfeer precies is.

New Horizons
De studie werd uitgevoerd in het kader van het New Horizons-programma. New Horizons is een sonde van NASA die de verste gebieden in ons zonnestelsel gaat bezoeken. De sonde vliegt in 2015 langs Pluto en zijn manen om deze te observeren. Met deze studie worden vast voorbereidingen getroffen, zodat de wetenschappers weten waar ze de sonde op moeten richten. Dit is van groot belang, want New Horizons vliegt langs Pluto en zal dus niet lange tijd bij de dwergplaneet verblijven.

Enigmatische planeet
Er is nog maar weinig bekend over Pluto, die zo’n 5 miljard kilometer van de aarde staat. Vanwege die grote afstand is het bijzonder moeilijk goede observaties te doen. Daarom was vooralsnog niet goed bekend hoe de atmosfeer van het planeetje er uit zag. Zelfs Pluto’s precieze maat is onbekend; in verschillende modellen variëren de schattingen soms wel 100 kilometer.

Wel geven de wetenschappers zelf toe dat het lastig is om Pluto’s atmosfeer aan te wijzen, omdat er altijd debat is geweest over wat Pluto’s atmosfeer precies is. Astronomen twijfelen namelijk waar het ene gedeelte van de atmosfeer stopt en het andere begint. Maar feit blijft dat ook de nieuwe grens veel verder ligt dan de oude.

Hybrid fluid/kinetic modeling of Pluto’s escaping atmosphere” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door C m handler (via Wikimedia Commons).

Hubble ontdekt vijfde maantje rondom Pluto

Geschreven op 12 juli 2012 om 08:33 uur door 5

Pluto is veel rijker dan gedacht. De dwergplaneet heeft niet vier, maar vijf maantjes. Dat blijkt uit waarnemingen van Hubble. De nieuwe maan heeft een diameter van 10 tot 25 kilometer.

In 1978 ontdekten wetenschappers de grootste maan van Pluto: Charon. In 2006 voegden ze de kleine maantjes Nix en Hydra eraan toe. En in 2011 dook het vierde maantje, P4, op. En nu, een klein jaartje later kunnen we daar een vijfde maantje aan toevoegen.


Het nieuwe maantje heeft voorlopig de naam S/2012 (134340) 1 gekregen. Het maantje is niet mooi rond, maar onregelmatig gevormd. Wel draait deze in een mooie cirkelvormige baan met een diameter van zo’n 93.000 kilometer om Pluto heen.

Vijf manen. Dat is best bijzonder voor zo’n kleine planeet. Maar hoe komen al die manen daar? Wetenschappers zijn er nog niet helemaal over uit, maar hebben wel een theorie. De manen zouden een overblijfsel zijn van een botsing tussen Pluto en een ander groot object in de Kuipergordel. Die botsing vond miljarden jaren geleden al plaats.

Pluto en zijn manen. De nieuwe maan is omcirkeld. Afbeelding: NASA / ESA / M. Showalter (SETI Institute).

( Astronomen hebben het publiek opgeroepen mee te denken over een naam voor de twee kleinste maantjes van Pluto ……. ‘Vulcan’  stond  op     21 februari 2013  met ongeveer 120.000 stemmen(!) aan de leiding.

Traditioneel krijgen de maantjes van Pluto namen uit de Griekse en Romeinse mythologie. Bovendien hangen de namen van de manen samen met verhalen omtrent de onderwereld. Vulcan is ook een figuur uit de Romeinse mythologie: de god van het vuur.)


“De ontdekking van zoveel kleine manen vertelt ons indirect dat er nog heel veel ongeziene kleine deeltjes in het systeem van Pluto verstopt zitten,” stelt onderzoeker Harold Weaver. En dat is een klein probleempje. Want op dit moment is de ruimtesonde New Horizons onderweg naar Pluto. En die sonde gaat hard. Op het moment dat deze bij Pluto arriveert (ergens in juli 2015), heeft deze een snelheid van zo’n 48.000 kilometer per uur. Een botsing met zelfs relatief kleine deeltjes kan de sonde – die al in 2006 gelanceerd werd – fataal worden. Daarom proberen wetenschappers met behulp van de Hubble-telescoop een zo’n goed mogelijk beeld van de omgeving van Pluto te krijgen.

In een later stadium hopen wetenschappers nog veel meer over de manen van Pluto te weten te komen. Ze hopen daarvoor de nog in aanbouw zijnde James Webb-telescoop te gaan gebruiken. Deze telescoop is sterk genoeg om ons meer te vertellen over het oppervlak van Pluto en de vijf manen.

PLUTO-CHARON  systeem 

  • Het is nog wel de vraag of deze nieuwe maan, wel degelijk  bij  Pluto hoort al dan niet.
    Dit maantje is nog niet eerder waargenomen door eerdere observaties en dat zijn er ondertussen al heel wat.
    Dus waarom is het geen ingevangen maan ?( door het zogenaamde pluto systeem )    en  , al is het een  maan van elders afkomstig  , waarom zou deze maan in de plaats dat het bij  Pluto hoort, niet  bij   NIx of Hydra horen.?

    • P5 draait om Pluto, omdat dat blijkt uit de waarnemingen. Uit de berekeningen volgt dan een baanstraal van 35.000 +/- 2.000 km:….

      Nix en Hydra spelen geen rol van betekenis voor de baan van P5. Pluto is 30.000 keer zo zwaar als Nix, en 15.000 keer zo zwaar als Hydra. Zie referentie.


Pluto heeft mogelijk vijftien manen

 14 maart 2013     2

pluto en charon

Pluto heeft er al vijf: Nix, Hydra, Charon, P4 en P5.

Maar een nieuw onderzoek wijst erop dat het dwergplaneetje meer maantjes telt dan die vijf  . Wellicht zelfs nog tien meer!

Dat schrijven onderzoekers van het Smithsonian Astrophysical Observatory en de universiteit van Utah in dit paper.

De manen rondom Pluto – we kennen er momenteel dus vijf – zijn hoogstwaarschijnlijk ontstaan uit een stofwolk die zich ooit rondom de dwergplaneet bevond. Hoe deze stofwolk daar precies terecht is gekomen, daarover tasten onderzoekers in het duister. Mogelijk is deze ontstaan doordat Pluto in botsing kwam met een ander hemellichaam (Charon wellicht?) of ontstond deze doordat Pluto stof uit de protoplanetaire schijf waar het zonnestelsel uit ontstond naar zich toe trok.


Wat hebben de onderzoekers nu gedaan? Met behulp van een computer simuleerden ze hoe de bekende manen van Pluto ontstonden. Simulaties die resulteerden in een situatie die de werkelijkheid het beste nabootste, leverden een verrassing op. In die simulaties doken namelijk niet alleen natuurgetrouwe weergaven van de vijf bekende manen op. Er doken meer maantjes op.

Zo ziet de baan rondom Pluto er wellicht uit: met een aantal extra maantjes. Afbeelding:

Zo ziet de baan rondom Pluto er wellicht uit: met een aantal extra maantjes. Afbeelding: arXiv:1303.0280v1 [astro-ph.EP] 1 Mar 2013.

Kleine maantjes
Op basis van de simulaties stellen de onderzoekers dat Pluto hoogstwaarschijnlijk meer dan vijf manen heeft. Hoeveel meer is lastig te zeggen: het kan er één zijn, maar het kunnen er ook tien zijn. Deze extra maantjes zijn waarschijnlijk klein: tussen de één en drie kilometer breed.

De maantjes zijn vanaf de aarde waarschijnlijk niet te zien. Maar op dit moment is een ruimtesonde naar Pluto onderweg: New Horizons. En deze kan de maantjes wellicht wel opsporen.

The Formation of Pluto’s Low Mass Satellites” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO.
Dan wordt het toch eens tijd om van Pluto ( = een  TNO)weer een volwaardige planeet  te maken.?

  • Veel belangrijker dan dit nooit ophoudend  gezeik over een terminologische  kwestie ( waarbij al met, al iederen ondertussen  weet  wat er wordt bedoeld met deze nieuwe consensus definitie  )  is dat het   ook zou   kunnen  betekenen dat andere grote TNO’s (Eris) ook een hele familie van manen bezitten

Meer dwergplaneten in de Kuiper- &  Asteroiden  gordels?

 12 april 2010  

Pluto is al een paar jaar geen planeet meer. Samen met vier andere Kuipergordelobjecten en een voormalige asteroïde behoort Pluto tot de groep dwergplaneten. Astronoom Mike Brown van Caltech vindt dat er te weinig dwergplaneten zijn. Hij is een campagne gestart.

Op dit moment zijn de Kuipergordelobjecten Eris, Makemake, Haumea, Quaoar en Pluto dwergplaneten. Ook Ceres in de asteroïdengordel is een dwergplaneet. Toch zijn er nog zo’n vijftig objecten in de Kuipergordel die volgens Mike Brown gepromoveerd moeten worden tot dwergplaneet.

Een van de belangrijkste voorwaarden of een object een dwergplaneet is, is of een object rond is.

Als een object groot genoeg is om met haar eigen zwaartekracht rond te worden, dan moet zij geclassificeerd worden als een dwergplaneet”, vindt Charley Lineweaver van de Australische nationale universiteit in Canberra.

Er zijn genoeg ronde, grote asteroïden  als kandidaat  dwergplaneet .

Momenteel moeten dwergplaneten een minimale radius hebben van 420 kilometer. Australische astronomen willen deze grens verlagen naar 200 kilometer voor ijzige hemellichamen en 300 kilometer voor stenen objecten. Waarom? Wel, dat is het limiet voor hemellichamen om over te gaan van een onregelmatige aardappelachtige vorm naar een sferische vorm. Het is het zogenaamde aardappel-limiet.

Als de wijziging wordt doorgevoerd door de Internationale Astronomische Unie, die over dit soort zaken oordeelt, dan wordt de groep dwergplaneten plotseling veel groter. Zowel in de asteroïdengordel als in de Kuipergordel.

Of dit echt gaat gebeuren? Het valt te betwisten. De traditionele Internationale Astronomische Unie gaat er waarschijnlijk niet mee akkoord.

Maar dat dacht iedereen voor 2006 ook van de degradatie van Pluto.

Pluto’s Dwarf Planet Family Could Get Bigger” – Discovery

Sonde Dawn

vertrok in 2007 en kwam eerst  aan bij Vesta.


Het camerasysteem schonk een beeld van kraters en bergen op het hemellichaam, onder meer dankzij een driedimensionale kleurenfoto.

Het noordelijke deel is met kraters doorspekt, op het zuidelijke staat de hoogste berg van Vesta,


Op de zuidpool van de asteroïde Vesta torent een berg van ongeveer twintig kilometer, (dat schrijft de Nederlandse Volkskrant.) Dat is ruim twee keer hoger dan de Mount Everest, de hoogste berg op aarde. Het was de Amerikaanse sonde Dawn, die sinds juni in een baan rond Vesta draait, die de ontdekking deed. 

De vulkaan Olympus Mons op Mars is met bijna 22 kilometer de hoogste berg in ons zonnestelsel. De berg op Vesta, die pas ontdekt werd en nog geen naam heeft gekregen, is bijna even hoog.

Vesta is een brokstuk dat tussen Mars en Jupiter staat en in een baan rond de zon draait. De asteroïde heeft een doorsnede van  525 kilometer en is zo’n 4,5 miljard jaar oud. Vesta’s oppervlak lijkt voornamelijk bedekt met bevroren lava. 

Vesta heeft de laatste twee miljard jaar twee kolossale impacten overleefd.


“Dawn heeft nu al onze kennis van het zonnestelsel veranderd”, aldus Holger Sierks van het Max-Planck Instituut voor Zonnestelselonderzoek (MPI). “De door ons uitgewerkte data tonen aan dat Vesta één van de weinige bekende vertegenwoordigers van een nieuwe klasse van hemellichamen is”. Volgens de NASA leverde Dawn ook “context” op voor een toekomstige bemande missie naar een asteroïde.

Eigenlijk is Vesta met zijn diameter van 525 km en zijn onregelmatige vorm een asteroïde. Dawn leerde echter dat Vesta zoals de Aarde bestaat uit een korst, mantel en kern. Het is één van de kleinst bekend hemellichamen met zo’n opbouw. Wetenschappers beschouwen het dan ook eerder als een “pre-planeet” die 4,5 miljard jaar geleden in haar ontwikkeling is blijven steken.

Vesta werd in 1807 ontdekt en cirkelt in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter. Vesta en Ceres zijn daar de twee grootste objecten, aldus de NASA.


−07/09/12 Bron:

© ap.

De Amerikaanse sonde Dawn heeft afscheid van de asteroïde Vesta genomen om naar de dwergplaneet Ceres te vliegen, meldt de NASA.

De Dawn verwijderde zich woensdag om 08.26 uur Belgische tijd van het hemellichaam dat volgens de projectwetenschappers de kennis over ons zonnestelsel reeds heeft bijgespijkerd. Vertrokken op 27 september 2007 was de Dawn in juli 2011 bij Vesta aangekomen. Via ionenvoortstuwing moet de onbemande sonde binnen 2,5 jaar Ceres bereiken.

Vesta, in 1807 ontdekt, cirkelt in de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter. Vesta en Ceres zijn daar de twee grootste objecten, aldus de NASA.

Ceres is in 1801 ontdekt. Het ding heeft een sferische vorm en omvat 25 procent waterijs rondom een kern van gesteente. Hoe groot het hemellichaam precies is, is niet geweten.

In 2006 kreeg Ceres de status van dwergplaneet, samen met Eris en het toen ‘gedegradeerde’ Pluto.

Volgens de NASA leverde de 1,21 ton wegende Dawn ook al “context” op voor een toekomstige bemande missie naar een asteroïde.

De Dawn-missie kost 466 miljoen dollar.




Een in 2005 ontdekte dwergplaneet in het zonnestelsel heeft de naam Haumea gekregen, naar de Hawaiiaanse godin van de aarde en vruchtbaarheid. De naam is woensdag goedgekeurd door het Internationale Astronomische Instituut in Parijs.

Het is de vijfde dwergplaneet in het zonnestelsel en valt in de categorie waarin ook Pluto zich bevindt. Haumea heeft een eivorm, volgens wetenschappers door haar vlugge rotatie, die veroorzaakt kan zijn door een botsing met een ander object miljarden jaren geleden.

. (novum/ap/tdb)

Dwergplaneet Haumea “glinstert” van de ijskristallen

12/05/11, 20u16

Voorbij de baan van de planeet Neptunus licht de vijfde dwergplaneet van ons zonnestelsel op. Europese astronomen hebben donderdag bekendgemaakt dat Haumea bedekt is door ijskristallen.

De miniplaneet heeft de vorm van een rugbybal en is 2.000 km lang. Op minder dan vier uur draait het hemellichaam rond zijn as.

Dankzij de enorme VLT-telescoop van de Zuidelijke Europese Sterrenwacht ESO in Chili hebben wetenschappers vastgesteld dat Haumea bedekt is door goed geordende ijskristallen. Gezien de zonnestraling de kristallijne structuur van een ijsoppervlak vernietigt, moet er een energiebron zijn om dit te behouden, aldus Benoît Carry, die mee publiceerde in het vakblad Astronomy and Astrophysics.

Die energie komt volgens de onderzoekers van twee bronnen: enerzijds de getijdenwerking van de twee manen van Haumea, Hi’iaka en Namaka, en anderzijds de aanwezigheid binnen de dwergplaneet van radioactieve elementen zoals potassium-40, thorium-232 en uranium-238.

Haumea zou aan de uithoeken van ons zonnestelsel in botsing zijn gekomen met een ander object van gesteente, waardoor de twee manen ontstonden. De botsing kan ook de snelle rotatie van het hemellichaam en zijn vorm verklaren.

De dwergplaneet bevindt zich op meer dan 5 miljard km van de Zon, binnen de Kuipergordel. (belga/jv)


Dwergplaneetje Makemake blijkt geen atmosfeer te hebben

 22 november 2012 4

Voor het eerst hebben wetenschappers kunnen nagaan of het dwergplaneetje Makemake de verwachte atmosfeer werkelijk bezit. Het resultaat is verrassend: het planeetje moet het zonder atmosfeer doen.

De onderzoekers richtten maar liefst drie telescopen op Makemake op het moment dat de dwergplaneet voor een verre ster langs bewoog. “Terwijl Makemake voor de ster langs bewoog en het licht ervan blokkeerde, verdween en verscheen de ster heel abrupt, in plaats van langzaam minder helder en weer helderder te worden,” vertelt onderzoeker José Luis Ortiz. “Dat betekent dat de kleine dwergplaneet geen atmosfeer van betekenis heeft.”

En dat is toch wel verrassend: wetenschappers dachten dat Makemake een atmosfeer zou hebben die vergelijkbaar is met die van Pluto. “Dat er geen spoor van te bekennen is, laat zien hoe veel we nog over deze mysterieuze hemellichamen moeten leren.”

Over Makemake

Makemake reist op flinke afstand om de zon heen. De baan van het planeetje ligt verder dan die van Pluto, maar ietsje dichterbij dan die van Eris (voor zover wij weten de meest massieve dwergplaneet in ons zonnestelsel). Wetenschappers bogen zich eerder al eens over Makemake en toen bleek de planeet wel wat overeenkomsten te vertonen met andere dwergplaneten. Vandaar dat onderzoekers er eigenlijk ook van uitgingen dat Makemake net als veel van deze dwergplaneten een atmosfeer zou hebben.

Makemake werd in 2005 ontdekt. Dat het zolang geduurd heeft om vast te stellen dat de dwergplaneet geen atmosfeer heeft, is logisch. De afstand tussen ons en Makemake is groot. Bovendien moest Makemake voor een ster langs bewegen om onderzoekers in staat te stellen meer over de dwergplaneet te weten te komen. En dat gebeurt niet iedere dag, zeker niet in het geval van Makemake; de dwergplaneet bevindt zich in een gebied met relatief weinig sterren.

De onderzoekers hebben niet alleen vastgesteld dat Makemake geen atmosfeer heeft. Ze berekenden ook hoeveel zonlicht Makemake reflecteert. De planeet blijkt evenveel zonlicht te reflecteren als vieze sneeuw en reflecteert daarmee ietsje meer dan Pluto, maar ietsje minder dan Eris.

De onderzoekers hopen dat de onderzoeksresultaten er uiteindelijk tot leiden dat we een beter beeld krijgen van de hemellichamen die zich op flinke afstand van de zon bevinden. Hun volledige onderzoek is terug te vinden in het blad Nature.

Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere” –
De artistieke impressie bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO / L. Calçada / Nick Risinger.


Buitenaards leven : astrobiology


°mars.docx (2.8 MB)
  • Mars
  • een artikel van science magazine over mars. Het kan zijn dat leven zich eerder heeft onwikkeld op mars dan op aarde!


PANSPERMIA   & Interstellar organic matter

PANSPERMIA & Interstellar organic matter




Aanwijzingen  gevonden dat leven op

Mars vroeger tot de mogelijkheden

behoorde  (*)

 12 maart 20132

Een analyse van gesteente, verzameld door de Curiosity Rover van NASA op Mars, heeft uitgewezen dat er op de planeet omstandigheden heersten die leven mogelijk hebben gemaakt.


Marsrover Curiosity heeft aanwijzingen gevonden dat leven op Mars in het verleden tot de mogelijkheden behoorde. Dat heeft NASA  tijdens een persconferentie bekend gemaakt.

In een steen op Mars trof Curiosity belangrijke chemische elementen (CHNOPS en bepaalde verbindingen ervan   ) die nodig zijn voor leven, aan.

Enkele weken geleden boorde Curiosity een gaatje in een steen op Mars.(**)

De Marsrover verzamelde vervolgens materiaal uit de steen en analyseerde dat. Uit de analyse is nu gebleken dat zich in het poeder dat Curiosity uit de steen heeft gehaald zwavel,(S)  waterstof(H) , zuurstof(O), fosfor(P), koolstof(C) en stikstof(N) aanwezig is.

Dit zijn stuk voor stuk basis-elementen   (en  bepaalde verbindeingen ervan zijn  ingrediënten ) voor(aards)  leven.(1)

Ook ijzerverbindingen   ( toch ook een niet onbelangrijke ingredienten  )zijn  op mars aanwezig

“Een fundamentele vraag die we tijdens deze missie wilden beantwoorden, is of er ooit leven(2) mogelijk was op Mars,” vertelt onderzoeker Michael Meyer ofmet andere woorden  ooit  de noodzakelijke condities aanwezig waren …..  En ook    ‘Zou Mars ooit een levensvatbare  omgeving  (=waterrrijk)hebben gehad.’“Op basis van wat we nu weten, is het antwoord    op die vragen  ‘ja’.”

Curiosity onderzocht een steen in de Yellowknife Bay.

“Het verzamelde monster bestaat voor zeker 20 procent uit kleimineralen,”

vertelt onderzoeker David Blake.

Het wijst erop dat het gebied meerdere malen in de geschiedenis vochtig was en in tegenstelling tot andere gebieden op Mars niet extreem zout, niet zuur en niet oxiderend.

De onderzoekers zijn verbaasd dat ze in de steen een mix van geoxideerde, minder geoxideerde en zelfs niet-geoxideerde chemicaliën hebben gevonden.

“De diversiteit aan chemische ingrediënten die we in dit monster hebben aangetroffen is indrukwekkend.”

Van microben op aarde weten we dat ze dol zijn op zo’n diversiteit aan chemische stofjes: ze gebruiken ze als energiebron. Mogelijk hebben microben op Mars ooit hetzelfde gedaan.

Al met al krijgen we zo een heel ander beeld van het droge, rode Mars dat we vandaag de dag zien.

Ooit waren de omstandigheden op de planeet gunstig als het gaat om het ontstaan of in stand houden van leven.

De onderzoekers hopen in de komende weken nog meer onderzoek in Yellowknife Bay te doen.

Daarna zal Curiosity doorrijden naar Mount Sharp. Hier komen ook kleimineralen en sulfaatmineralen voor: wellicht kan een onderzoek daar ons meer informatie geven over hoe lang de omstandigheden die gunstig waren voor leven, aanhielden.

…Curiosity  onderzocht eerder al :

NASA Rover Finds Conditions Once Suited for Ancient Life on Mars” –


Minstens zo belangrijk, wat gebeurde er waardoor dit nu niet meer (gemakkelijk of helemaal niet (?)meer  )  mogelijk is  geworden   ? 

  1. Dus :   Gegevens verzamelen, werkhypotheses opstellen, verdere gegevens verzamelen, hypotheses testen, verwerpen, reviseren, verfijnen, enzovoort. … zoals altijd 
  1. leven op mars is nu  niet meer mogelijk omdat de kern gestold is ( a)  , de weinige warmte  weg is,  er is geen noemenswaardig  magnetisch veld    en daarom dus ook   geen beschermend schild tegen straling ( de atmosfeer is bovendien ook al  bijzonder iel en grotendeels weggelekt )…  Het ooit zaanwezige water is grotendeels (samen met  het grootste deel  van de atmosfeer ontsnapt in de ruimte  ) verdampt …..De aantrekkingskracht ( en dus ook de ontsnappingssnelheid is kleiner van de aardse )  dus niet veel  kans meer op leven  ….
  2. “De zwaartekracht op mars is te klein om de noodzeakelijke   atmosfeer lang genoeg vast te houden waarin leven mogelijk is.” Deze uitspraak moet je nuanceren…aards menselijk leven is er niet mogelijk in die ijle  atmosfeer die wél overbijft …. 

    1. Op de lange termijn kan Mars in ieder geval geen atmosfeer vasthouden. Maar het is mogelijk dat Mars, door een combinatie van ontgassing (ooit was mars geologisch aktief met een vloeibare kern ? ) en het kometen-bombardement, gedurende lange tijd een atmosfeer heeft gehad die vele malen dichter was dan die nu is. De vraag is of die situatie lang genoeg heeft kunnen bestaan om het ontstaan van leven tot de mogelijkheden te laten behoren.( wat dus niet noodzakelijk zuurstof ademend (energieopwekking ) gebaseerd    leven moet zijn /op chnops gebaseerde   chemotrofen zijn ook mogelijk  )


Interne opbouw

Het modelleren van het binnenste van Mars leidt tot de veronderstelling van een kern met een straal van ongeveer 1480 km. Deze kern bestaat uit ijzer aangevuld met 14-17% zwavel en kleinere hoeveelheden andere elementen, waaronder nikkel. Tenminste een deel van de kern van Mars moet nog vloeibaar zijn. Dit blijkt uit metingen van het zwaartekrachtsveld van Mars, die wijzen op een vervorming van Mars onder invloed van de aantrekkingskracht van de zon. Omdat Mars een lichtere planeet is dan de Aarde is de planetaire differentiatie niet zo lang doorgegaan en bevat de kern van Mars aanzienlijk hogere concentraties lichtere elementen dan de aardkern.

Interne opbouw van Mars

Om deze kern heen ligt een vaste mantel die voornamelijk bestaat uit ijzer- en magnesiumsilicaten. Deze mantel was waarschijnlijk de bron voor veel van de vulkanische en tektonische oppervlakteverschijnselen, maar is tegenwoordig inactief. In de mantel komen op verschillende dieptes enkele faseovergangen in het belangrijkste mantelmineraal olivijn voor, dat daar van kristalstructuur verandert. In de Aarde is de belangrijkste van deze overgangen van de spinel– naar de perovskiet-structuur, die de boven- van de ondermantel scheidt. Omdat de druk in Mars door de kleinere massa minder snel toeneemt met de diepte dan in de Aarde, bevinden de fase-overgangen zich in Mars op een grotere diepte. Vanwege de onzekerheid over de precieze diepte waarop de Marsmantel in de Marskern overgaat is het vooralsnog niet duidelijk of de spinel-perovskiet-overgang ook in de mantel van Mars optreedt, of dat de Marsmantel daar gewoon niet dik genoeg voor is. Men denkt dat, net als de aardmantel, de mantel van Mars langzaam convecteert.

De buitenste laag, de korst, bestaat net als de mantel voornamelijk uit ijzer- en magnesiumsilicaten en is gemiddeld ongeveer 50 km dik, met een maximum dikte van ongeveer 125 km.[48] De aardkorst, die gemiddeld 40 km dik is, heeft verhoudingsgewijs naar de grootte van de twee planeten een drie maal zo kleine dikte. Er is een duidelijk verschil in korstdikte van enkele tientallen kilometers tussen het noordelijk en het zuidelijk halfrond. Hiermee gepaard gaat een hoogteverschil van het oppervlak van gemiddeld enkele kilometers. Dit verschijnsel wordt de dichotomie van Mars genoemd.

De langgerekte magnetische anomalieën in de Marskorst.

 Magnetisch veld

Convectie onder invloed van de afkoeling in de vloeibare buitenkern van de Aarde is de oorzaak van het aardmagnetisch veld. Hoewel Mars waarschijnlijk een gedeeltelijk vloeibare kern heeft, heeft Mars tegenwoordig geen actief magnetisch veld meer. Grote delen van de korst van Mars, met name op het zuidelijk halfrond, zijn echter gemagnetiseerd in langgerekte patronen, die doen denken aan de gestreepte afwisselende magnetisatie van de oceaankorst op Aarde bij de naden tussen aardschollen. Het is mogelijk dat deze magnetisatie op Mars net als op Aarde veroorzaakt werd door omkeringen van een magnetisch veld, dat op Mars later verdween. Het magnetisch veld op Mars zou zijn verdwenen door het grotendeels stollen van de metallische kern van Mars.[49] Volgens sommige onderzoekers zijn de langgerekte patronen bewijs dat er ooit platentektoniek op Mars plaatsvond.


De steen ligt in de krater Gale, niet ver van de plaats waar in september 2012 sporen van een oud beekje werden gevonden. Mogelijk is het vroeger een riviermonding of een meer geweest. De locatie is niet zo onherbergzaam als andere plekken op Mars, aldus de NASA.


De steen voor hij werd aangeboord

Curiosity boorde het gaatje in een steen die NASA de naam ‘John Klein’ heeft gegeven

De situatie voor- en nadat Curiosity zijn boor aanzwengelde. Foto: NASA / JPL-Caltech / MSSS.

De situatie voor- en nadat Curiosity zijn boor aanzwengelde. Foto: NASA / JPL-Caltech / MSSS.

” The rock is made up of a fine-grained mudstone containing clay minerals, sulfate minerals and other chemicals.”

  1. versteende modder, (en  gips/anhydriet )vind je vaak op aarde in gebieden die ooit nat waren .
  2. Er is allang  bewijs van  water gevonden op mars…..Bevroren water ( sneeuw ? ) zelfs

(1) Bouwstenen. Prima.

Er zijn meer planeten waar je deze stoffen kunt vinden. Nu nog een fossiel

*Bewijs van leefbaarheid. Er word dan ook met geen woord gerept over aannames dat er leven was zelfs als blijkt dat alle vereisten daar zijn.

*Als alles indiceert dat er een leefbare periode was en men kan definiëren wanneer dat ook moet geweest zijn (doel van curiosity) dan pas kan men een onderzoek starten (nieuwe expeditite dus) om gericht op zoek te gaan naar sporen van leven.

*Als er fossiele resten toevallig het pad kruisen van curiosity zal hij dat kunnen ontdekken. Het zou erg  mooi zijn dat er op de hellingen van mount sharp iets bloot ligt  door erosie…. al zijn het  (slechts ) erg   kleine simpele gefossiliseerde organismen.

(2) leven gebaseerd op koolstof en wateroplossingen  (gelijkaardig aan ” aardachtig”  leven   ) …..zelfs wat wij     noemen  kunnen martiaans zijn ?  …

  1.  Het is niet zo gemakkelijk iets zo complex als leven te bouwen op basis van iets anders dan koolwaterstoffen, aangevuld met kleine hoeveelheden andere elementen. Theoretisch zou je koolstof misschien kunnen vervangen door silicium, maar dat komt in het heelal veel minder voor. Niet toevallig zitten de elementen in koolwaterstoffen tamelijk laag in het periodiek systeem, en elementen hoger in het periodiek systeem zijn veel zeldzamer in het heelal. Dus als ik zou gokken dan is het eerste buitenaardse leven dat we tegenkomen chemisch verwant aan ons  aards leven






Leven op Mars mogelijk’

Inge Loes ten Kate


Gale CraterZeven maanden na de landen, net op een kwart van de missie, en Curiosity heeft het voor elkaar! Het allereerste boormonster buiten de aarde is gemeten én blijkt meteen de belangrijkste vraag van de missie te beantwoorden! Het lijkt er inderdaad op dat leven op Mars mogelijk was.

Inmiddels alweer een week of wat geleden heeft Curiosity voor het eerst geboord en inmiddels zijn de eerste resultaten binnen. Het monster is gemeten met twee verschillende instrumenten: CheMin, de röntgendiffractometer die mineralen meet, en SAM, de analytische alleskunner met zijn drie instrumenten die door opwarming vrijgekomen gassen in het monster meet.

Wat wisten we al?
De Gale krater
is uitgezocht als werkgebied van Curiosity op basis van allerlei informatie die we vanuit een baan om Mars al vergaard hebben. De belangrijkste redenen om naar de Gale krater gaan, waren aanwijzingen dat er ooit vloeibaar water is geweest en de aanwezigheid van klei en zwavelhoudende mineralen (sulfaten) aan de voet van Mount Sharp.

We wisten dus al dat we waarschijnlijk sporen van water, sulfaten en kleien zouden vinden. Ook wisten we dat het oppervlak van Mars behoorlijk geoxideerd, verroest eigenlijk, is. Vandaar de rode kleur.

Wat willen we weten?
De grote vraag die Curiosity wil beantwoorden is of er ooit leven mogelijk was in de Gale krater. Om deze vraag te beantwoorden, moet je natuurlijk eerst definiëren waaraan een gebied moet voldoen om leefbaar te zijn. Op aarde hebben we inmiddels leven op de meest onlogische plekken gevonden, dus de definitie is behoorlijk breed.

Om een eerste indicatie te krijgen van de leefbaarheid van een andere planeet wordt daarom gekeken naar de omstandigheden waarin de meest voorkomende vormen van leven zich bevinden. Deze omstandigheden zijn onder andere de aanwezigheid van vloeibaar en bij voorkeur zoet water, een neutrale zuurtegraad (pH=7) en de aanwezigheid van een bron van energie en voedsel.

Boorgruis voor analyseLaatste nieuws!

De reden om te boren waar nu geboord is, in de steen ‘John Klein’, was eigenlijk voornamelijk om het hele boorproces te ijken. Uit de metingen is nu gebleken dat John Klein eigenlijk ontzettend interessant is.

John Klein bestaat uit versteende klei doorsneden met aders die gevormd zijn in water. Deze versteende klei blijkt voor zeker 20% te bestaan uit smectiet, een groep kleimineralen die gevormd worden doordat zoet water met bepaalde mineralen (in dit geval olivijn) reageert.

Het water dat hier ooit heeft gestaan was dus waarschijnlijk zoet, niet zout. Verder zijn er calciumsulfaten gevonden. Deze mineralen laten zien dat de grond hier een redelijk neutrale of hooguit iets basische zuurtegraad heeft.

Op de foto is al duidelijk het kleurverschil te zien tussen het geboorde poeder en de omgeving. De omgeving is rood en het poeder is grijzig. Dit betekent dat alleen het oppervlak van Mars geoxideerd is en dat vlak onder het oppervlak de originele mineralen zijn terug te vinden.

Verder zijn ook tijdens de analyses mineralen in verschillende stadia van oxidatie gevonden. Dit is goed nieuws voor de zoektocht naar organisch materiaal. Organisch materiaal kan namelijk worden afgebroken door oxidatie en het lijkt erop dat dit proces direct onder het oppervlak geen rol speelt.

Het is echter ook goed nieuws voor eventuele microbiologie. Deze verschillende oxidatiestadia zorgen voor een energieverschil tussen het oppervlak en er vlak onder. Hiervan kunnen microben gebruik maken om te kunnen leven.


Chemolithoautotrofen zijn micro-organismen die voeden met energie die ze uit chemische reacties van anorganisch elementen halen. Deze bacteriën hebben geen licht en geen organisch materiaal nodig als voedsel en zouden hier dus prima kunnen groeien. Uiteraard is er nog niets in deze richting ontdekt en ook kan Curiosity dit soort microben niet meten. Dus dit is enkel ter illustratie van wat er (geweest) zou kunnen zijn.

Wat nu?
Na zeven maanden al het doel bereikt, lijkt het wel. Wat gaan we nu de komende anderhalf jaar doen? Dit zijn pas de eerste resultaten van de eerste boring, dus we zullen voorlopig nog veel meer gelijksoortige metingen moeten doen om deze vindingen te bevestigen. En om meer bewijs te vinden in de vorm van andere mineralen.

En ondertussen gaat de zoektocht naar organisch materiaal ook verder, want dat zou een heel belangrijk puzzelstukje toevoegen.

Vóór die tijd moet het geheugen van Curiosity, dat eind vorige maand haperde, weer op volle sterkte werken, maar dat gaat de goede kant op. Als dat eenmaal werkt, is er weer een maand pauze, want in april staat Mars in conjunctie, dat wil zeggen aan de verkeerde kant van de zon. Hierdoor is de hele maand april geen communicatie mogelijk. Dus pas in mei verwachten we weer een boring te kunnen doen en nieuwe resultaten te krijgen

Mount Gale  ontstond door wind, niet door water

Door: Martine Steenvoort
7/05/13 Bron:

Mount Sharp, gefotografeerd door Curiosity. © reuters.

NASA’s Marsrover Curiosity is momenteel op reis naar Mount Sharp. Lange tijd werd gedacht dat de 5,5 kilometer hoge berg ooit werd gevormd door lagen slib. Maar nu suggereren Amerikaanse wetenschappers in een nieuw onderzoek dat de berg helemaal niet door toedoen van water tot stand kwam, maar door wind.

De onderzoekers van de Princeton University en het California Institute of Technology suggereren dat de berg ontstond doordat stof en zand met de wind mee de krater in werden geblazen. Dat concludeerden ze aan de hand van beelden van ruimtesonde Mars Reconnaissance Orbiter (die het oppervlakte van de planeet in kaart brengt).

Wetenschappers veronderstelden eerder dat zich op de plek van Mount Sharp ooit een groot meer bevond. De berg zou zijn ontstaan doordat lagen slib, afkomstig van de bodem van het meer, zich langzaam opstapelden. Hierdoor was de berg een perfecte onderzoekslocatie voor Curiosity.

De Marsrover onderzoekt namelijk of er ooit leven mogelijk is geweest op de planeet en ( het universeel oplosmiddel )water  is een van de stoffen die leven mogelijk maken.

  • Doelen van Curiosity: (Citaat van:…)    …….”The rover’s goals include: investigation of the Martian climate and geology; assessment of whether the selected field site inside Gale Crater has ever offered environmental conditions favorable for microbial life, including investigation of the role of water; and planetary habitability studies in preparation for future human exploration.[11][12]”……..

    Als dan nu ineens blijkt dat in de Gale krater geen/weinig water aanwezig geweest zou zijn, is de uitspraak uit het –-bronartikel– :…..“The quest to determine whether Mars could have at one time supported life might be better directed elsewhere, he (Kevin Lewis) said.”…… beter te begrijpen.

Uit beelden van de    orbiter blijkt   dat de laagjes waar Mount Sharp uit is opgebouwd niet min of meer plat op elkaar liggen. En dat zou men wel verwachten als de sedimenten afkomstig zijn uit een meer. Met behulp van computermodellen tonen de onderzoekers vervolgens aan dat wind wel kan leiden tot de opeenstapeling van  de  laagjes waar Mount Sharp uit is opgebouwd.

Het is niet ondenkbaar dat zich in een soort gracht aan de voet van de berg ooit water bevond, zo benadrukken de onderzoekers. Maar Mount Sharp zelf heeft nooit onder water gestaan, zo schrijven ze in het blad Geology.

“Onze studie sluit het bestaan van meren in de Gale-krater niet uit, maar suggereert dat het grootste deel van het materiaal waaruit Mount Sharp bestaat door wind is afgezet,” vertelt onderzoeker Kevin Lewis. “Elke dag en nacht heb je te maken met deze sterke winden die op en neer bewegen langs de steile hellingen. En nu blijkt dat het heel natuurlijk is dat een berg zoals Mount Sharp zich in een krater zoals de Gale-krater vormt.”

Stijgende lucht
Doordat het oppervlak van de Rode Planeet overdag opwarmt, stijgt er via de randen van de krater lucht omhoog. In de koelere namiddag keert dit proces zich om en daalt deze lucht. Volgens de onderzoekers neemt deze lucht stof en zand mee, die in het midden van de 154 kilometer brede krater belanden.

Wind stroomt 's ochtends langs de hellingen van de krater krater (rode pijlen) en langs de flanken van Mount Sharp omhoog. 's Avonds draait dit scenario zich om. De blauwe pijlen laten variabele windpatronen op de bodem van de krater zien. Ook de landingsplaats van Curiosity staat op de afbeelding aangegeven (X). Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / ESA / DLR / FU Berlin / MSSS.

Wind stroomt ‘s ochtends langs de hellingen van de krater krater (rode pijlen) en langs de flanken van Mount Sharp omhoog. ‘s Avonds draait dit scenario zich om. De blauwe pijlen laten variabele windpatronen op de bodem van de krater zien. Ook de landingsplaats van Curiosity staat op de afbeelding aangegeven (X). Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / ESA / DLR / FU Berlin / MSSS.

Is Mount Sharp nu niet meer interessant voor NASA? Volgens onderzoeker Lewis wel

“Ook al ontstond Mount Sharp door wind in plaats van water, de berg bevat waarschijnlijk een grote hoeveelheid aan waardevolle geologische – zo niet biologische – gegevens van de geschiedenis van Mars.

Deze uit sedimenten opgebouwde heuvels kunnen ons nog steeds een beeld geven van de historie van het klimaat op Mars. Linksom of rechtsom bouwen we zo een enorm geschiedenisboek op met daarin alle gebeurtenissen die plaatsvonden terwijl dit  eolische sediment hier werd afgezet. Ik denk dat Mount Sharp ons nog steeds een ongelofelijk verhaal te vertellen heeft. Maar het gaat alleen niet over een meer.”

Curiosity landde in augustus op Mars. De Gale krater is de werkplek van de Marswagen. In oktober en november deed de rover onderzoek bij het gebied Rocknest, waar Curiosity zijn eerste grondmonster nam.

In februari boorde Curiosity een gat in een steen. Na analyse bleek dat er in een ver verleden microbieel leven op de planeet mogelijk is geweest. In de steen werden onder andere sporen van zwavel, stikstof, waterstof, fosfor en koolstof gevonden.

Lees ook

 © afp.

© epa.
New analysis suggests wind, not water, formed mound on Mars” –

Raadsel van berg op Mars stilaan ontrafeld


di 09/12/2014 – 16:33 Michaël Torfs
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa heeft een rapport gepubliceerd met een mogelijke verklaring waarom de Marsjeep Curiosity tegen zo’n grote berg aankijkt in de Gale Crater. Mogelijk heerste er op Mars lang geleden een heel vochtig en warm klimaat. Er is zelfs sprake van een oceaan of een grote zee op de Rode Planeet.

De Marsjeep Curiosity arriveerde op Mars in augustus 2012 na een lange reis van 563 miljoen kilometer, die ruim 8 maanden had geduurd. Curiosity landde in de Gale Crater, een grote krater waar in het midden een reusachtige berg van 5.500 meter hoog staat, Mount Sharp (officieel Aeolis Mons, red). Onderzoekers breken zich al een tijd het hoofd waarom die berg daar staat, en nu hebben ze een nieuwe verklaring.

Een specialistenteam bij de Nasa beweert in een nieuw rapport dat de berg eigenlijk een reusachtige massa van sedimentair gesteente is (foto onder) die daar ooit is neergezet door verschillende meren die de krater – met een huidige diameter van 154 kilometer – toen nog vulden (foto boven). Dat proces nam wellicht “tientallen miljoenen jaren” in beslag.

De berg bestaat uit honderden verschillende afzettingslagen. Het gesteente werd er afgezet door meren, rivieren en wind.

Later verdween het water en gingen sterke winden een grote rol spelen. Zij sleten de ruimte rond de voet van de berg, op de bodem van het vroegere meer, uit en creëerden een rondom liggende vlakte waardoor Mount Sharp nog mooier gepolijst werd.

Had Mars ooit een oceaan?

Als die theorie klopt, heeft dat meteen ook grote gevolgen voor de klimaattheorieën over Mars. In de eerste twee miljard jaar moet het klimaat er veel natter geweest zijn dan eerst werd aangenomen. Zo kan het dat er op Mars een uitgesproken nat klimaat heerste, in verschillende cycli met regen en sneeuw. Sommigen gaan verder en zeggen dat er misschien een oceaan bestond op de Rode Planeet.

Een kratermeer zoals op de plaats waar Curiosity is geland, kan immers alleen maar langere tijd bestaan als de omstandigheden op de hele planeet daarvoor goed genoeg waren. “Een meer dat enkele miljoenen jaren overleeft, kan alleen dankzij een zeer vochtige atmosfeer, en dus moet er wellicht ook een groot waterreservoir zoals een oceaan geweest zijn”, zegt Ashwin Vasavada van het Curiosityteam.

Warm klimaat: waarschijnlijk of onwaarschijnlijk?

Deze meest recente ontdekkingen en theorieën voeden opnieuw het oude idee dat er ooit een zee bestond in de noordelijke laaglanden op Mars. Automatisch volgt dan ook de denkpiste dat er ooit een veel warmer klimaat heerste in vroegere tijden, maar daarover houdt Vasavada zich op de vlakte.

“Zelfs met een dikkere atmosfeer van koolstofdioxide en andere gassen zoals water, zwaveldioxide of waterstof, is het moeilijk om aan te tonen dat dit voldoende was om de algemene temperatuur op Mars voldoende te laten stijgen. Anderzijds, als dat niet zo was, komt het erop neer dat welke vloeistof dan ook heel snel bevroor.

“De warme-klimaattheorie met de dikkere atmosfeer die de algemene temperatuur boven het nulpunt tilde is een radicale uitleg. Vooralsnog weten we nog niet hoe de atmosfeer dat zou kunnen hebben gedaan.” Mogelijk kwam de warmte niet direct van het klimaat zelf, maar vanuit de buik van de planeet.
Curiosity ziet verschillende gesteentelagen opdoemen die hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt zijn door afzettingen van een meer. Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / MSSS.

Curiosity ziet verschillende gesteentelagen opdoemen die hoogstwaarschijnlijk veroorzaakt zijn door afzettingen van een meer. Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / MSSS.


NASA’s Curiosity Rover Finds Clues to How Water Helped Shape Martian Landscape” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / JPL-Caltech / ESA / DLR / FU Berlin / MSSS.


NASA vindt organische moleculen op MarsNASA

di 16/12/2014 –  Jos De Greef
De Amerikaanse Marsjeep Curiosity heeft organische moleculen gevonden op de rode planeet.
Dat gebeurde in de krater Gale die ooit onder water zou gestaan hebben.
Bovendien zijn ook sporen van methaangas waargenomen in de atmosfeer.

De bevindingen van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA zijn gepubliceerd in het weekblad Science en worden voorgesteld op de American Geophysical Union Conference.


Sinds augustus 2012 rijdt de jeep Curiosity rond in Gale, een impactkrater met een diameter van ongeveer 154 kilometer.

Eerder deze maand maakte de NASA  al  bekend dat die krater wellicht ooit gevuld was met water en dat er sedimenten waren afgezet.

Nu pakt de NASA uit met een dubbele ontdekking.

(1)Enerzijds heeft Curiosity organische moleculen -dus verbindingen  met (minstens )zuurstof , waterstof  en  koolstof- ontdekt in een rots op de bodem van de krater Gale.

(2) Anderzijds heeft het tuig nu ook methaangas ontdekt in de atmosfeer van Mars.

Verder onderzoek moet nu uitwijzen of zowel het organisch materiaal als het methaangas geproduceerd zijn door oud of huidig leven op Mars of het gevolg zijn van geochemische processen.



–Dat er op Mars een kleine hoeveelheid methaan aanwezig is, was al bekend. Het ging echter over zo’n kleine gehaltes dat dat niet echt als een aanwijzing voor leven werd beschouwd. De wetenschappers van NASA die zich met Curiosity bezighouden meldden vandaag echter dat de dure robot – goed voor zo’n 2,5 miljard dollar – een piek kon opmeten.

De wetenschappers hebben geen enkel idee waar het methaan vandaan komt, maar het zou wel eens kunnen wijzen op het bestaan van levende organismen op de rode planeet. De meest logische verklaring voor de aanwezigheid van methaan is immers dat het werd aangemaakt door bacteriën…De wetenschappers baseren zich voor hun vaststelling dat methaan op regelmatige basis op de Rode Planeet wordt uitgestoten, op meer dan twintig maanden van informatieverwerking. Curiosity stelde de methaan  uitstoting vast in de krater van Gale,

De NASA meldde ook dat Curiosity verschillende Martiaanse chemicaliën heeft ontdekt in het poeder dat de robot uitboorde uit de Cumberland-rots.// een rots die onder het water van  de  (opeenvolgende )meren van de gale krater  lag ( of werd afgezet ) 

Het poeder dat Curiosity vorig jaar al uit het Marsoppervlak boorde.

© reuters.


Het gaat om de eerste definitieve ontdekking van organische elementen in het Marsoppervlak. Het is wel niet duidelijk of die organismen zich op Mars zelf hebben gevormd of er gekomen zijn door een meteorietinslag.

Organische moleculen zijn GEEN  bewijs van leven op Mars. Maar ze zijn op aarde wel de bouwstenen van alle leven en hun aanwezigheid wordt dan ook algemeen beschouwd als een absolute voorwaarde voor op  koolstof gebaseerd leven op een planeet  als  Mars.Het is en blijft  dus    een interessante vondst. Het bewijst namelijk dat Mars beschikt over één van de ingrediënten van leven.

Een ander – minstens zo belangrijk – ingrediënt bestaat uit de juiste omstandigheden.

Op dit moment is Mars niet geschikt voor leven zoals wij dat kennen. Maar er is bewijs dat dat in het verleden anders was. Miljarden jaren geleden zou de temperatuur op de rode planeet een stuk aangenamer zijn geweest en moeten er zelfs meren en rivieren op het oppervlak te vinden zijn geweest.

“We denken dat het leven op aarde zo’n 3,8 miljard jaar geleden begon en onze resultaten laten zien dat plaatsen zoals Mars rond die tijd in dezelfde omstandigheden verkeerde: er was vloeibaar water, een aangename temperatuur en organisch materiaal,” vertelt onderzoeker Caroline Freissinet. “Dus als het leven op aarde onder deze omstandigheden ontstond, waarom zou dat dan ook op Mars niet gebeurd kunnen zijn?”

De organische moleculen die door Curiosity op Mars zijn aangetroffen bevatten ook chlooratomen.

Onder de moleculen bevinden zich onder meer chloorbenzeen, dichloorethaan en dichloorpropaan.

Chloorbenzeen komt het meest overvloedig voor met concentraties tussen de 150 en 300 deeltjes per miljard.

Chloorbenzeen komt van nature niet op aarde voor, maar wordt gebruikt om bijvoorbeeld verf en pesticiden te maken.

Dichloorpropaan treffen we op aarde in verfafbijtmiddelen aan en wordt als kankerverwekkend beschouwd.

Het is mogelijk dat deze chloorbevattende organische moleculen daadwerkelijk in de gesteenten op Mars voorkomen, maar het is volgens de onderzoekers waarschijnlijker dat in de gesteenten andere organische moleculen zaten en dat de chloor ontstond door reacties in Curiosity zelf toen de verzamelde monsters voor onderzoek werden opgewarmd.

Koolstof – aangetroffen in de organische moleculen – kent volgens de onderzoekers zeer waarschijnlijk wel een Martiaanse oorsprong.

Bronmateriaal: “NASA Goddard Instrument Makes First Detection of Organic Matter on Mars” –


De wetenschap kan vandaag  nog steeds  geen  sluitende  bewijzen (buiten elke redelijke twijfel) voorleggen maar wetenschappers  zijn  wel op de goede weg om de vraag of er al dan niet leven is(was) op Mars, op te lossen …


Mogelijk sporen van biologische activiteit ontdekt in Marsmeteoriet


Was er ooit leven op Mars? Of is het er misschien nog steeds?

Nieuw onderzoek suggereert nu dat leven op Mars waarschijnlijker is dan gedacht;in een Marsmeteoriet zijn sporen van mogelijke biologische activiteit op de rode planeet ontdekt.

In juli 2011 landde een meteoriet – afkomstig van Mars – in de Marokkaanse woestijn. Uit nader onderzoek bleek dat de steen verschillende breuken telde die gevuld waren met koolstof bevattende materie. Verschillende onderzoeksteams hebben al aangetoond dat de koolstof organisch is.

Maar waar de koolstof exact vandaan kwam? Dat bleef de vraag. Een internationaal team van onderzoekers heeft zich nu in dat vraagstuk vastgebeten en stelt dat koolstof in de breuken werd afgezet toen de steen zich nog op Mars bevond en omringd werd door vloeistoffen die rijk waren aan organisch materiaal met een biologische oorsprong.


Afkomstig van Mars    (1) 
De onderzoekers analyseerden het materiaal in de breuken en kunnen allereerst uitsluiten dat de koolstof afkomstig is van de aarde; de koolstof werd voordat de steen Mars verliet in de breuken afgezet. Bovendien komen ze met een bron voor de koolstof op de proppen. Ze stellen dat een meteorietinslag op Mars ervoor zorgde dat de steen breuken opliep en net onder het oppervlak van Mars begraven werd. Vloeistoffen met daarin organisch materiaal met een biologische oorsprong kwamen in aanraking met de steen en zetten het koolstof bevattende materiaal in de breuken van de steen af (zie ook het filmpje hieronder). Het hele scenario is gebaseerd op de aanwezigheid van leven op Mars, in ieder geval in het verleden. “Tot iemand met een ander, overtuigender scenario komt, kunnen we aannemen dat leven op Mars bestond,” zo stellen de onderzoekers.




Het is niet voor het eerst dat onderzoekers zich over deze meteoriet buigen. Eerder stelden wetenschappers al dat koolstof in de breuken het resultaat was van kristallisatie van magma. Maar volgens de onderzoekers is het scenario dat zij in hun nieuwe onderzoek presenteren – met de organische materie bevattende vloeistoffen – veel aannemelijker. Ze trekken die conclusie onder meer op basis van koolstofisotopen: de manier waarop koolstof-13 zich verhoudt tot koolstof-12. De verhouding komt bijvoorbeeld keurig overeen met de verhouding tussen deze koolstofisotopen in aards kool (dat een biologische oorsprong heeft).

“Tot op heden is er geen enkele theorie die wij overtuigender vinden,”

zo stelt onderzoeker Philippe Gillet wanneer hij het over de theorie heeft die stelt dat de koolstof in de breuken van de meteoriet waarschijnlijk een biologische oorsprong heeft. Tegelijkertijd is hij ook voorzichtig.

“Stellen dat we het zeker weten is onverstandig, zeker als het om zo’n gevoelig onderwerp gaat.”

Hij is er zich ook zeker van bewust dat er wellicht andere studies gaan volgen die zijn onderzoeksresultaten tegen spreken.

“Maar onze conclusies zijn wel van zo’n aard dat ze het debat over biologische activiteit op Mars – in het verleden – in ieder geval zullen aanzwengelen.”



Traces of possible Martian biological activity inside a meteorite” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door © Alain Herzog / EPFL.


H. Chennaoui Aoudjehane, G. Avice, J.-A. Barrat, O. Boudouma, G. Chen, M. J .M. Duke, I. A. Franchi, J. Gattacecca, M. M. Grady, R. C. Greenwood, C. D. K. Herd, R. Hewins, A. Jambon, B. Marty, P. Rochette, C. L Smith, V. Sautter, A. Verchovsky, P. Weber, and B. Zanda. Tissint Martian Meteorite: A Fresh Look at the Interior, Surface, and Atmosphere of Mars. Science, 11 October 2012 DOI: 10.1126/science.1224514

Fig. 1

The Natural History Museum (London) stone. This 1.1-kg stone (BM.2012,M1) exhibits a black fusion crust with glossy olivines. The olivine macrocrysts (pale green) and the numerous black glass pockets and veins are characteristics of this shergottite. The scale is in centimeters.





De Aarde is de derde “rocky planet” en Mars de vierde. Globaal kan je stellen dat brokstukken die van Mercurius of Venus afkomen, door b.v. een inslag, zich richting de Zon zullen bewegen. Die heeft de grootste aantrekkingskracht/massa. Mars brokstukken kunnen onderweg richting de Zon natuurlijk wel op Aarde crashen.

Dan, de overige 4 planeten zijn 2 gasreuzen en twee ijsreuzen. Daar kunnen moeilijk brokken steen vanaf slaan want zwaardere elementen komen alleen in hun kern voor (als dat al zo is). En als het een brok ijs zou zijn van Neptunes of Uranus, dan is er altijd nog de goalkeeper Jupiter die er als stofzuiger tussen zit (tussen ons en die ijsreuzen).

De eerste meteoriet van buiten ons zonnestelsel moet nog gevonden worden. Wat natuurlijk niet uitsluit dat die niet kunnen bestaan. Men gaat er van uit dat een exo-zonnestelsel-meteoriet onmiskenbaar zal zjn vanwege diens samenstelling.

De samenstelling van een metoriet is goed te matchen met de samenstelling van de overige lichamen in ons zonnestelsel. En helemaal als er gasbelletjes zijn ingesloten, die perfect blijken te matchen met de atmosfeer van Mars. Ook op die wijze hebben ze Mars-metrorieten kunnen indentificeren.

De kans op een meteroriet van Mars (of onze maan) is het grootst vergeleken met de rest van de opties.

Northwest Africa 1068

Morocco //Olivine-phyric shergottite; single individual fragment showing desert weathering on the exterior.

Northwest Africa 5789

Morocco //Olivine-phyric shergottite, primitive.

Jiddat al Harasis 479

Oman 2008
Dar al Gani 1037

Libya 1999

Dar al Gani 1037

Libya 1999

Dar al Gani 1037

Libya 1999
Dar al Gani 1037

Libya 1999

Northwest Africa 5790

Morocco: Erfoud 2009

Northwest Africa 2737

Morocco 2000



Tales from a Martian rock: New chemical analysis of ancient Martian meteorite provides clues to planet’s history of habitability

December 22, 2014
University of California – San Diego
A new analysis of a Martian rock that meteorite hunters plucked from an Antarctic ice field 30 years ago this month reveals a record of the planet’s climate billions of years ago, back when water likely washed across its surface and any life that ever formed there might have emerged.
Robina Shaheen, Paul B. Niles, Kenneth Chong, Catherine M. Corrigan, and Mark H. Thiemens. Carbonate formation events in ALH 84001 trace the evolution of the Martian atmosphere. PNAS, December 22, 2014 DOI:10.1073/pnas.1315615112
The surface of Mars was once wet, but no water flows there now. UC San Diego chemists and others took a close look at meteorite that may have been blasted from this huge rift across the planet’s surface. The image is a composite of hundreds of photos taken by NASA’s Viking missions in the 1970s. Credit: USGS, NASA.

Ook Europa gaat zoeken naar leven op Mars

Na de Amerikanen gaan ook Europa en Rusland zoeken naar sporen van leven op Mars. Samen sturen ze in 2018 een onbemand karretje naar de rode planeet.

14 maart 2013

De verkenner zal gaten van 2 meter diep boren in het oppervlak, op zoek naar antwoorden op de vraag of er ooit leven op Mars is geweest en heel misschien nog steeds is.

De ruimtevaartorganisaties ESA (Europa) en Roskosmos (Rusland) hebben donderdag een contract voor de missie ExoMars ondertekend. In 2016 is er een proefvlucht. Europa en Rusland willen daarbij de technieken voor de reis naar en de landing op Mars testen.

Ook wordt er dan een satelliet in een baan rond Mars gebracht. Die gaat meten hoeveel gassen zoals methaan er in de dampkring van de planeet zijn. Methaan kan van vulkanen komen, maar ook van microben, minieme organismen die mogelijk onder het Marsoppervlak leven.

Rusland levert de raketten voor de beide vluchten naar Mars.

Europa ontwikkelt de satelliet en de lander die in 2016 naar Mars gaan en de verkenner die in 2018 gaat rondrijden.// 14 Europese landen doen  mee  aan de missie.

De ESA werkte tot nu toe samen met de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, maar die stapte vorig jaar uit het project. De NASA heeft   nml al enkele robot-verkenners op Mars rondrijden.

Flinke Marskrater lijkt ooit gevuld te zijn geweest met water

 21 januari 2013 3


Wetenschappers hebben op Mars een krater gevonden waarin zich waarschijnlijk ooit een meer bevond. De krater is aardig diep en lang geleden zou er grondwater in gestroomd zijn.

Onderzoekers trekken die conclusie nadat ze de krater met behulp van NASA’s Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) bestudeerden. De krater heeft een diameter van ongeveer 92 kilometer en is 2,2 kilometer diep. Op de bodem van de krater vonden onderzoekers onder meer carbonaat- en kleimoleculen die alleen in de aanwezigheid van water kunnen zijn ontstaan.

De krater beschikt niet over kanalen die water in de krater konden brengen. Dat suggereert dat het meer gevuld was met grondwater, zo schrijven de onderzoekers in het blad Nature Geoscience. “Al met al voorzien de observaties in de McLauglin-krater ons van het beste bewijs dat carbonaten in een meer ontstonden en dus niet van buitenaf in de krater zijn beland,” stelt onderzoeker Joseph Michalski.

Verschillende lagen op de bodem van de krater laten gesteenten zien die mineralen bevatten die alleen in de aanwezigheid van water kunnen zijn ontstaan. Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / University of Arizona.

Verschillende lagen op de bodem van de krater laten gesteenten zien die mineralen bevatten die alleen in de aanwezigheid van water kunnen zijn ontstaan. Afbeelding: NASA / JPL-Caltech / University of Arizona.

Uit eerder onderzoek was al gebleken dat rotsen onder het Marsoppervlak, die door een meteorietinslag bloot waren komen te liggen, al vroeg in de geschiedenis van Mars van uiterlijk veranderd waren, waarschijnlijk door toedoen van hydrothermale vloeistoffen. “Deze vloeistoffen die gevangen zaten onder het oppervlak kunnen in diepe bassins, zoals de McLauglin-krater regelmatig door het oppervlak zijn gebroken,” merkt Michalski op.

Nu meer bewijs gevonden is dat zich onder het oppervlak van Mars ooit vloeistoffen bevonden, rijst natuurlijk de vraag hoe de omstandigheden daar onder het oppervlak waren. Kon hier leven ontstaan of in stand blijven?

“Dit nieuwe onderzoek en andere studies laten een steeds complexer Mars zien,” stelt onderzoeker Rick Zurek.

“En tonen aan dat sommige gebieden ons beter dan andere gebieden wellicht meer kunnen vertellen over leven (op Mars, red.).”

Martian Crater Once May Have Held Groundwater-Fed Lake” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door High Resolution Stereo Camera (HRSC) / Mars Express / Freie Universität Berlin.

Overtuigend bewijs gevonden dat Mars ooit rivieren bezat

 31 mei 2013  32


Marsrover Curiosity heeft overtuigend bewijs gevonden dat er ooit rivieren op Mars stroomden. Het wijst erop dat de rode planeet ooit niet zo koud en droog was als nu en vroeger misschien zelfs wel over de ideale omstandigheden voor leven beschikte.

Dat schrijven wetenschappers in het blad Science. Het is niet voor het eerst dat bewijs voor stromend water op Mars wordt gevonden. Eerder lieten satellietbeelden van de planeet al zien dat Mars over een netwerk van kanalen beschikte. Maar dat was geen hard bewijs voor de aanwezigheid van water: de kanalen konden ook wel eens ontstaan zijn door lava. Een analyse van enkele stenen op Mars toont nu echter op overtuigende wijze aan dat de rode planeet ooit rivieren en stroompjes bezat.

De onderzoekers bestudeerden stenen die Marsrover Curiosity fotografeerde. De camera’s van Curiosity legden de stenen in kleur vast en beschikken over filters waarmee bepaalde golflengtes licht geïsoleerd kunnen worden, waardoor een foto ons ook meer kan vertellen over de mineralen die op het oppervlak van de planeet te vinden zijn.

Afbeelding: NASA.

Afbeelding: NASA.

Ronde steentjes
Eén van de stenen die Curiosity fotografeerde, ziet u hiernaast. De steen bestaat uit verschillende ronde stenen. Die vorm is interessant. De stenen zijn namelijk zo rond geworden door middel van erosie. Ze erodeerden terwijl ze door stromend water werden meegevoerd. De grootte en oriëntatie van de ronde stenen wijst erop dat ze door één of meer ondiepe, snelstromende rivier(en) zijn meegevoerd. “Deze stenen wijzen erop dat Mars in het verleden warmer was en nat genoeg was om water vele kilometers over het oppervlak van Mars te laten stromen,” stelt onderzoeker Linda Kah.

De rivier
Een verdere analyse van de ronde stenen wijst erop dat deze zeker enkele kilometers door water werden verplaatst. De rivier waarin dat gebeurde, zou minder dan een meter diep zijn geweest. Het water stroomde met een snelheid van zo’n 0,2 tot 0,75 meter per seconde.

De vondst is belangrijk, omdat deze mogelijk ook antwoord geeft op één van de prangende vragen die Mars omringt: was er ooit leven mogelijk op de rode planeet? “Een lange, stromende rivier kan een bewoonbaar gebied zijn,” stelt onderzoeker John Grotzinger. Marswagentje Curiosity heeft de opdracht gekregen om gebieden die bewoonbaar waren en geschikt waren voor de evolutie van leven op te sporen. Toch zal het wagentje zijn reisplan op basis van deze vondst niet aanpassen en dus niet langer bij deze bewijzen stil blijven staan. “Dit gebied is niet de beste plaats om op zoek te gaan naar bewaard gebleven organisch materiaal. Daarom gaan we gewoon (zoals gepland, red.) naar Mount Sharp.” Maar dat wil niet zeggen dat we deze gevonden bewijzen dan maar moeten vergeten. “We hebben ons eerste mogelijk bewoonbare gebied ontdekt.”

Mars Curiosity Rover Provides Strong Evidence for Flowing Water” –
NASA Rover Finds Old Streambed On Martian Surface” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / JPL-Caltech / MSSS.

zie ook een ouder artikel (2012) over hetzelfde onderwerp :



kommentaren : 


1) //Update from Curiosity: Gale Crater might be drier than expected

2) Er is  bijna  zoveel geweten over Mars als over onze eigenste planeet : Temps, windsnelheden, geo en vulkanologie, waar en zelfs hoeveel ijswater-grondwater-ijs, zandduinen ….

Although the Martian atmosphere is very thin, it is capable of high velocities, driven by temperature differences between sunny and dark areas, and winter and summer regions. Those winds produce many effects. Aside from the extensive erosional features shown just below and at Erosional Features on Mars, winds raise dust devils, dust storms which can cover the entire planet with an impenetrable veil, and create sand dunes and ripples, wind shadows and other features. Pictures of such features are shown below.…

Climate of Mars……


Het wil niet zeggen omdat Mars een dunne (zelfs blauwe ) atmosfeer heeft dat dan ook nog eens zo lek als een zift is, er daarom geen wolken mogelijk zijn, laat staan geen wind.
Behalve tijdens en enige tijd na een flinke zandstorm die trouwens flinke wind snelheden kunnen behalen, kleurt de atmosfeer licht tot donker rood-bruin.
Er zijn verschillende temperaturen : Mars heeft ook polen en seizoenen, alles is aanwezig voor stevige winden.
De meeste Marse duinen zijn net als op Aarde ontstaan door wind, net zoals de meeste rotsen en rots formaties, kuilen en kraterranden aangetast zijn door de wind.
En eigenlijk mag ik niet zeggen de wind, want het is in feite een combinatie van zand-grond en wind.
Op Aarde komt daar ook nog eens het water bij, maar op Mars heeft het al voor een paar honderd miljoen tot een paar miljard jaar niet meer geregend.

De meeste sporen van eventueel water boven grond, zijn daarom in de loop der miljarden jaren nagenoeg weggeveegd, door wind-zand en jawel grondverschuivingen-erosie.
Grondverschuivingen kunnen zover ik weet veroorzaakt worden door uitdroging, zand, wind en water erosie.

Ik zeg ook niet dat er geen water-ijs in de krater aanwezig zou zijn, want dat is er weldeglijk al is het diep onder de grond.
Dan is uiteraard de logische conclusie dat daar ooit water is geweest, maar nog niet op de plek of de hoeveelheid waar ze in het huidige artikel mee langs komen, want dat kan ook nog steeds een andere reden hebben.


2013 …

(1) Oh ja, en dan is er nog …

Gamma-Ray Evidence Suggests Ancient Mars Had Massive Oceans

“Results from Mars Odyssey and other spacecraft suggest that past watery conditions likely leached, transported and concentrated such elements as potassium, thorium and iron, Dohm said.

“The regions below and above the two shoreline boundaries are like cookie cutouts that can be compared to the regions above the boundaries, as well as the total region.”

The younger, inner shoreline is evidence that an ocean about 10 times the size of the Mediterranean Sea, or about the size of North America, existed on the northern plains of Mars a few billion years ago.

The larger, more ancient shoreline that covered a third of Mars held an ocean about 20 times the size of the Mediterranean, the researchers estimate.

Sporen van oude oceaan ontdekt op Mars

07 februari 2012  3

Een ruimtesonde heeft op Mars overtuigende sporen gevonden die erop wijzen dat zich op de planeet ooit een oceaan bevond.

Eerder troffen de onderzoekers op Mars al resten aan die deden denken aan een kustlijn. Binnen die kustlijnen heeft de Mars Express – een ruimtesonde van ESA – nu sedimenten gevonden die erop wijzen dat zich hier ooit daadwerkelijk een oceaan bevond.

Wetenschappers vermoeden al langer dat Mars ooit oceanen bezat, maar de bewijzen die daarvoor werden aangedragen zijn niet zo overtuigend. Deze nieuwe ontdekking van de Mars Express versterkt de bewijzen en doet toch vermoeden dat de wetenschappers het bij het juiste eind hebben.

Twee oceanen

Wetenschappers vermoeden dat Mars twee oceanen heeft gehad. De ene ontstond vier miljard jaar geleden toen het veel warmer was op Mars. De andere oceaan ontstond zo’n drie miljard jaar geleden door een inslag. De inslag zorgde ervoor dat ijs smolt en zo ontstonden riviertjes die allemaal leidden naar lager gelegen delen op Mars. Daar ontstond een oceaan.

De sedimenten die de Mars Expressaantrof, bevinden zich op een diepte van zo’n zestig tot tachtig meter onder het oppervlak van Mars. Ze hebben een beperkte dichtheid. Dat wijst erop dat het materiaal door water geërodeerd en meegevoerd is. “We interpreteren deze als afzettingssedimenten met mogelijk ijs,” vertelt onderzoeker Jérémie Mouginot.

De oceaan was waarschijnlijk maar een kort leven beschoren. Binnen een miljoen jaar bevroor het water weer of verdampte het. De kans dat de oceaan het ontstaan van leven bevorderde, is dan ook klein. Daarvoor was deze er te kort, zo concluderen de onderzoekers. Hun werk staat in schril contrast met een eerdere studie waaruit bleek dat vloeibaar water nog veel korter op Mars stroomde. Wetenschappers concludeerden onlangs namelijk nog dat er vanaf het ontstaan van Mars slechts hooguit 5000 jaar op rij vloeibaar water op de planeet zou zijn voorgekomen.

Desalniettemin kunnen wetenschappers deze kwestie nu verder gaan onderzoeken. Want deze nieuwste constatering brengt weer nieuwe vraagstukken met zich mee. Bijvoorbeeld: waar is het water dat ooit zo rijkelijk op Mars voorkwam nu precies gebleven?

ESA’s Mars Express radar gives strong evidence for former Mars ocean” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door ESA / C. Carreau.



°exoplaneten.docx (2.5 MB)<–archief 


25 april 2014

Exoplaneten zijn planeten die niet rond onze zon draaien.
De afgelopen jaren zijn er honderden van deze exoplaneten ontdekt.
Een filmpje van Tom Hands, student aan de universiteit van Leicester , brengt ze (bijna allemaal) in kaart en laat prachtig zien hoe ze over ons sterrenstelsel verdeeld zijn.
Hoe compacter een planetenstelsel is, hoe later het in dit filmpje opduikt.. Tom wil met het filmpje inzicht geven in de distributie van exoplaneten.

Zoals gezegd laat het filmpje niet alle exoplaneten zien.
Het beperkt zich tot de exoplaneten die om één ster draaien. Dubbelstersystemen zijn dus even buiten beschouwing gelaten.






NASA / Ames / JPL-Caltech.

Hoe werkt Kepler?

Kepler bestudeert sterren en het licht dat zij afgeven. Wanneer het licht dimt, zou het kunnen dat een planeet voor de ster langs beweegt. Wanneer Kepler zo’n signaal drie keer heeft waargenomen, gaat zo’n signaal de boeken in als een kandidaat-planeet.
Nader onderzoek moet dan uitwijzen of het echt om een planeet gaat.
Kepler heeft reeds 2740 kandidaat-planeten ontdekt. Wetenschappers hebben van 105 kandidaat-planeten inmiddels kunnen bevestigen dat het echt planeten zijn.(10 januari 2013)
NASA Exoplanet Archive” –
NASA’s Kepler Mission Discovers 461 New Planet Candidates” –
Formalhaut-BGLIESE 581


Kepler ziet eerste exoplaneten

 04 januari   0
Kepler space telescope finds its first extrasolar planets” –

TRONOMIE Pas zes weken gebruikten wetenschappers de Kepler-telescoop, maar dat was lang genoeg om exoplaneten te ontdekken. Wetenschappers hebben vijf nieuwe exoplaneten gevonden. Een Neptunus-achtige planeet en vier lichte Jupiters. Maar dat is niet alles.

Kepler heeft er nog veel meer ontdekt.

Kepler kijkt naar het licht van een ster. Als het licht iets verzwakt, is dat een teken dat een object voor de ster zweeft, bijvoorbeeld een planeet. Op deze manier heeft Kepler – die begin 2009 werd gelanceerd nu al vijf exoplaneten ontdekt. En de verwachting is dat de telescoop de komende drie jaar nog veel meer exoplaneten gaat ontdekken. Misschien wel aardachtige exoplaneten.

De minst massieve exoplaneet heet Kepler-4b. Deze planeet is 43 keer zwaarder Neptunus, maar is wel ongeveer even groot. Kepler-4b wordt bestookt met 800.000 keer meer straling dan Neptunus, omdat de exoplaneet veel dichter bij de moederster staat dan Neptunus. Dit betekent dat Kepler-4b dichter of harder is dan Neptunus, anders had de planeet al haar gas allang verloren. Een mogelijkheid is een hogere ratio steen of water, of een lagere ratio waterstof of helium.

De vier Jupiterachtige planeten zijn vier gasplaneten. Van de planeten is Kepler-7B één van de luchtigste exoplaneten ooit ontdekt: 0,17 gram per kubieke centimeter. Ter vergelijking: Jupiter heeft een dichtheid van 1,33 gram per kubieke centimeter; net iets hoger dan de dichtheid van water. Dit is opvallend, want hoe kan de dichtheid van Kepler-7B zo laag zijn? De planeet draait dichter om haar moederster dan Jupiter om de zon.

Wetenschapper William Borucki van NASA’s Ames onderzoekscentrum in Mountain View (Californië) heeft naast de ontdekking van vijf exoplaneten nog meer goed nieuws.

Kepler heeft al honderd objecten ontdekt die mogelijk planetaire lichamen zijn. Een groot deel hiervan zal de komende maanden bevestigd worden. Dat zijn er een heleboel.

In december 2009 waren er in totaal 415 exoplaneten bekend.





Corot-95, de eerste ‘normale’ exoplaneet die in detail bestudeerd kon worden en die regelmatig verschijnt voor een zonachtige ster © afp.



exoplaneten  2011


Kleine exoplaneet (zo groot als Mars) en kleinste


12 januari 2012   1

De Kepler-telescoop heeft de drie kleinste exoplaneten  ontdekt.

De kleinste is net zo groot als Mars.

De drie planeten draaien allemaal om dezelfde ster heen: KOI-961. Dit is een rode dwerg die zo’n zeventig procent groter is dan bijvoorbeeld Jupiter en een diameter heeft die één/zesde van de diameter van onze zon uitmaakt.

“Dit is het kleinste zonnestelsel dat we tot op heden gevonden hebben,” vertelt onderzoeker John Johnson.

“Het lijkt qua schaal meer op Jupiter en zijn manen dan op elk ander planetair systeem.”

Het regent de laatste tijd ontdekkingen à la deze. Zo vond Kepler onlangs de eerste aardachtige exoplaneet. En nog niet zolang geleden werd de eerste exoplaneet kleiner dan onze aarde ontdekt.

Een klein zonnestelsel  met drie  kleintjes
De ene exoplaneet heeft een straal die vergelijkbaar is met 0.78 keer de straal van de aarde. Voor de andere planeten gaat het om stralen van 0.73 en 0.57 keer die van de aarde.

Het kleinste exoplaneetje is daarmee qua grootte vergelijkbaar met Mars.

De ontdekte planeten zijn net als de aarde rotsachtig. “Een planeet vinden die zo klein is als Mars, dat is geweldig,” vindt onderzoeker Doug Hudgins. “Het wijst erop dat er overal om ons heen nog een overvloed aan rotsachtige planeten is.”

Geen leven
De kans dat we op de kleine planeetjes leven gaan aantreffen, is te verwaarlozen. De planeten hebben minder dan twee dagen nodig om rond hun ster te draaien. Die korte omlooptijd wordt veroorzaakt door het feit dat ze heel dicht bij de ster staan. Het is op de planeten dus bijzonder warm: te warm voor leven.

De onderzoekers bestudeerden gegevens van Kepler die al publiekelijk waren gemaakt. Toen ze de planeten hadden ontdekt, was het nog een kwestie van de grootte van de planeten vaststellen. Dat deden ze door eerst de ster waar de planeten omheen draaien te bestuderen. Zodra een planeet dan tussen de ster en de waarnemers kwam te staan, konden ze iets zeggen over de grootte van de planeet.


NASA’s Kepler Mission Finds Three Smallest Exoplanets” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / JPL-Caltech.
11  planetenstelsels

Kleinste planeet buiten ons zonnestelsel ontdekt


Astronomen hebben de tot nu toe kleinste planeet rond een andere ster dan onze Zon ontdekt, zo bericht een team rond Thomas Barclay van de NASA in het wetenschappelijke vakblad Nature.
Barclay en co stelden met de Kepler-telescoop van de NASA vast dat er rond ster Kepler-37 een mini-planeet en twee compagnons draaien.
Het gaat om de tot nog toe kleinste planeet die ooit buiten ons zonnestelsel is ontdekt:  kleiner dan Mercurius: het kleinste planeetje in ons zonnestelsel.
De diameter van het ding bedraagt slechts  iets meer dan  de 3.800 km  diameter van onze Maan
Met die beperkte omvang is het opmerkelijk dat Kepler het kleine planeetje überhaupt heeft opgemerkt. “Zelfs Kepler kan zo’n kleine wereld alleen ontdekken rond de helderste sterren die deze observeert,” stelt onderzoeker Jack Lissauer
De Kepler telescoop bestudeert de helderheid van zo’n 150.000 sterren.Wanneer een planeet voor een ster langs beweegt, verandert de helderheid van de ster. Een fluctuerende helderheid wijst er dus op dat er een planeet om een ster draait. Om de grootte van de planeet vervolgens te kunnen bepalen, moet Kepler eerst vaststellen hoe groot de ster is. Daarvoor bestuderen astronomen de geluidsgolven die ontstaan door de kokende beweging onder het oppervlak van de ster. Die geluidsgolven veroorzaken trillingen die Kepler ziet als snelle veranderingen in de helderheid van de ster. Net zoals kleine klokken hoge en grote klokken lagere tonen genereren, creëren kleinere sterren hogere geluiden (hogere frequentie trillingen) dan grotere sterren.De ontdekking van Kepler-37b smaakt naar meer, vertelt Lissauer. “Het feit dat we de kleine Kepler-37b hebben gevonden, suggereert dat kleine planeten veel voorkomen en dat er naarmate we verder gaan zoeken en gegevens gaan analyseren nog meer planetaire verrassingen op ons wachten.”
Kepler-37b van dichtbij gezien. Artistieke impressie: NASA / Ames / JPL-Caltech.Kepler-37b van dichtbij gezien. Artistieke impressie: NASA / Ames / JPL-Caltech.De planeet draait rond Kepler-37 met twee andere planeten waarvan één nog wat kleiner en de andere duidelijk groter is. Vermoedelijk gaat het om  warme  werelden  van gesteente, zonder lucht en water,….
De astronomen benadrukken dat de vondst nog maar eens bewijst dat verre planetaire systemen duidelijk van het onze kunnen verschillen.De vraag is echter of het pas ontdekte hemellichaam  zijn status van planeet zal kunnen behouden.

  • met een diameter kleiner dan Mercurius komt het pleneetje  al aardig dicht in de buurt van Pluto.

In 2006 legde de Internationale Astronomische Unie (IAU) strenge omschrijvingen voor het begrip ‘planeet’ vast, waardoor de kleine Pluto tot dwergplaneet werd gedegradeerd.

°  Strikt genomen geldt de normering van de IAU evenwel enkel voor ons eigen zonnestelsel en worden planeten daarbuiten  ” exoplaneten”  genoemd.


kepler-37b in vergelijking met onder meer de maan en de aarde

NASA / Ames / JPL-Caltech.

Kepler 37

Alledrie de planeten staan dichter bij hun ster dan Mercurius bij de zon staat. Dat wijst erop dat ze alledrie zeer warm zijn en dat leven er onmogelijk is.

Kepler-37b is hoogstwaarschijnlijk rotsachtig, maar mist een atmosfeer. De planeet staat heel dicht bij de ster: in slechts dertien dagen voltooit deze een rondje rond de ster.Het is er waarschijnlijk superwarm: meer dan 800 graden Fahrenheit, oftewel warm genoeg om een zinken muntje direct te doen smelten.

Kepler-37c is ietsje kleiner dan Venus en doet er 21 dagen over om een rondje rond de ster te voltooien.

Kepler-37d is ongeveer twee keer zo groot als de aarde en doet 40 dagen over een rondje rond de ster. Dat schrijven de onderzoekers in het blad Nature.

Leven (zoals we het kennen ) is er dus  waarschijnlijk  niet mogelijk.

55  CANCRI f
55 Cancri f
het regent ontdekkingen   1het regent ontdekkingen   2het regent ontdekkingen   3

Eerste  “leefbare”(1) exoplaneet met zelfde omvang als aarde ontdekt



vr 18/04/2014 –

Een internationaal team van astronomen heeft de eerste planeet buiten het zonnestelsel met een vergelijkbare omvang als de aarde ontdekt, waarop water in vloeibare vorm zou kunnen bestaan. De planeet bevindt zich in de “leefbare zone”(Goldilock zone (2) , de afstand tot een ster waarbij op een planeet in een baan rond die ster water, wat leven mogelijk maakt, kan bestaan.

“Het is de eerste exoplaneet met de omvang van de aarde aangetroffen in de leefbare zone van een andere ster”, beklemtoonde Elisa Quintana, de astronoom die het onderzoek leidde.

“Wat deze vondst zo interessant maakt is dat deze aarde-achtige planeet, een van de vijf die rond de ster – die koeler is dan de zon – cirkelen, zich in een gematigd gebied bevindt waar water in vloeibare vorm kan bestaan”,

aldus de astronoom van het Search for Extraterrestrial Intelligence-instituut (SETI), dat onderzoek uitvoert bij het Ames-centrum van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.

Volgens Fred Adams, fysica- en astronomieprofessor bij de Universiteit van Michigan, gaat het om een

“belangrijke stap in de queeste om een exoplaneet identiek aan de aarde te vinden”, wat het doel is van Kepler, de ruimtetelescoop van de NASA. Volgens wetenschappers versterkt de ontdekking de kans op het vinden van zusterplaneten van de aarde in ons sterrenstelsel.

“Eerder neef van de aarde, dan als aarde-tweeling”

Dat de planeet in de leefbare zone is, “betekent niet dat we weten dat deze planeet leefbaar is”, aldus Thomas Barclay, co-auteur van het onderzoek.

“De temperatuur is sterk afhankelijk van wat soort atmosfeer de planeet heeft. Kepler-186f kan beter beschouwd worden als een neef van de aarde, dan als een aarde-tweeling. Het heeft heel wat eigenschappen die lijken op de aarde.”

De door de telescoop ontdekte planeet cirkelt rond de rode dwergster genaamd Kepler-186, op zowat 500 lichtjaren verwijderd van de Cygnus-constellatie, ook wel bekend als de Zwaan. De planeet kreeg de naam Kepler-186f.

Kepler 186f werd al in 2009 gevonden met de Kepler-telescoop. Dankzij de Kepler-telescoop zijn er al bijna duizend exoplaneten ontdekt. Daarnaast zijn er nog duizenden kandidaat-exoplaneten die graag ook erkend willen worden, maar waarvoor nog meer data nodig is.


  • HOE VINDT KEPLER EXOPLANETEN?   :  De Kepler-ruimtesonde vindt exoplaneten door goed te kijken naar het licht van de moederster. Wanneer een planeet voor de moederster langs beweegt, ontstaat er een dipje in de lichtcurve. Stel, hetzelfde dipje is iedere 365 dagen te detecteren, dan is dat mogelijk het bewijs dat een exoplaneet iedere 365 dagen om de ster draait.





Dit is het topje van de ijsberg”, zegt co-auteur Jason Rowe van het SETI-instituut aan de LA Times. “Op dit moment wordt er veel data geanalyseerd, maar we kunnen wel aannemen dat er meer soortgelijke exoplaneten ontdekt gaan worden.”


  • Kepler 186f is de beste kandidaat voor “leven”op een exoplaneet  ( tot nu toe)

De pas ontdekte exoplaneet is op dit moment de beste kandidaat voor (microscopisch) leven. Toch zijn er de afgelopen jaren al veel andere mogelijke broedplaatsen ontdekt, zoals Gliese 581 g, HD 28185, GJ 1214 en 55 Cancri f.


  • GLIESE 581 G  :  In september 2010 vonden wetenschappers de eerste aardachtige exoplaneet: Gliese 581g. Alhoewel, dat dachten zij toen. Een paar maanden later daalde de kans dat Gliese 581g bestond naar 0,01 procent. Een domper voor veel wetenschappers.


In 2011 werd de ontdekking van Kepler 22b aangekondigd. Deze planeet is 2,4 keer groter dan de aarde en bevindt zich in de leefbare zone van de moederster. Wetenschappers zijn er echter nog niet uit of Kepler 22b een rotsachtige planeet of een gasplaneet is. Op een rotsachtige planeet is leven mogelijk, op een gasplaneet – zoals Jupiter – is dit iets onwaarschijnlijker.

  • Geen plezierige moederster
    Het voordeel van Kepler 22b is dat deze planeet om een zonachtige ster draait.

Kepler 186f draait om een rode dwergster. Rode dwergsterren zijn een stuk kleiner en koeler dan gele dwergsterren zoals de zon, maar hierdoor verbruiken ze minder snel energie en gaan ze langer mee dan zonachtige sterren. Toch kleven er ook   grote nadelen aan het wonen op een exoplaneet bij een rode dwerg. Jonge rode dwergen hebben een heftige jeugd, die miljarden jaren duurt. Een puberende rode dwerg produceert grote stellaire vlammen en slingert veel ultraviolette straling het heelal in. Planeten als Kepler 186f moeten dus tegen een stootje kunnen.


The diagram compares the planets of the inner solar system to Kepler-186, a five-planet system about 500 light-years from Earth in the constellation Cygnus. The five planets of Kepler-186 orbit a star classified as a M1 dwarf, measuring half the size and mass of the sun. The Kepler-186 system is home to Kepler-186f, the first validated Earth-size planet orbiting a distant star in the habitable zone—a range of distances from a star where liquid water might pool on the surface of an orbiting planet. The discovery of Kepler-186f confirms that Earth-size planets exist in the habitable zone of other stars and signals a significant step closer to finding a world similar to Earth. Kepler-186f is less than ten percent larger than Earth in size, but its mass and composition are not known. Kepler-186f orbits its star once every 130-days and receives one-third the heat energy that Earth does from the sun, placing it near the outer edge of the habitable zone. The inner four companion planets all measure less than fifty percent the size of Earth. Kepler-186b, Kepler-186c, Kepler-186d, and Kepler-186e, orbit every three, seven, 13, and 22 days, respectively, making them very hot and inhospitable for life as we know it. The Kepler space telescope, which simultaneously and continuously measured the brightness of more than 150,000 stars, is NASA’s first mission capable of detecting Earth-size planets around stars like our sun. Kepler does not directly image the planets it detects. The space telescope infers their existence by the amount of starlight blocked when the orbiting planet passes in front of a distant star from the vantage point of the observer.

The artistic concept of Kepler-186f is the result of scientists and artists collaborating to help imagine the appearance of these distant

Credit: NASA Ames/SETI Institute/JPL-CalTech



  • Een vergelijking van ons eigen zonnestelsel en het zonnestelsel van Kepler 186f.

Het is goed te zien dat Kepler 186f zich dichter bij zijn moederster bevindt. Kepler 186f draait in 130 dagen om de rode dwergster en ontvangt dan eenderde van de energie van wat de aarde ontvangt. Kortom, het is hoogstwaarschijnlijk niet erg warm op Kepler 186f. De andere vier binnenste planeten – Kepler 186b, Kepler 186c, Kepler 186d en Kepler 186e – zijn veel kleiner dan de aarde en draaien in vier, zeven, dertien en 22 dagen om hun moederster. Deze exoplaneten zijn dus bloedheet!

  • Grote stap…..We kennen één planeet waar leven is: de aarde. Wanneer we op zoek gaan naar leven buiten onze aarde, is het logisch dat we eerst zoeken naar planeten zoals onze eigen planeet”, vertelt Elisa Quintana, een onderzoekswetenschapper aan het SETI-instituut. Zij is auteur van het paper dat in het wetenschappelijke journaal Science verschijnt. “Het is dus een grote stap dat we een planeet vinden in de leefbare zone, die ook nog eens even groot is als onze eigen aarde.”
  •  ‘Sterke’ atmosfeer  ….Als er leven is op Kepler 186f, dan heeft deze planeet mogelijk een atmosfeer die straling van de moederster filtert. Dit is buitengewoon interessant. Door goed te kijken naar 186f leren wij wellicht hoe wij onszelf beter kunnen beschermen tegen straling, bijvoorbeeld wanneer we Mars gaan koloniseren. Sterker nog: dit betekent dat leven nog hardnekkiger is dan wij al denken en dus op de meeste extreme plekken kan ontstaan.
  • In 2018 wordt de James Webb-telescoop gelanceerd. Deze telescoop hoopt bijproducten van organismen te kunnen detecteren  op potentiële leefbare exoplaneten.




(1)    Op de bijna 1.800 exoplaneten die de voorbije twintig jaar zijn ontdekt, cirkelt een twintigtal rond hun ster in de leefbare zone. Die planeten zijn echter veel groter in omvang dan de aarde en daardoor is het moeilijk vast te stellen of ze uit gas bestaan dan wel rotsachtig zijn.Volgens wetenschappers is de ideale omvang voor een leefbare planeet iets kleiner dan 1,5 keer de omvang van de aarde. De nieuw ontdekte planeet, zou een straal hebben die 1,1 keer die van de aarde is.

(2)    Kepler 186f bevindt zich in de zogenoemde Goldilocks-zone. Dit is een gebied om een ster waar water in vloeibare vorm voor kan komen.                                                                                    Ook onze planeet bevindt zich in de Goldilocks-zone van de zon. Mars bevindt zich net buiten deze zone: hier is het te koud, waardoor water bevriest. Op Venus is het weer te warm, waardoor hier water direct verdampt. De Goldilocks-zone is nooit op dezelfde plek.

Bij een grote reuzenster is deze leefbare zone verder verwijderd van de ster, dan bij een kleinere dwergster.


April 17, 2014

Source:Gemini Observatory

  • Summary:  The first Earth-sized exoplanet orbiting within the habitable zone of another star has been confirmed by observations with both the W. M. Keck Observatory and the Gemini Observatory.
  • The initial discovery, made by NASA’s Kepler Space Telescope, is one of a handful of smaller planets found by Kepler and verified using large ground-based telescopes.
  • It also confirms that Earth-sized planets do exist in the habitable zone of other stars.



NESSI is klaar om de geheimen van exoplaneten te ontrafelen




Geschreven op 22 april 2014 Caroline Kraaijvanger5

Het New Mexico Exoplanet Spectroscopic Survey Instrument (NESSI) richt  deze zomer  de blik zomer  op verre exoplaneten  om ons meer te kunnen vertellen over hun samenstelling en atmosfeer.

“Planetenjagers hebben duizenden exoplaneten ontdekt, maar wat weten we nu van deze planeten?” vraagt onderzoeker Michele Creech-Eakman zich hardop af. “NESSI gaat ons helpen om meer te weten te komen over hun atmosferen en samenstellingen.”

NESSI opende zijn ogen begin deze maand en bestudeerde toen de ster Pollux. Alle instrumenten bleken naar behoren te werken en NESSI is nu klaar voor het echte werk. Deze zomer zal deze beginnen aan zijn onderzoek naar zo’n honderd exoplaneten: van superaardes tot gasreuzen.


Eén van de ruimtetelescopen waar we in de toekomst veel van mogen verwachten, is James Webb. Lees er hier alles over.


Eerder bestudeerden ruimtetelescopen Hubble en Spitzer – hoewel ze er niet voor gebouwd zijn – op vergelijkbare wijze al exoplaneten. Omdat zij zich in de ruimte bevinden, ondervinden zij geen hinder van de aardse atmosfeer. Hoewel NESSI daar wel mee te maken heeft, heeft zo’n instrument op aarde toch ook voordelen. Zo kunnen onderzoekers de instrumenten gemakkelijker updaten en is de bouw van NESSI aanzienlijk minder duur dan de bouw van een ruimtetelescoop.

In de toekomst zullen telescopen met NESSI’s vaardigheden het luchtruim kiezen en de ogen richten op planeten die sterk op onze aarde lijken. Zij gaan op zoek naar leefbare planeten en wellicht zelfs buitenaards leven. Tot die tijd moeten we het echter met NESSI doen. En hopelijk geeft het instrument ons tot de lancering van zijn opvolgers genoeg stof tot nadenken.

Exoplanets Soon to Gleam in the Eye of NESSI” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door David Aguilar / Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics.









Vorige week ontdekten NASA-wetenschappers de meest Aarde-achtige planeet ooit. Mocht er leven op die planeet bestaan, is dat slecht nieuws voor ons, schrijft wetenschapssite Ars Technica. Als we nog geen buitenaards leven gevonden hebben – of andersom – betekent dat dat intelligent leven uitsterft vooraleer het ander intergalactisch leven kan bereiken.

De pas ontdekte planeet, die Kepler-186f gedoopt werd, is ongeveer even groot als de aarde. De planeet bevindt zich op zo’n afstand van dwergster Kepler-186 dat er mogelijk vloeibaar water en leven aanwezig is. “Het is de eerste exoplaneet met de omvang van de Aarde die is aangetroffen in de leefbare zone van een andere ster”, zei astronoom Elisa Quintana, die het onderzoek leidde. Maar volgens co-auteur Thomas Barclay “betekent dat niet dat we weten of die planeet leefbaar is”.

Deze ontdekking bewijst wel dat we steeds meer mogen geloven in dat we in de nabije toekomst zelf zullen uitsterven door het concept van ‘De Grote Filter’, dat de Fermi-paradox probeert op te lossen.

Het stelt de vraag waarom we nog geen buitenaards leven gevonden hebben, of andersom: waarom buitenaards leven ons nog niet gevonden heeft. Er bestaan namelijk honderden miljarden andere zonnestelsels naast het onze.

Door het uitblijven van contact met buitenaards leven lijkt het steeds waarschijnlijker dat het onmogelijk is om te transferen naar een intergalactische bevolking. De afwezigheid van contact met andere beschavingen zou te wijten kunnen zijn aan het feit dat er erg weinig intelligent leven bestaat in ons heelal, of dat dat leven uitsterft alvorens het ander intelligent leven kan vinden. Deze ‘flessenhals’ wordt ook ‘De Grote Filter’ genoemd.

Er wordt al vijftig jaar heftig gediscussieerd over wat die ‘flessenhals’ precies veroorzaakt. De schaarste aan Aarde-achtige planten kan er bijvoorbeeld een van zijn. Er zijn bovendien een reeks perfecte omstandigheden nodig voor de evolutie tot complex leven. Dan denken we aan de perfecte afstand van de zon, dat het sterrenstelsel ver genoeg verwijderd moet zijn van het centrum van het heelal om verwoestende straling te vermijden of de aanwezigheid van onze ongewoonlijk grote maan die ons onze verschillende seizoenen schenkt. Dat zijn nog maar enkele van de talrijke omstandigheden die nodig zijn om complex leven te doen ontstaan.

Radicale veranderingen
Het ontbreken van contact met buitenaards leven zou er aan de andere kant ook kunnen op wijzen dat het niet lang genoeg weet te overleven. Gedurende 200.000 jaar heeft de mensheid supervulkanen, de inslag van asteroïden en pandemieën weten te overleven. Maar we hebben nog maar enkele decennia overleefd in de aanwezigheid van nucleaire wapens, en het is nog maar de vraag of we andere radicale technologische veranderingen die deze eeuw met zich zal meebrengen zullen overleven.

Zo menen gerenommeerde wetenschappers, zoals bijvoorbeeld astronoom Martin Rees, die aan het Cambrigde Centre for the Study of Existential Risk werkt, dat de ontwikkelingen van de biotechnologie mogelijk catastrofaal zullen uitdraaien. Ook wetenschappers als Stephen Hawking hebben hun bezorgdheid al uitgedrukt over de uitbouw van superintelligente machines, waarvan de gevolgen volgens hen te weinig onderzocht worden.

Slecht nieuws
De schaarste aan leefbare planeten wordt steeds meer ontkracht, aangezien er nu de technologie is om steeds meer exoplaneten te ontdekken. Elke ontdekking van een planeet als Kepler-186f maakt het waarschijnlijker dat de Aarde niet de enige planeet is die intelligent leven huisvestigt. Mocht er effectief leven zijn op de planeet, dan is dat heel slecht nieuws voor de mensheid en onze buitenaardse vrienden.

In het geval van Kepler-186f zijn er nog steeds veel redenen om te geloven dat er zich geen leven bevindt op de planeet. Door een te dunne atmosfeer is het mogelijk dat de planeet bevriest, of bij een synchrone rotatie zou er een te statisch milieu zijn om leven te ontwikkelen.

Een ontdekking van een van deze vijandelijke omstandigheden zou de reden zijn voor een feest, meent Ars Technica, die filosoof Nick Bostrom citeert: “De stilte van de nacht is goud waard… in de zoektocht naar buitenaards leven is geen nieuws goed nieuws. Het belooft een mogelijk grootse toekomst voor de mensheid.”

Andrew Snyder-Beattie works at the University of Oxford. This article was originally published on The Conversation.


Buitenaards leven is moeilijker te vinden dan gedacht


De zoektocht naar leven op planeten buiten ons zonnestelsel is veel ingewikkelder dan gedacht. Nieuw onderzoek toont aan dat een levenloze planeet zich heel gemakkelijk voor kan doen als een planeet waarop leven te vinden is.

Tot op heden zijn er 1774 exoplaneten – oftewel planeten buiten ons zonnestelsel – ontdekt. En dat worden er alleen maar meer: naar verwachting zijn er alleen in onze Melkweg al honderd miljard planeten te vinden. De grote vraag is: is er op die planeten leven? Om dat te achterhalen, kunnen onderzoekers naar de atmosfeer van planeten kijken. De aanwezigheid van verschillende stofjes in die atmosfeer – bijvoorbeeld methaan en zuurstof – kunnen op de aanwezigheid van leven wijzen. Zulke chemische aanwijzingen voor buitenaards leven worden ook wel ‘biosignatuur’ genoemd.

Maar een nieuw onderzoek toont nu aan dat de atmosfeer van exoplaneten ons gemakkelijk kan beduvelen. Een levenloze planeet met een levenloze maan kan door onze huidige telescopen heel gemakkelijk worden aangezien als een planeet met een biosignatuur, oftewel leven. Hoe dan? De onderzoekers gaan ervan uit dat wetenschappers zich niet bewust zijn van de aanwezigheid van de exomaan (tot op heden hebben onderzoekers nog nooit met zekerheid een exomaan kunnen ontdekken). Wanneer die wetenschappers vervolgens hun telescopen op de exoplaneet waar de exomaan bijhoort, richten, denken ze alleen te kijken naar de planeet en zijn atmosfeer. Maar in werkelijkheid oefent de maan en zijn atmosfeer ook invloed uit op de resultaten. “Je zou niet in staat zijn om onderscheid te maken tussen deze twee (de exomaan en exoplaneet, red.), omdat ze zo ver weg zijn dat je beiden in één spectrum ziet,” vertelt onderzoeker Hanno Rein. Zo kan een levenloze exoplaneet met een (nog niet ontdekte) exomaan een biosignatuur produceren dat te vergelijken is met de biosignatuur die een exoplaneet waarop daadwerkelijk leven te vinden is, laat zien.


Grote telescoop
Het betekent dat we de biosignatuur die we met de huidige telescopen ontdekken, niet kunnen vertrouwen. Pas met een veel betere resolutie kunnen we daadwerkelijk conclusies gaan trekken. “Een telescoop zou onrealistisch groot moeten zijn,” stelt Rein. Hij denkt dan aan een ruimtetelescoop van zo’n honderd meter groot. “Deze telescoop bestaat niet en er zijn geen plannen om deze binnenkort te gaan bouwen.”

Zullen we op korte termijn dan wel in staat zijn om buitenaards leven te vinden? Rein denkt van wel. “Maar misschien niet op een aardachtige planeet rond een zonachtige ster.” Hij benadrukt dat het ontdekken van buitenaards leven in ons eigen zonnestelsel een prioriteit moet blijven. “En wat exoplaneten betreft: we moeten onze zoektocht verbreden en planeten bestuderen rond sterren die koeler en minder helder zijn dan onze zon. Een voorbeeld is de recent ontdekte planeet Kepler-186f, die om een dwergster draait.”



Search for life on exoplanets more difficult than thought” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA. 

Leven op exomanen net zo waarschijnlijk als leven op exoplaneetLeven op exomanen net zo waarschijnlijk als leven op exoplaneetOp zoek naar buitenaards leven moeten we onze pijlen niet alleen op exoplaneten richten, zo blijkt uit nieuw…
Water vinden op exoplaneten hoeft niet moeilijk te zijnWater vinden op exoplaneten hoeft niet moeilijk te zijnOm water te vinden op een aardachtige exoplaneet hebben we toch een krachtig ruimtetelescoop nodig, zoals de toekomstige…







KENNISLINK // Het zonnestelsel

, , , , , , , , , , , , ,

WIKIPEDIA // Het zonnestelsel

Alle objecten · Zon   Planeten:Mercurius · Venus · Aarde · Mars · Jupiter · Saturnus · Uranus · Neptunus

Dwergplaneten:Pluto · Ceres · Haumea · Makemake · Eris

Manen van:Aarde · Mars · Jupiter · Saturnus · Uranus · Neptunus · Pluto · Eris

Planetoïden:Planetoïdengordel · planetoïdemanen · Centaurs

Diversen:meteoroïden · TNO’s (Kuipergordel/Scattered disk object) · kometen (Oortwolk)



°Zonnestelsel.docx (7.1 MB)  <—archief file 


Het zonnestelsel


Voor opzienbarende astronomie hoef je niet ver van huis te zijn: in ons eigen zonnestelsel komen genoeg spannende en verrassende verschijnselen voor. In dit dossier gaan we op reis van de kern van de zon naar de grens van zijn invloedsgebied.

Wat is het zonnestelsel?

Voor de oude Grieken was het heelal een stuk kleiner dan voor ons. Je had de aarde, de sterrenhemel, en een klein aantal lichamen dat ten opzichte van de sterrenhemel bewoog: de dwaalsterren of planetes. MercuriusVenusMarsJupiter en Saturnus werden rustig op één hoop gegooid met de zon en de maan. De aarde had een spilfunctie als middelpunt van het geheel.


Het geocentrische heelalmodel dat door de oude Grieken werd ontwikkeld is tot en met de Middeleeuwen gebruikt. Het heliocentrische model van Copernicus, met de zon als middelpunt, heeft dit model vervangen.

Sindsdien is er nogal wat veranderd. De aarde heeft zijn plaats afgestaan aan de zon, de maan is een plekje gedaald in de rangschikking. Er zijn nog twee planeten bij gevonden, en tientallen manen bij de planeten. We hebben gordels van steen- en ijsklompen ontdekt,tientallen dwergplaneten en een aardig aantal kometen. Dat geheel noemen we het zonnestelsel. Bovendien blijken de sterren niet slechts lichtende puntjes, maar zonnen zoals de onze, met in veel gevallen hun eigen planetenstelsel. Ook dat blijkt maar het topje van de ijsberg: sommige ‘sterren’ zijn namelijk complete Melkwegstelsels, waarin miljarden sterren in alle soorten en maten ons toeschijnen.

Het heelal bleek dus een stuk groter te zijn dan de oude Grieken hadden voorzien. Tegenwoordig noemen we de zon en alle voorwerpen die een baan daaromheen beschrijven bij elkaar ons zonnestelsel. In dit dossier maken we op een reis van binnen naar buiten kennis met de bijzondere buren waar we ons stukje heelal mee delen.

De zon


De zon met hete gebieden en een uitgestoten gaswolk gezien door een speciaal (Helium-II) filter.

99,86% van de massa van ons zonnestelsel bestaat uit één hemellichaam: de zon. De zon is een middelgrote ster, van de klasse die door astronomen gele dwerg wordt genoemd. Naar schatting ontstond de zon zo’n 4,59 miljard jaar geleden uit een wolk stof en gas. Waarschijnlijk is er een supernova-explosie in de buurt geweest die voor een schokgolf in die wolk zorgde. De schokgolf duwde de stof- en gaswolk in elkaar, waardoor de zwaartekracht grip kreeg op een steeds sneller rondtollend klompje van die wolk. De zon – en de planeten die eromheen draaien –was geboren.

De zon is het enige voorwerp in ons zonnestelsel dat licht geeft. Dat licht ontstaat in de kern van de zon, waar de kernen van waterstofatomen onder hoge druk op elkaar gepakt zitten. Die kernen kunnen met elkaar fuseren, waarbij straling en deeltjes vrijkomen. De straling maakt onderweg naar de buitenkant van de zon nog veel meer straling los: lichtdeeltjes (fotonen) die onze planeet en de rest van het zonnestelselvan licht en warmte voorzien.

Van binnen naar buiten neemt de temperatuur van de zon af van 15 miljoen graden tot zo’n 6000 graden. Buiten het oppervlak van de zon, in de chromosfeer en de corona, neemt de temperatuur echter weer toe tot een paar miljoen graden. Hoe dat komt was tot voor kort een mysterie, maar lijkt nu eindelijk opgehelderd.


De samenstelling van de zon

  1. Kern
  2. Stralingszone
  3. Convectiezone
  4. Fotosfeer
  5. Chromosfeer
  6. Corona
  7. Zonnevlek
  8. Granule
  9. Protuberans



Mercurius, bij de Grieken bekend als Hermes, is de boodschapper van de Goden. Hij is bovendien de God van handel, reizigers en winst.

De kleinste planeet van ons zonnestelsel heet Mercurius. Hij dankt zijn naam aan de Romeinse boodschappergod die, met zijn gevleugelde helm, razendsnel berichten heen en weer bracht tussen de weerbarstige Olympiërs. Omdat Mercurius erg dicht bij de zon staat is hij alleen vlak voor zonsopkomst en vlak na zonsondergang soms te zien. Toch was hij al in de Oudheid bekend.

De middellijn van Mercurius is 2,6 keer zo klein als die van de aarde. De relatief grote kern neemt 42% van het volume van de planeet in beslag. Het oppervlak is rotsachtig en bekraterd: van dichtbij lijkt Mercurius verrassend veel op onze maan. Van een atmosfeer kun je nauwelijks spreken, vandaar ook dat de temperatuurverschillen tussen dag en nacht er bijzonder groot zijn. De maximumtemperatuur ligt rond de 430°C, ’s nachts daalt het kwik er tot -180°C.


De kleine, hete planeet Mercurius lijkt erg op onze maan. NASA

Mercurius draait in 88 dagen om zijn zon en in 58 dagen om zijn as. Die combinatie zorgt ervoor dat een etmaal op Mercurius ruim 176 aardse dagen duurt. Een stuk langer dan een Mercuriusjaar dus! Een opvallend kenmerk van Mercurius is zijn sterke magnetische veld. De aanwezigheid van dat veld betekent dat de kern van Mercurius vloeibaar moet zijn, of in ieder geval lange tijd vloeibaar is geweest.

Ongeveer eens in de tien jaar komt Mercurius vanaf de aarde gezien voor de zon langs. We kunnen hier dan een kleine zwarte stip langzaam over de zonneschijf zien bewegen. De eerstvolgende Mercuriusovergang is op 9 mei 2016.


Artistieke weergave van BepiColombo. ESA/JAXA

Hoewel er nog nooit een ruimtevaartuig geland is op Mercurius zijn er wel twee dicht in de buurt geweest om de planeet te fotograferen. De eerste was Mariner 10, in 1974 en 1975. Mariner 10 fotografeerde 45% van de planeet. Pas in 2008 werd de rest van de planeet vastgelegd door de MESSENGER-sonde. Die sonde bereikte begin 2011een baan om Mercurius, waar hij metingen aan de samenstelling, de atmosfeer en het magnetische veld van de planeet zal doen. Japanse en Europese ruimtevaartorganisaties werken aan een nieuwe missie naar Mercurius, BepiColombo, die in 2013 gelanceerd moet worden.



Venus, bij de Grieken bekend als Aphrodite, is de Godin van de liefde. Ze wordt gezien als symbool voor vrouwelijkheid.

Op de zon en de maan na is de planeet Venus het helderste object dat aan onze hemel te zien is. Omdat de planeet zo mooi en helder te zien is, als morgenster of avondster, kreeg hij de naam van de Romeinse liefdesgodin Venus. Veel later zou blijken dat de planeetverre van rustig en lieflijk is: de planeet is een snelkookpan waar verzengende hitte en zwavelregens iedere vorm van leven onmogelijk maken.

De middellijn van Venus is maar iets kleiner dan die van de aarde. Het oppervlak bestaat uit twee hoogvlaktes met daartussenin een aantal grote dieptes. Op een uitzondering na zijn alle geologische structuren op Venus vernoemd naar vrouwelijke wetenschappers en kunstenaars. De dichte atmosfeer van Venus bestaat voor het grootste deel uit koolstofdioxide (CO2). De druk is er ongeveer 90 keer zo hoog als op aarde. Dat levert een sterk broeikaseffect op, waardoor Venus met een gemiddelde temperatuur van 480°C nog een stuk heter is dan Mercurius.


Venus in ware kleuren, zoals ruimtesonde Mariner 10 hem zag. NASA

Vanaf de aarde gezien heeft Venus, net als de maan, verschillende fases. In zijn perigeum (het punt waarop Venus het dichtst bij de aarde staat) is de planeet volledig donker. Er is dan wel een halo om de planeet heen te zien, waar zonlicht door de dichte atmosfeer valt.

Ongeveer twee keer per eeuw passeert Venus vanaf de aarde gezien de zon, steeds met een tussenpoos van acht jaar. De Venusovergang is een prachtig zichtbaar verschijnsel waarbij een zwarte cirkel langzaam over de zon kruipt. Op 8 juni 2004 kwam Venus voor het laatst over de zon heen, op 6 juni 2012 zal er weer een Venusovergang plaatsvinden. Pas op 11 december 2117 gebeurt dat nog een keer.



Het is lastig om veel over Venus te weten komen zonder er daadwerkelijk meetapparatuur heen te sturen. Dat komt door de dichte atmosfeer die bijna alle straling blokkeert. Totaan de jaren ’60 van de 20e eeuw was er dan ook heel weinig bekend over het onze buurplaneet.

Mariner 2 was de eerste ruimtesonde die kon zien dat er onder het relatief koele wolkendek van de planeet een gloeiend heet oppervlak zit. De Russische Venera 3 was de eerste sonde die op Venus zou landen. De sonde overleefde zijn landing echter niet. Sindsdien zijn er meer sondes op de planeet geland, waarvan sommige met meer succes. Toch houdt geen enkele sonde het meer dan een half uur vol in de Venusiaanse snelkookpan.

De meest recente Venusmissie is de Venus Express, die sinds 2006 in een baan om de planeet draait. Deze ESA-missie richt zich vooral op de atmosfeer en het wolkendek van Venus, en probeert bovendien een temperatuurkaart van het planeetoppervlak te maken.

Lees ook: Venus Express komt aan bij Venus
Lees ook: Venus Express is aangekomen
Lees ook: Motor Venus Express succes
Lees ook: Venus Express wordt in lagere baan gebracht
Lees ook: Atmosfeer van Venus verder ontrafeld

°Venus.docx (530.8 KB)  <–doc 



De aarde vanaf de maan. NASA

De grootste van de vier rotsachtige planeten in ons zonnestelsel is de aarde, op een gemiddelde afstand van zo’n 150 miljoen kilometer van de zon. Met een middellijn die iets groter is dan die van Venus en een gemiddelde temperatuur van een aangename 15°C is het de enige planeet in het zonnestelsel waarop vloeibaar water kan bestaan. De atmosfeer van stikstof en zuurstof houdt de warmte redelijk binnen, zonder het snelkookpaneffect van Venus te benaderen. Door de gematigde omstandigheden op aarde is het niet heel verrassend dat juist hier leven bestaat.


Onze maan is heel belangrijk voor de omstandigheden op aarde.

Onze planeet is de eerste die niet alleen is, maar begeleid wordt door een maan. Verhoudingsgewijs is onze maan veruit de grootste van het zonnestelsel, en hij heeft een onmisbaar effect op de omstandigheden op aarde. Denk alleen maar aan eb en vloed, maar de maan heeft ook veel invloed op het klimaat. Waarschijnlijk is de maan kort na de geboorte van de zon ontstaan, bij een botsing tussen de aarde en een object ter grootte van Mars.

Hoewel er geen enkele planeet is waar we meer over weten dan over de aarde zijn er nog een paar onopgeloste raadsels. De precieze samenstelling van de kern blijft bijvoorbeeld verborgen, zodat we over het gedrag van het aardmagnetisch veld weinig accurate voorspellingen kunnen doen. Ook de beweging van de tektonische platen, die verantwoordelijk is voor de vorming van het reliëf op aarde, voor vulkanisme en aardbevingen, is wel redelijk begrepen maar slecht op kleine schaal voorspelbaar.



De eerste aardobservatiesatelliet was Landsat, die in 1972 werd gelanceerd. Inmiddels wordt onze planeet voortdurend in de gaten gehouden door een batterij aan satellieten met uiteenlopende meetinstrumenten. In de afgelopen jaren werden er satellieten gelanceerd die onder meer het zwaartekrachtveld van de aarde, desamenstelling van de atmosfeer en het effect van zonlichtop de atmosfeer in kaart moeten brengen.

Door de verschillen tussen de aarde en de andere planeten in ons zonnestelsel te bestuderen, kunnen we erachter komen wat de vereisten zijn voor het bestaan van leven op een planeet. Die kennis is nuttig bij de zoektocht naar buitenaards leven, momenteel aangejaagd door de vondst van honderden exoplaneten.



De oorlogsgod Mars, door de Grieken Ares genoemd, stond bekend om zijn bloeddorst. Waar zijn zus Athena door strategen werd aanbeden, werd Mars geroemd door de strijders op het slagveld.

Op de aarde na is Mars de planeet waar we het meest van weten. Met een middellijn die ongeveer twee keer zo klein is als die van de aarde is het een kleine planeet. Hoewel hij groter is dan Mercurius is zijn dichtheid lager, met als gevolg dat de zwaartekracht op Mars het kleinst is van alle planeten in ons zonnestelsel. Aan het oppervlak van Mars komt veel ijzer(III)oxide voor. De planeet is dus verroest, waardoor hij zijn kenmerkende rode kleur krijgt. Die kleur heeft hem ook zijn naam opgeleverd: het vurige rood werd geassocieerd met Mars, de Romeinse god van de oorlog.

Als Mars aan de hemel te zien is lijkt hij op een heel heldere rode ster. Enkel Jupiter en Venus zijn duidelijker zichtbaar. Doordat Mars zo dichtbij staat is met een verrekijker al eenvoudig te zien dat het geen ster is, maar een schijfje. Mars heeft twee kleine maantjes, Phobos en Deimos. Dat zijn planetoïden die door het zwaartekrachtsveld van de planeet zijn ingevangen. De maantjes zijn zo klein dat ze pas aan het einde van de 19eeeuw ontdekt werden.


De rode planeet heeft poolkappen. Waarschijnlijk is er vroeger ook vloeibaar water geweest.

Toen Mars net was ontstaan was er waarschijnlijk vloeibaar water op de planeet. Daar wijzen kleideeltjes op die door Marslanders zijn gevonden. Tegenwoordig zijn de omstandigheden op Mars niet meer geschikt voor vloeibaar water: op veel plaatsen komt de temperatuur niet boven het vriespunt uit, en als dat wel gebeurt dan verdampt het ijs direct. De ijle atmosfeer staat het bestaan van vloeibaar water niet meer toe.

De veranderingen in de omstandigheden op Mars komen voor een deel door perioden van sterk vulkanisme. De atmosfeer is in de loop der tijd minder dicht geworden, waardoor de planeet geen vloeibaar water meer vast kan houden. Als er ooit leven was op Mars, dan was het waarschijnlijk in de jonge jaren van de planeet toen er nog rivieren en zeeën waren.


Marsrover Spirit heeft in zeven jaar tijd een schat aan informatie over Mars opgegraven. NASA/JPL

Dat we zoveel over Mars weten komt deels door het ontbreken van een atmosfeer, waardoor we het oppervlak van de planeet vanaf aarde goed kunnen zien. Voor een ander deel komt het door de grote hoeveelheid missies die naar de planeet toe zijn gestuurd. Mars is de enige planeet in ons zonnestelsel waarop vanaf de aarde gelanceerde sondes zijn geland en ook afzienbare tijd hebben kunnen functioneren.

De eerste sonde die langs Mars vloog was de Mariner 4, in 1965. Mariner 9 was in 1971 de eerste sonde die in een baan om een andere planeet dan de aarde terecht kwam. In 1971 landden ook de eerste sondes op Mars, twee Russische missies die geen van beide de landing overleefden. De Amerikaanse Viking 1 in 1976 had wel succes, en maakte de eerste, inmiddels wereldberoemde, panoramafoto’s van Mars. Na Viking 1 en 2 volgden Sojourner, Phoenix, Spirit en Opportunity. De laatste missie is marsrover Curiosity, die lange tijd op de planeet moet gaan rondrijden en onderzoek doen.


De Victoriakrater op Mars, gefotografeerd door Mars rover Opportunity. De foto is samengesteld uit drie weken aan fotomateriaal NASA



Planetoïden bestaan in tal van vormen en formaten. NASA

Na Mars blijft het een hele tijd leeg in ons zonnestelsel. De afstanden tussen de zon, Mercurius, Venus, de aarde en Mars zijn steeds ongeveer gelijk, maar tussen Mars en Jupiter zit twee keer zoveel ruimte als tussen de zon en Mars. Ongeveer op één derde van die ruimte treffen we de planetoïdengordel aan. Het woord planetoïde betekent planeetachtige. In sommige (met name uit het Engels vertaalde) artikelen worden ze ook wel asteroïde genoemd. Dat betekent sterachtige, en is dus een verkeerde term.

De planetoïden zijn kleiner dan planeten en manen en niet bolvormig. Dat komt doordat ze zo klein zijn: grotere voorwerpen nemen onder invloed van hun eigen zwaartekracht een bolvorm aan. Over het ontstaan van de planetoïdengordel zijn verschillende theorieën. De meest waarschijnlijke grijpt terug op de manier waarop planeten gevormd worden. Kleine brokstukken, planetesimalen genoemd, klonteren samen en vormen zo een planeet. De planetoïdengordel bestaat uit zulke planetesimalen, maar door de kracht die Mars en met name Jupiter erop uitoefenen was hun eigen zwaartekracht nooit sterk genoeg om tot een planeet samen te klonteren. Ondertussen zijn de brokstukjes verspreid geraakt door het zonnestelsel of opgeslokt door Jupiter, zodat alle planetoïden bij elkaar nog net genoeg zouden zijn voor de vorming van een dwergplaneet.


Planetoïde 5535 Annefrank, in beeld gebracht door het ruimteschip Stardust in 2002.

Hoewel het gebruikelijke beeld van de planetoïdengordel een zone is waarin talloze brokstukjes je om de oren vliegen, zou je er in werkelijkheid weinig van merken als je er doorheen vloog. De hoeveelheid materiaal in de gordel is namelijk erg klein. Toch is het in de afgelopen decennia gelukt om een aantal planetoïden van dichtbij te bestuderen.

Er worden nog vaak nieuwe planetoïden ontdekt en het is dan gebruikelijk om ze te vernoemen naar een historische figuur. Dat kunnen wetenschappers en andere helden zijn, maar soms krijgen zelfs nog levende personen hun eigen planetoïde. Zo werd planetoïde 14282 onlangs naar Johan Cruijff vernoemd.



Jupiter met linksonder de Grote rode vlek. NASA/JPL/USGS

Reuzenplaneet Jupiter is in zijn eentje 2,5 keer zo zwaar als alle andere planeten in het zonnestelsel bij elkaar. Het is de eerste gasreus, een planeet die zo zwaar is dat zijn mantel uit dikke lagen ijskoud gas bestaat. Met een simpele telescoop is de rode kleur van Jupiter al te zien, en als het helder is, zie je de typische banden die over de planeet heenlopen. Het stormt op Jupiter, en dat is het duidelijkst waar te nemen in de grote rode vlek. Deze vlek is eigenlijk een (anti-)cycloon, die al minstens 300 jaar onverminderd woedt.


Jupiter is de oppergod in de Romeinse mythologie, maar ook god van de hemel en het onweer.

Toen de Grieken Jupiter naar hun oppergod vernoemden, konden ze nog niet weten hoe terecht die naam zou zijn. Doordat de planeet zo massief is, draait hij niet simpelweg rondjes om de zon, zoals de andere planeten dat doen. De zon en Jupiter draaien samen om een middelpunt heen, dat buiten het oppervlak van de zon ligt. Een waarnemer uit een andere zonnestelsel zou de schommeling van de zon als gevolg van Jupiter kunnen meten! Als de planeet nog iets groter was, dan zou de druk in de kern zelfs groot genoeg zijn voor kernfusie. Jupiter zou dan geen planeet zijn, maar een kleine ster.

Een groot voorwerp heeft een sterk zwaartekrachtveld. Objecten die door ons zonnestelsel bewegen, krijgen daar allemaal mee te maken. Meteoroïden en kometen worden door Jupiter aangetrokken. Meestal verandert hun baan daardoor, maar soms is de aantrekking zo sterk, dat ze uiteindelijk op Jupiter neerstorten. Waarschijnlijk is die ‘stofzuigerwerking’ van Jupiter heel gunstig voor ons op aarde. Een groot deel van de objecten die mogelijk hier neer hadden kunnen storten, vindt al op Jupiter zijn einde.


Dit moet Galileo Galilei ongeveer gezien hebben toen hij in 1609 zijn telescoop op Jupiter richtte. Je ziet de planeet met de vier grootste manen.

Grote planeten hebben vaak veel manen, en dat is zeker bij Jupiter het geval. De vier grootste manen werden al in 1610 ontdekt, door Galileo Galilei. IoEuropa, Ganymedes en Callisto werden vernoemd naar vier van Jupiter’s vele geliefden, en werden later bekend als de Galileïsche manen van Jupiter. Inmiddels weten we dat de planeet niet vier, maar meer dan zestig manen heeft.

Als Jupiter zichtbaar is, is hij één van de helderste ‘sterren’ aan de nachthemel. Met een verrekijker is al te zien dat hij geen ster is maar een planeet, en met een beetje telescoop zijn minstens vier van zijn manen zichtbaar.


De tweede gasreus Saturnus is een stuk minder groot dan Jupiter (ongeveer een derde van de massa), maar dankzij zijn imposante ringenstelsel is hij minstens even indrukwekkend. Hij draagt de naam van de Romeinse god van de landbouw, en is net als Jupiter, Mars, Venus en Mercurius al sinds de oudheid bekend. Saturnus is de enige planeet met een lagere dichtheid dan water: in een voldoende groot zwembad zou deze planeet blijven drijven!


Saturnus heeft het meest imposante ringenstelsel in ons zonnestelsel.

De grote ringen van Saturnus bestaan grotendeels uit ijsklompen, variërend van een paar centimeter tot een paar kilometer in doorsnede. IJs weerkaatst licht erg goed, en daarom zijn de ringen zo mooi zichtbaar. Galilei zag ze al, maar begreep nog niet wat die twee ‘handvatten’ van de planeet waren. In 1655 bekeek Christiaan Huygens de planeet met een betere telescoop, en hij beschreef dat de ‘handvatten’ van Galilei in werkelijkheid een ringenstelsel waren.


Dit spectaculaire plaatje stuurde NASA-ruimtesonde Cassini in 2011 naar de aarde. De sonde die sinds 2004 rond Saturnus draait wist de manen Dione, Pandora, Pan en Titan (op de achtergrond) op één foto vast te leggen, evenals een stuk van de ringen. NASA/JPL-Caltech/Space Science Institute

Net als Jupiter heeft ook Saturnus veel begeleidende manen. De reusachtige maan Titan is veel groter dan onze maan, en zelfs iets groter dan het kleinste planeetje Mercurius. Bijzonder is dat deze maan al eens bezoek heeft gehad van een aardse sonde. De veel kleinere maan Enceladus is voor astronomen een interessant studieobject. Op de ijzige maan komen geisers voor, en onder het oppervlak moet het knap warm zijn vergeleken met de rest van Saturnus’ omgeving. Het is goed mogelijk dat er diep onder de ijslaag van de maan een oceaan van vloeibaar water stroomt.


Uranus is een zogenoemde ijsreus en is na de twee gasreuzen Jupiter en Saturnus de grootste planeet in ons zonnestelsel. De planeet is vernoemd naar de Griekse God van de Hemel en heeft tot zover bekend 27 manen.


Wolken zijn zelden zichtbaar op de egaal blauwe planeet. NASA/JPL

Er is iets vreemds aan de hand met Uranus. De as waar de planeet om tolt ligt namelijk in hetzelfde vlak als de baan van de planeet om de zon. Geen andere planeet in ons zonnestelsel heeft dat. Wetenschappers denken dat dit door inslagen van grote hemellichamen is gekomen. Dat zou meteen het grote aantal manen kunnen verklaren omdat zo’n grote botsing veel brokstukken zou hebben opgeleverd.

De sterke kanteling heeft grote invloed op de seizoenen op de ijsreus. Uraanse ‘winters’ zijn pikdonker, in de zomer is er onafgebroken zon. En dan te bedenken dat elk seizoen op Uranus zo’n 21 aardse jaren duurt.

Uranus is met het blote oog net niet te zien vanaf de aarde. Als je weet waar je moet kijken dan kun je hem spotten met een verrekijker, het is dan een groen schijfje. Die kleur komt van het methaan, waar relatief veel van in de atmosfeer van Uranus aanwezig is.


Voyager 2 werd in 1977 gelanceerd. NASA

Uranus heeft een aantal ringen die in 1977 per ongeluk werden ontdekt. Astronomen zagen dat sterren een aantal keer zwakker leken te worden als Uranus voorbij kwam. Dat bleek te komen door de dertien ringen die het licht van de achterliggende sterren steeds heel even verduisterde. Doordat Uranus ‘op zijn kant ligt’ lijken de ringen over de polen van de planeet te lopen.

Er is tot nu toe slechts één ruimtesonde bij deze planeet geweest. De Voyager 2-sonde passeerde de blauwe gasbol in 1986.


Neptunus lijkt erg op Uranus. Het is ook een blauwe ijsreus. Alleen is Neptunus wat zwaarder en dat komt omdat hij misschien een andere planeet heeft opgegeten. Neptunus is vernoemd naar de Romeinse god van de zee.


Neptunus is de god van de zee uit de Romeinse mythologie, hier afgebeeld met zijn drietand.

De planeet is het enige hemellichaam die door afwijkingen in andere planeetbanen is ontdekt. De ontdekking staat op naam van Urbain Le Verrier, John Couch Adams en Johann Galle en vond in 1846 plaats, alhoewel Galileo Galilei al een ‘ster’ had waargenomen die hij niet aanzag voor de planeet. Veel van wat we weten van Neptunus komt de de passage van Voyager 2 in 1989, dat is het enige bezoek vanaf de aarde geweest.

De sonde zag bijvoorbeeld zeer actieve stormen op het oppervlakte van de planeet. Neptunus heeft net als de andere reuzenplaneten geen vast oppervlak, de buitenste tien tot twintig procent van de planeet is gas. Als je al op Neptunus zou kunnen verblijven zou het er niet aangenaam zijn. Het is er zo’n 200 graden onder nul. Voyager zag ook dat de planeet minstens vijf complete ringen heeft, deze zijn echter erg donker.


Foto van Neptunus gemaakt in 1989 door NASA’s ruimtesonde Voyager 2. NASA

Triton is een bijzondere maan van Neptunus. De samenstelling lijkt op die van Pluto en daarom vermoeden astronomen dat Triton ook afkomstig is uit de verder naar buiten gelegen Kuipergordel en gevangen is door de zwaartekracht van Neptunus. Dat kan ook verklaren waarom Triton de ‘verkeerde’ kant op draaien (manen draaien normaal gesproken in dezelfde richting als de planeet om zijn eigen as). Triton is zal er overigens niet ‘zo heel lang’ meer zijn. Berekend is dat hij over ongeveer 100 miljoen jaar zal neerstorten op het blauwe oppervlakte van Neptunus.

Pluto en de Kuipergordel


De beste foto van Pluto. Je ziet de dwergplaneet met de manen Charon, Nix en Hydra. NASA/ESA

Pluto is een dwergplaneet. Maar wel een bijzondere, want hij mocht zo’n 75 jaar lang als een volwaardige planeet door het leven gaan. Pluto moest deze titel in 2006 inleveren. Na een lange discussie besloten astronomen dat het officieel een dwergplaneet is. En dat is misschien maar goed ook, want er zijn sinds de ontdekking van Pluto in 1930 verschillende zogenoemde plutino’s gevonden die even groot of zelfs groter zijn dan Pluto. Als Pluto een planeet is, waarom zouden zij dat dan niet zijn? Het gevolg zou alleen nog maar meergetouwtrek zijn over objecten die wel of geen planeet zouden moeten zijn.


Pluto, god van de onderwereld.

Pluto is vernoemd naar de Romeinse god van de onderwereld. Een duister figuur en dat komt wel overeen met Pluto. Op de plek waar de dwergplaneet zich ophoudt is er nog maar een fractie van het zonlicht dat wij hier op aarde ontvangen.

NASA’s New Horizons-missie bestaat uit een sonde die in 2006 werd gelanceerd en nu op weg is naar Pluto en zijn relatief grote maan Charon. Als de sonde daar is aangekomen in 2015 zal dat een hoop informatie opleveren. Nu is er nog maar erg weinig bekend over Pluto. We vermoeden dat hij bestaat uit een rotsachtige kern met daaromheen een mantel van bevroren water. Na Pluto zal de New Horizons-sonde doorvliegen naar een ander Kuipergordelobject, waar hij pas in 2020 zal arriveren.


De Kuipergordel zou bestaan uit miljarden komeetachtige objecten van steen en ijs.

Pluto maakt deel uit van de Kuipergordel, die vernoemd is naar de van oorsprong Nederlander Gerard Kuiper. Hij voorspelde in 1951 dat er zich voorbij de baan van Neptunus wel eens een grote hoeveelheid steen- en ijsklompen aanwezig zou kunnen zijn. In 1992 werd er een tweede groot object gevonden in de Kuipergordel en sindsdien zien er meerdere hemellichamen waargenomen die deel uitmaken van de gordel. Objecten zijn op deze afstand moeilijk waar te nemen omdat ze weinig licht reflecteren en er nauwelijks zonlicht doordringt tot deze buitenste delen van het zonnestelsel.


We zijn aangekomen bij het laatste en verste onderdeel van ons zonnestelsel: de Oortwolk, bestaande uit miljoenen komeetachtige objecten, die nog net in het zwaartekrachtveld van de zon zitten. De wolk, vernoemd naar de Nederlandse astronoom Jan Hendrik Oort, lijkt enigszins op de Kuipergordel. Alleen is hij veel verder verwijderd van de zon. Zo’n 3.000 tot 100.000 keer de afstand van de zon naar de aarde, maar niemand weet eigenlijk echt tot hoe ver deze wolk strekt. De verste objecten zouden zelfs halverwege de afstand naar de dichtstbijzijnde ster (Proxima Centauri) kunnen staan!


De komeet Hale-Bopp vastgelegd in 1997.

Oort probeerde in 1950 een antwoord te vinden op de volgende vraag: waarom zijn er nog steeds actieve kometen? Als zo’n hemellichaam namelijk een aantal keren dicht bij de zon is geweest, zou al het omringende gas (wat voor de komeetstaart zorgt) verdwenen moeten zijn. Aangezien het zonnestelsel al miljarden jaren meegaat, zou er bijna geen enkele komeet meer over moeten zijn. Maar dat is niet zo, zoals de Hale-Bopp-komeet in 1997 bewees. Zelfs met het blote oog was die komeet ’s nachts duidelijk te zien.

De oplossing, zo stelde Van Oort, was een bijna oneindige verzameling kometen die zich ver buiten de baan van Neptunus zou moeten ophouden. Door de zwaartekracht van de grote buitenste planeten zou er zo nu een dan een komeet uit de wolk worden geplukt en naar de binnenste regionen van het zonnestelsel worden geslingerd. Maar het kan ook zijn dat er zich in de Oortwolk een grote ‘planeet’ bevindt die de boel van tijd tot tijd verstoort en kometen kan lanceren. De wolk zou daarnaast wel eens bezoek kunnen krijgen van eenandere ster.


De Oortwolk is een grote verzameling komeetachtige objecten op grote afstand van de zon. De planetenbanen van ons zonnestelsel passen in het stipje in het midden.

Er zijn geen directe waarnemingen gedaan van de Oortwolk. Daarvoor is het vooralsnog te ver weg, en het licht dat objecten op deze afstand zouden weerkaatsen is te zwak. Maar vermoed wordt wel dat kometen als Hale-Bopp afkomstig zijn uit deze verste en donkere regio van ons zonnestelsel.


Het begin :
De Zon is een ster en zit dus ongeveer in elkaar als de andere sterren. Om te weten hoe de Zon is gevormd, kunnen we dus een kijkje nemen bij het ontstaan van sterren.

Sterren worden gevormd uit gaswolken die zich voornamelijk in de spiraalarmen van sterrenstelsels bevinden. Een bekend voorbeeld is de Orionnevel, waarin sterren met leeftijden tussen de 500.000 en 2 miljoen jaar (0,01-0,04% van de huidige leeftijd van de Zon, dus erg jong) worden gevonden en waar de stervorming nog steeds aan de gang is. Als zo’n gaswolk samentrekt ontstaan op verschillende plaatsen in de wolk gebiedjes waar zich een beetje meer gas bevindt dan gemiddeld. Doordat zo’n gebiedje meer massa heeft, heeft het ook een sterkere zwaartekracht en zal het gas uit de omgeving aantrekken. Dit extra gas maakt het gebiedje nog zwaarder, waardoor het nog meer zwaartekracht krijgt, enzovoort. 
Zo’n zwaarder gebiedje in de gaswolk zal onder z’n eigen zwaartekracht gaan samentrekken, waardoor het gas wordt verdicht en de temperatuur stijgt. Dit proces gaat door, totdat de temperatuur en druk in het centrum van de verdichting voldoende hoog zijn om kernfusie te laten plaatsvinden. Waterstofkernen worden gefuseerd tot heliumkernen en hierbij komt genoeg energie vrij om de het gas te laten stralen. De verdichting is nu in evenwicht en trekt niet langer samen: er is een stabiele ster gevormd. Sterren waarin de energieproductie wordt verzorgd door waterstoffusie in de kern worden hoofdreekssterren genoemd .

Figuur 1.

Verdichtingen in de Orionnevel, waar op dit moment sterren worden gevormd. Foto: Hubble telescope,



– Left – An artist’s rendition of how the galaxy formed. Dust swirled around and became planets. This is NASA’s current best scientific theory. 

Center &– Right – Immanuel Kant, Pierre Simon Lapolace     ……..”NASA Engineers ” ?  

De Zon is dus, net als andere sterren, uit een verdichting in een grote gaswolk ontstaan. De Zon heeft op dit moment ongeveer de helft van haar waterstof in de kern opgebruikt, en is dus nog steeds een hoofdreeksster. De leeftijd van de Zon is ongeveer 4,5 miljard jaar (4.500.000.000 jaar). Dit weten we door de datering van meteorieten, stukken steen die zijn gevormd toen het zonnestelsel ontstond. Over het algemeen wordt aangenomen dat het zonnestelsel ongeveer tegelijk met de Zon is ontstaan. De vorming van een planetenstelsel wordt ook bij andere jonge sterren waargenomen (zie: Hoe is ons zonnestelsel ontstaan?).

De Zon ontstond dus ongeveer 4,5 miljard jaar geleden en is nu ergens op de helft van haar leven. Het heelal is al ruim 13 miljard jaar oud. Dit betekent dat verschillende generaties sterren de Zon voorafgegaan zijn. Toen het heelal ontstond, bestond het gas in het heelal voornamelijk uit waterstof en helium. Als dat nu nog steeds het geval zou zijn, zou de Aarde niet hebben bestaan. Daarvoor zijn immers zwaardere atomen nodig, zoals koolstof, zuurstof, ijzer, nikkel en silicium. Al deze atomen zijn gemaakt in vroege generaties van sterren, die dus veel eerder dan de Zon zijn ontstaan, geëvolueerd, en weer vergaan. Bij het vergaan van een ster blaast deze een groot gedeelte van zijn gas de ruimte in. Het gas van de eerste sterren bevatte behalve waterstof en helium dus ook zwaardere elementen. Het gas dat werd uitgestoten door deze vroege sterren heeft zich vervolgens vermengd met het gas dat zich tussen de sterren bevindt, en uit zo’n gaswolk is later de Zon, en met haar het zonnestelsel en dus ook de Aarde, ontstaan.

Het is aardig om te bedenken dat het ontstaan van de Aarde, en dus van leven erop, alleen mogelijk was nadat er zware atomen waren aangemaakt in (de kernen van) sterren. Alle koolstofatomen, zuurstofatomen, en noem maar op in mijn lichaam hebben dus ooit deel uitgemaakt van een ster. Hiervan komt de kreet: “wij zijn gemaakt uit sterrenstof”.


24 september 2009  

Wat is het lot van onze planeet?

Vier rampscenario’s:

  1. De mens
  2. Supernova
  3. Een botsing
  4. Het einde van de zon

Als je ’s nachts naar de sterren kijkt, lijkt het wel alsof de nachthemel een constante is waarin nooit iets beweegt. De sterren in een sterrenbeeld staan iedere avond weer op dezelfde plaats ten opzichte van elkaar. Het lijkt zo kalm en rustig. Maar schijn bedriegt. Als je de tijd vooruit spoelt, en niet met een tussenpoos van jaren maar van duizenden jaren kijkt, komen er tal van nieuwe sterren bij en verdwijnen er oude. Sterren die bij elkaar lijken te horen vanaf de aarde blijken bij verschillende sterrenstelsels te horen en drijven uit elkaar. Supernova-explosies lichten de hemel op, soms nog feller dan de zon.

Over ongeveer vijf miljard jaar is onze zon door zijn brandstof heen en zal hij opzwellen tot een rode reuzenster, die de aarde zal verzwelgen. Maar ook voor die tijd zijn er in het heelal tal van risico’s voor onze planeet. Hoe kan het leven op aarde eindigen?
↑ terug naar boven ↑

1. De mens

Veruit de grootste bedreiging voor het leven op aarde zijn we zelf. We vochten in het verleden bloederige oorlogen uit over bezit van land, en de aanleidingen voor conflicten worden alleen maar dwingender. Geloof, overbevolking, honger en grondstoffen drijven mensen bij elkaar in de haren. De wapens die gebruikt worden om die conflicten worden steeds krachtiger. Als er een grote oorlog uitbreekt tussen twee kernmachten kan dat de leefbaarheid van de aarde sterk inperken.

Oorlog is niet het enige risico. Een besmettelijke ziekte zou onze hele soort kunnen uitroeien, als de door de mens ingezette klimaatverandering niet eerst de planeet in een onleefbare broeikas verandert. Op astronomische schaal zijn dit allemaal risico’s die op de heel korte termijn spelen. Waarschijnlijk zou de aarde in deze gevallen niet vergaan, maar ze zouden wel het einde van de mensheid kunnen betekenen.
↑ terug naar boven ↑

2. Supernova

Hoewel we van de zon zeker weten dat hij niet plotseling en op explosieve wijze aan zijn einde zal komen, zijn er een hoop sterren waarvan we dat niet weten. Sterker nog, er zijn een aantal reuzensterren in ons Melkwegstelsel waarvan verwacht mag worden dat ze binnen enkele miljoenen jaren in een supernova-explosie aan hun einde zullen komen. Wat gebeurt er dan hier?

Neem Eta Carinae. Deze reuzenster is honderd keer zo zwaar als de zon, en vier miljoen keer zo helder. Hij staat minder dan 8000 lichtjaar van de zon – een flinke afstand voor de mens, een steenworp voor de sterrenkundige. En hij is aan het einde van zijn korte en krachtige levensduur. Als Eta Carinae implodeert, dan zal de supernovarest zo helder zijn dat je hem overdag kunt zien. ’s Nachts zul je kunnen lezen bij zijn licht. De hoeveelheid gammastraling die ons vanaf de supernova zal bereiken is dodelijk – ware het niet dat de aarde wordt beschermd door een magnetisch veld dat ons tegen straling beschermt.

Als je nu bedenkt dat er heel veel sterren nog veel dichterbij staan dan Eta Carinae, en datsupernova-explosies nog niet voorspeld kunnen worden, dan lijkt het niet zo onwaarschijnlijk dat zo’n explosie tot het einde van het leven op aarde zal leiden. De planeet zelf zal het waarschijnlijk wel overleven.
↑ terug naar boven ↑

3. Een botsing

Objecten in het heelal hangen niet stil, en soms leidt dat tot desastreuze ongelukken. Het ontstaan van de maan is volgens de huidige inzichten veroorzaakt door een object ter grootte van Mars dat op de aarde botste. Een meteoriet die in Mexico insloeg zou het uitsterven van de dinosauriërs op zijn geweten hebben. Volgens nieuwe berekeningen kan het zelfs dat een planeet uit ons zonnestelsel, zoals Venus of Mercurius, op de aarde botst – hoewel die kans er klein is. Hoe groot is het botsingsrisico, en kunnen we hier iets tegen doen?

Over ongeveer 1,4 miljoen jaar, zo weten we, zal Rode Dwergster Gliese 710 heel dicht langs de aarde scheren. Daarmee raakt hij niets, maar verstoort hij wel de talloze ruimterotsen in de Oortwolk die ons zonnestelsel begrenst. Daarmee zou er een enorme kometenregen kunnen beginnen, waar onze planeet niet tegen opgewassen is. Het gebeurt wel vaker dat kometen erg dicht bij de aarde komen, en daarom is de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA druk bezig om afweer tegen deze ruimterotsen te bedenken. Kleine projectielen, zo verwachten ze, kunnen met raketten stukgeschoten worden voordat ze in de dampkring komen. Grote kometen kunnen uit hun baan worden getrokken, bijvoorbeeld door een raket er tegenaan te schieten. Daar is NASA zelfs al mee bezig.

En dan is er nog een onafwendbare botsing: die van onze Melkweg op het naburige sterrenstelsel Andromeda. Dat duurt nog drie miljard jaar, en misschien merken we er wel helemaal niets van. De effecten van zo’n botsing zijn heel moeilijk in te schatten – en bovendien is er niets aan te doen.
↑ terug naar boven ↑

4. Het einde van de zon

Zelfs als we ons perfect indekken tegen alle dreigingen van buitenaf, en we niet de pech hebben om in een supernova-explosiegolf terecht te komen, zal het leven op aarde ooit eindigen. Dat gebeurt over ongeveer 5 miljard jaar, als de zon is opgebrand. Een ster die geen waterstof en helium meer heeft om aan fusie-energie te komen zal in intensiteit afnemen maar heel erg opzwellen. De zon zal naar schatting zo groot opgeblazen worden dat de aarde erdoor wordt verzwolgen.

Waarschijnlijk is het al voor die tijd onleefbaar geworden op aarde. We zijn voor ons voortbestaan afhankelijk van de energie die de zon uitstraalt. Fotosynthese zou bijvoorbeeld bij een afnemende zonne-intensiteit minder makkelijk plaats kunnen vinden, waardoor het lastig wordt om voedsel te produceren. Als we er tegen die tijd nog zijn, wordt het de hoogste tijd om ervandoor te gaan. Hopelijk in een interstellair sterrenschip dat we dan hebben ontwikkeld.
↑ terug naar boven ↑

The end of the world: Five to seven billion years from now, the Sun will loom in our sky as a blazing ‘red giant’.

Credit: Photolibrary


Duizenden tornado’s houden zonneatmosfeer warm

 28 juni 2012   1

Zeker 11.000 tornado’s die vele duizenden malen sterker en groter zijn dan de tornado’s op aarde zorgen ervoor dat de hitte van de zon ook in de hoogste delen van de zonneatmosfeer doordringt.

Dat concluderen onderzoekers in het blad Nature. Op elk willekeurig moment bevinden zich zeker 11.000 enorme tornado’s op de zon. De tornado’s zijn zeker 1600 kilometer breed en draaien met een snelheid van meer dan 9500 kilometer per uur.

De tornado’s vervoeren de energie uit het energiereservoir onder het oppervlak van de zon naar de buitenste lagen van de atmosfeer. Die energie wordt vervoerd in de vorm van magnetische golven. En daarmee is één van de grote vraagstukken die onze zon omringde, beantwoord. “Eén van de grote vraagstukken in de moderne astrofysica is: waarom is de atmosfeer van een ster, zoals onze eigen zon, aanzienlijk warmer dan het oppervlak?” vertelt onderzoeker Robertus Erdélyi.

“Veel wetenschappers onderzoeken hoe de atmosfeer boven het oppervlak van de zon en andere sterren verhit wordt. Het is reeds duidelijk dat de energie van onder het oppervlak van de zon komt, maar hoe die enorme hoeveelheid energie naar de atmosfeer rondom de zon reist, is een mysterie. Wij hebben nu bewijs gevonden in de vorm van roterende magnetische structuren – zonne-tornado’s – die de benodigde energie om het zonneplasma te verwarmen, in de vorm van magnetische golven vervoert.”

Het onderzoek is niet alleen heel belangrijk voor astronomen. Ook wetenschappers die zich bezighouden met schone energie volgen deze studie ongetwijfeld op de voet. “Als we begrijpen hoe de natuur gemagnetiseerde plasma opwarmt, net zoals de tornado’s op de zon, dan zijn we op een dag misschien in staat om dat proces te gebruiken om de benodigde energie te ontwikkelen en apparaten te bouwen die gratis, schone en groene energie leveren.”


Bekijk hier prachtige beelden van tornado’s op de zon.
Space tornadoes power the atmosphere of the Sun” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Wedemeyer-Böhm et al (2012).

Help, de zon wordt wakker!

 04 september 2010 15

Na tien jaar in een soort van winterslaap verkeerd te hebben, lijkt de zon langzaamaan te ontwaken. Een goede reden voor astronomen om op het puntje van hun stoel te gaan zitten. Want dit kan een zeer interessante zonnestorm worden. Dergelijke storm zorgden in 1859 al  voor wat  wereldomvattende chaos.

Wat staat ons nu te wachten?

NASA waarschuwde eerder dit jaar al dat het in 2012 of 2013 kan gaan spoken in de ruimte.

Elke elf jaar draait het magnetisch veld op de zon zich om. Voor een kort moment ontstaat daardoor een zwakker magnetisch veld en dat heeft grote invloed op de omgeving van de zon en dus ook op de aarde. En over twee of drie jaar is het zover.

Geen reden tot zorg?
Na die verklaring van NASA ontstond er wereldwijd tumult en nuanceerde NASA haar uitspraken enigszins door te stellen dat zo’n zonnestorm binnen honderd dagen, maar ook pas over honderd jaar kan volgen.

Kortom: astronomen wisten niet wanneer en wat er precies gebeuren zou, dus moesten we ons maar niet al teveel zorgen maken.


Vaststaat dat met  een zonnestorm nogal wat energie is  gemoeid: zo’n 6 x 10^25 joules. Dat is een biljoen keer sterker dan de nucleaire bom die op Hiroshima werd gegooid.

De grootste invloed    op aarde wordt echter gevormd door straling en geladen deeltjes.

Het zijn allemaal scenario’s, maar of ze ook uit zullen komen, is onduidelijk. We weten alleen wat er in het verleden gebeurd is en verder is het koffiedik kijken. Zo weten we dat de situatie in 1859 flink uit de hand liep. Maar dat was ook een exceptioneel sterke storm, waarbij meerdere versterkende factoren samenvielen, zo legt onderzoeker Bruce Tsurutani uit.

“De plasma-bel die door de zon werd uitgestoten, raakte de aarde,” vertelt hij. Nu is dat niet zo heel bijzonder, maar de snelheid waarmee de bel toesloeg, wel.

“Het kostte de bel slechts zeventien uur en veertig minuten om van de zon naar de aarde te gaan.”

En dat terwijl zo’n bel er normaal twee tot vier dagen over doet om de 150 miljoen kilometer af te leggen.

“De magnetische velden in de bel – coronale massa-ejectie genoemd – waren heel intens.

En het vierde en meest belangrijke kenmerk was dat de magnetische velden van de bel het tegenovergestelde van de velden op aarde waren.”

Normaal beschermt het magnetisch veld van de aarde ons tegen de stroom geladen deeltjes, maar in 1859 werd de natuurlijke defensie overweldigd.

Telegraafdraden knapten waardoor er  chaos  was.

Uiteindelijk zal de geschiedenis zich herhalen. Maar of dat in 2012 of 2013 is?

Astronomen weten het niet. Vaststaat dat de schade in niets te vergelijken zal zijn met die van 1859.

Onze communicatiesystemen zijn veel geraffineerder en omvangrijker, maar ook kwetsbaarder.

En het is mogelijk dat de stroom uitvalt waardoor het hele leven (voor lange tijd) stil komt te liggen.

Wetenschappers voorspellen dat een zonnestorm zoals in 1859 voorkwam nu enkele triljoenen aan schade zou veroorzaken.

Maar het kan ook meevallen. Of tegenvallen.

“We weten dat het komt, maar we weten niet hoe erg het zal zijn,” concludeert NASA-onderzoeker Richard Fisher.

Alles wijst erop dat de komende zonnecyclus de minst actieve in tachtig jaar is.

Dat beschermt ons echter niet tegen de zonnevlammen en deeltjes.

In 1859 was de zon ook relatief inactief.

Volgens Mike Hapgood is het een kwestie van afwachten.

Toch wil dat niet zeggen dat we helemaal niks kunnen doen. Wanneer wetenschappers een zonnestorm zien aankomen, kan er actie worden ondernomen om onze apparatuur te redden.

De enige echte bescherming is om alles uit te zetten,” vertelt Hapgood. “Maar als je dat doet dan sterven mensen. Er zullen ongelukken gebeuren omdat de stroom wegvalt en wat als de generatoren ook niet werken?”

Wetenschappers en overheden buigen zich op dit moment over het probleem.

Een probleem waarvan ze niet weten wanneer het komt en hoe heftig het is.

“De uitdaging is om geen paniek te zaaien en het niet te overdrijven,” merkt Hapgood op. “Maar we moeten het ook niet onderschatten.”

The Great Storm: Solar Tempest of 1859 Revealed” –
Will sun storms destroy civilization?” –
Sun storm to hit with ‘force of 100m bombs’” –
Solar storm” –


Jeffrey Carels •

Het is geen giswerk dat zo’n gebeurtenis  (= 1859   Carrington Event)maar eens in de 500 jaar voorkomt maar een bewezen feit door te kijken naar C-14 & Be-10 concentraties in ijskernen.(*1)

* Dat is  niets anders  dan  gis werk en geen feit.

Het  vorige zonne maximum was al heviger dan de vorige, dus is het een beetje onverantwoord om te stellen, dat het maar om de zovele jaren voorkomt.
Met de vorige had de aarde het al vrij moeilijk, gelukkig was die ene gigantische x flare toen niet naar de Aarde gericht, het zou wel eens zware gevolgen gehad kunnen  hebben indien datr andrers was geweest .

Ons magnetisch veld was op dat moment, zover naar achteren gedrukt door eerder bombardement, zodat we daar weldeglijk goed zijn weg gekomen.
Door de bombardementen van de ene na de andere zware F flare, was ons magnetisch veld zo naar achteren gedrukt, dat wetenschappers bang waren dat het veld niet lang meer ging stand houden….stel u voor dat die gigantische en zware x flare, toen naar de Aarde was gericht.

Ondertussen na trouwens een onverwachte langdurige dip van activiteit, is ze zelfs bijna net zo actief als de vorige zonne maximum, dus stel u voor als ze op haar hoogte punt komt binnen 2-3 jaar van hier.

(Jeffrey Carels  vervolgt )

Aan de hand van deze gegevens kan men de activiteit van de zon over een periode van 10000 jaar aflezen!
De vorige zonnecylus 23 was trouwens zwakker dan cyclus 22.SC23 had een maximum van 121 terwijl SC22 een maximum had van 158!

De zonneuitbarsting waardoor de elektriciteit uitviel in Canada was in 1989 en niet in 1992 of 1996 en gebeurde tijdens SC22!(*2)
Dat zijn allemaal feiten en geen giswerk.

Het is misschien interessant om eens iets op te zoeken( ipv  allerlei nonsens te schrijven.)(***)


er gebeuren dagelijks aardbevingen ….. Dat is misschien de reden waarom je er niets over leest in de media…(°°°°)

Verdere antwoorden  aan 

Jeffrey Carels

=(** * ) Iets opzoeken    , INDERDAAD  : 

-Hevige zonne activiteit tijdens ww2, verstoring van de toenmalige radio signalen, dit zowel in Europa als de VS.
– Hevige zonne activiteit tijdens de vorige zonne maximum (2000/2003) gelukkig was die X4-5 flare niet naar de Aarde gericht.

-(*2) 1989 in Canada, id niet 1992-1996 al was tijdens de jaren 1992-1996 het Canadese net nog steeds niet op haar sterkte als voor die stroom panne.

– Poollicht over heel de wereld in het jaar 1583…

– als ik nog wat verder zoek kom ik heel zeker nog een wel een paar datums tegen.

(*5)Dus ik zit al aan een 4-5 keer om de 500jaar  ,vergeleken met uw 1 om de 500jaar.

“Koolstof datering, C14 heeft een snellere verval dan die 50-60k dan voorheen werd gedacht, verwacht, geschat.
Het zou men niet verbazen moesten bepaalde radio isotopen zoals be10 ook een snellere verval kennen, afhangende van de omstandigheden. Oh ja, wat men uit de ijskernen haalt zijn indirecte dateringen en geen directe, zou me niet verbazen dat heel veel ijs monsters vervuild-besmet zouden zijn. (A) ”

Die zelfde ijs monsters dat ze gebruiken om het weer te voorspellen in het verleden, heden en toekomst…is opzich al een lachertje.

Zover dat ik weet en de gegevens laten zien, zijn de laatste zonne maximum van de voorbije 30 jaar om de 11-12 jaar heviger.

Er zijn niet meer zonnevlekken of uitbarstingen *al weet men dat niet met zekerheid* toch de hevigheid er van neemt weldegelijk toe…en blijft trouwens toenemen.

°°°° Er gebeuren dagelijks aardbevingen,

toch wederom sinds de jaren 80 neemt de hevigheid er van toe.
Voorheen waren het meestal bevingen van 5-6 nu zijn het der al van 6-9, deze komen trouwens vaker voor dan voorheen.

Vulkaan uitbarstingen zijn er altijd wel geweest, wederom neemt de hevigheid er van weldegelijk toe.
Onlangs nog een vulkaan wakker geworden, die maar liefst 400 jaar inactief is geweest.

De relatie zon-ster, Aarde/aardbevingen, Aarde vulkanen, Aarde klimaat is de laatste jaren aan een opmars bezig…….

Voorheen en nu nog zelfs, zijn er wetenschappers die  dom en arrogant zijn, en  die nog steeds beweren dat onze zon-ster geen invloed heeft op ons klimaat,( laat staan op aardbevingen en vulkaan uitbarstingen.)(A) 

– (tsjok)
 (A)- lijkt me toch  erg ” creationistisch  ” van insteek  … alarm …….Ja hoor ;…..het einde der tijden staat voor de deur
Wat kunnen we van de zon vóór de komst van Jezus Christus anders verwachten  volgens  de  heilige Bijbel
Allicht  …. en ook de maye kalender maakt weer zijn  opwachtigen
–  Dat de vervalperiode ( en   halveringstijd  )van een radiotief element afhankelijk zou zijn van de omstandigheden  ? lijkt me hoogst onwaarschijnlijke  en kompleet ondeskundige  volstrekte   prietpraat van een dilettaznt in de natuurkunde en kernfysica  …( nou ja arrogante wetenschap dus … spreekt vanzelf  dat bijb elaars en (hollandse )  leken het beter weten  ….)
°°° Bull shit is still a major force on the internet  ….

 filmpje bewijst dat de zon  wakker wordt

27 augustus 2012    8

Volgend jaar is het zover: dan breekt het zonnemaximum aan. Gedurende korte tijd is de zon dan superactief. Een nieuw filmpje laat zien dat de zon zich nu al opmaakt voor al die drukte.

In het filmpje zien we links hoe de zon zich in augustus 2009 gedroeg. De beelden laten zien dat de ster in die tijd vrij rustig was. Rechts zien we de zon in augustus van dit jaar. En op die beelden maakt de ster een hoop extra drukte.

Elf jaar
De zon kent een cyclus van elf jaar. In die elf jaar kent de zon een hoogtepunt (zonnemaximum) en een dieptepunt (zonneminimum). Het zonnemaximum staat voor 2013 gepland en is de periode waarin de zon het meest actief is.

Het magnetisch veld van de zon is tijdens het zonnemaximum zwakker, hierdoor kunnen gemakkelijker zonnevlammen ontstaan.

Deze zonnevlammen spugen geladen deeltjes in de ruimte. Die deeltje haasten zich onder meer naar de aarde. Wanneer ze in botsing komen met het magnetisch veld van onze planeet kan dat fraaie beelden opleveren.

Denk bijvoorbeeld aan het noorderlicht. Maar het kan ook anders uitpakken. Zo kunnen de deeltjes er ook voor zorgen dat apparatuur verstoord raakt. Zo kunnen satellieten kapot gaan of tijdelijk niet (goed) functioneren, waardoor communiceren en navigeren via satellieten lastig of onmogelijk wordt. Ook kan de stroom uitvallen.

De laatste keer dat de zon voor echt grote problemen zorgde, was in 1859. Toen zorgde een sterke zonnestorm ervoor dat telegraafdraden knapten en er op diverse plekken kortsluiting en brand ontstond.

Een uitbarsting als in 1859 is (tot nu toe )  niet meer voorgekomen. Dat wil zeggen: een zonnevlam welke de Aarde raakte met dezelfde intensiteit– Bij de grote zonnevlam van 1859 was het noorderlicht blijkbaar zowat tot aan de evenaar te zien.

Niet alleen het filmpje – gemaakt door een observatorium van NASA – bewijst dat de zon wakker aan het worden is. De laatste tijd zijn ook steeds meer (sterke) zonnevlammen waargenomen.

Het is de opmaat voor een druk jaar op de zon.

De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA.
Meer weten…

…over de cyclus van de zon en de risico’s die een zonnemaximum met zich meebrengt?
Lees dan dit artikel!
Dr. Diedeman 

Intense zonnevlammen (flares) en plasmawolken (coronal mass ejections) tijdens een periode van verhoogde zonneactiviteit kunnen een geomagnetische storm veroorzaken, waardoor met name satellieten, maar ook elektronica op aarde beïnvloed kunnen worden.

Er wordt zelfs af en toe voor gewaarschuwd in het nieuws (zoals afgelopen augustus nog). Grootschalige verstoring (uitval) van elektriciteitsnetwerken is namelijk al vaker voorgekomen (bijvoorbeeld in 1989 in de VS en Canada).

Het effect van zo’n zonne’storm’ is in feite beïnvloeding van het magnetische veld van de aarde, dus fysisch vindt er magnetische inductie plaats en de invloed hiervan beperkt zich tot (bedrading in) elektrische circuits, waaronder hoogspanningskabels. De werking van fotovoltaïca (zonnepanelen) op zichzelf wordt niet beïnvloed, maar aangezien een zonnecel altijd onderdeel is van een groter circuit, kan dit dus toch verstoord worden.

Meer informatie:……

Zon wordt  echt  wakker

 28 november 2012   13

Wetenschappers roepen het al jaren: de zon wordt wakker, het zonnemaximum (waarin de zon het meest actief is) komt eraan! Maar ook op dit gebied geldt: een foto zegt meer dan duizend woorden en dus maakt NASA met twee prachtige foto’s de toegenomen zonneactiviteit zichtbaar.

De foto’s zijn gemaakt door het Solar Dynamics Observatory. Het observatorium houdt de zon nauwlettend in de gaten en onderzoekt onder meer het magnetische veld van onze ster. Ook maakt het observatorium heel veel foto’s: sinds de lancering in 2010 werden al meer dan 100 miljoen kiekjes gemaakt.

En wanneer we sommige van die kiekjes naast elkaar leggen, krijgen we een prachtig beeld van hetgeen de zon nu bezighoudt. En dat is exact wat NASA nu heeft gedaan. De ruimtevaartorganisatie pakte er een foto uit oktober 2010 bij en legde deze naast een foto van oktober 2012. Het is heel goed te zien dat de zon een stuk actiever is dan twee jaar geleden.


De zon volgt een cyclus die ongeveer elf jaar duurt. Gedurende die cyclus neemt de activiteit op de zon toe (tot het zonnemaximum) en af (tot het zonneminimum).

Het laatste zonneminimum vond plaats in 2008, sinds januari 2010 begint de zon weer wakker te worden en het zonnemaximum staat gepland voor volgend jaar.

Een zonnemaximum gaat vergezeld door meer zonnevlekken en die zijn op de foto rechts goed te zien. Soms komen uit die zonnevlekken ook zonnevlammen of coronale massa-ejecties voort. De laatste tijd horen we daar steeds vaker van. Zo produceerde de zon in juli van dit jaar nog de grootste zonnevlam sinds jaren. En in augustus spuugde de zon een stroom geladen deeltjes met extreme snelheid uit. Stuk voor stuk aanwijzingen dat de zon zich klaarmaakt voor nog meer spektakel.

Een actievere zon is dus een heel natuurlijk verschijnsel. Toch wil dat niet zeggen dat we er op aarde niets van meekrijgen. Geladen deeltjes die door de zon worden uitgespuugd kunnen botsen met het magnetisch veld van de aarde en dat resulteert in een fraai poollicht. Maar een actievere zon kan ook negatieve gevolgen hebben. Zo kunnen geladen deeltjes satellieten verstoren en ervoor zorgen dat communicatie- en elektriciteitsnetwerken uitvallen.

Zulke heftige zonnestormen zijn echter vrij zeldzaam.

Hoe de zon energie opslaat en loslaat: een primeur!

 24 januari 2013  2


Wetenschappers hebben voor de allereerste keer waargenomen hoe de zon energie van het magnetisch veld naar de zonneatmosfeer verplaatst. Dat dit proces op de zon plaatsvindt, hadden onderzoekers al een tijdje gedacht, maar nu hebben ze het ook voor het eerst gezien.

“Wetenschappers proberen al decennialang te begrijpen hoe de dynamische atmosfeer van de zon tot miljoenen graden (Fahrenheit, red.) verhit kan worden,” vertelt onderzoeker Jonathan Cirtain. De nieuwe beelden die met behulp van de HI-C (High Resolution Coronal Imager) telescoop werden gemaakt, scheppen een hoop duidelijkheid. De onderzoekers richtten de telescoop op een actieve zonnevlek en lieten deze gedurende vijf minuten om de paar seconden foto’s maken.

Lichte plekken
Op de foto’s is goed te zien hoe het magnetisch veld zich ontwikkelt en hoe energie door activiteiten op de zon vrijkomt. Die vrijkomende energie is op de foto te herkennen aan het oplichtende plasma. Deze lichte plekken wijst erop dat de zonneatmosfeer hier enorm verhit wordt: 2 miljoen tot 4 miljoen graden Fahrenheit. “Nu we dit voor het eerst zien, kunnen we beter begrijpen hoe onze zon voortdurend de energie die nodig is om de atmosfeer te verhitten, genereert.”

Foto: NASA.

Foto: NASA.

Andere sterren
Astronomen vinden het belangrijk een beter beeld te krijgen van de wijze waarop het magnetisch veld van de zon de zonneatmosfeer verhit. Heel veel sterren in het heelal beschikken  over  een  krachtig  magnetisch veld.(Alles heeft een magnetisch veld …. maar grote massa’s  die dergelijke  hemellichamen zijn  , beschikking  over  een  naar verhouding  sterk zwaartekracht / magnetisch veld  )

Als we de werking ervan op de zon beter begrijpen, kunnen we ook de evolutie van al die andere sterren wellicht ook   beter begrijpen.

Ook hopen de onderzoekers op basis van de waarnemingen straks beter te kunnen voorspellen welk ruimteweer ( bijvoorbeeld zonnestormen ) we mogen verwachten. Ontwikkelingen ( en lokale fluctaties )  in het magnetische veld van de zon zijn namelijk de drijvende kracht achter erupties op de zon.

Deze erupties kunnen de aardse atmosfeer raken(noorderlicht )  en bijvoorbeeld satellieten die zich in een baan om de aarde bevinden, in hun  communicatie ( en  vooral  ook  ander  radioverkeer ) verstoren. Het is dan ook nuttig om te weten wanneer we zo’n eruptie kunnen verwachten.

NASA Telescope Observes How Sun Stores and Releases Energy” –
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA.


De NASA heeft een filmpje vrijgegeven met verbluffend gedetailleerde beelden van de zon. “De beelden hebben ieders hoop en verwachtingen overtroffen”, staat op de website van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie te lezen. De foto’s en video’s zijn gemaakt met behulp van verschillende lichtgolflengten waardoor de verschillende samenstellingen en bewegingen van de zon kunnen worden vastgelegd.

Zon produceert in korte tijd een enorme zonnevlek

21 februari 2013   2


Het Solar Dynamics Observatory is er getuige van geweest hoe een zonnevlek in 48 uur tijd uitgroeide tot een enorme vlek met een diameter die zes keer groter is dan die van de aarde!

De zonnevlek bestaat eigenlijk uit een gebied met daarin meerdere donkere vlekken. De twee onderste donkere vlekken die u op de foto hieronder ziet, maken deel uit van hetzelfde systeem en zijn zes keer breder dan onze aarde.

Een zonnevlek ontstaat wanneer het magnetisch veld van de zon verandert. De zonnevlek die u op de foto hierboven ziet, is het resultaat van een omringend magnetisch veld dat ten opzichte van het magnetisch veld in het midden (de donkere vlekken) precies in tegenovergestelde richting wijst.

Het systeem dat het Solar Dynamics Observatory op de foto hierboven vereeuwigd heeft, is heel instabiel. Het zou astronomen dan ook niet verbazen als het op korte termijn leidt tot uitbarstingen van straling, oftewel zonnevlekken.


Foto: NASA / SDO / AIA / HMI / Goddard Space Flight Center.

Enorme zonnevlek – zes keer groter dan onze Aarde –

gevormd in jongste 48 uur

: 22/02/13  Bron: Daily Mail
© epa. 
Zonnevlekken zijn donkere vlekken op de zonneschijf die verschijnen als turbulente magnetische velden, ze herschikken de oppervlakte van de zon. De gigantische vlek vormde zich dinsdag en woensdag en ontwikkelde zich tot een erg onstabiele constellatie.Gevolgen
De zonnevlek bestaat uit verschillende donkere stukken op de oppervlakte van de zon die razendsnel samensmelten. Zonnevlekken ontstaan door intense magnetische activiteit en zijn kouder dan de rest van de zon. Deze kunnen leiden tot explosies van energie. Als die deeltjes de aardse atmosfeer binnendringen kunnen ze poollicht veroorzaken. De kans op poollicht is het grootst in jaren met veel zonne-activiteit, die onze radiocommunicatie kunnen verstoren. Wetenschappers van Nasa merkten de vorming van de vlek op via instrumenten in het station van de organisatie Solar Dynamics Observatory. Dit is een van de vele ruimteschepen die het “weer” op de Zon in de gaten houden.Moeilijke inschatting
“Wetenschappers merkten in de afgelopen 48 uur de vorming van een gigantische zonnevlek op”, aldus woordvoerster van Nasa Karen Fox. “Deze groeide uit tot iets wat zes keer de diameter van de aarde is, het is moeilijk om de volledige grootte exact in te schatten omdat de vlek zich vormde op een plek die niet vlak is. De vlek werd al snel een deltagebied, daarbij zenden de lichtere vlekken rond de zonnevlek magnetische velden uit die in de tegenovergestelde richting wijzen van die in het centrum, het zwarte gebied. Het is bewezen dat dit kan leiden tot zogenaamde ‘zonnevlammen’.”Impact op klimaat
De zon bereidt zich voor op de meest actieve fase van een 11-jarige solaire cyclus. De lijnen van de magnetische velden zijn op dit moment het meest verstoord door het magnetische veld op de zonne-equator die iets sneller roteert dan de solaire polen. Dit maakt dat er heel wat zonnevlekken ontstaan, hierdoor neemt de bestralingssterkte met ongeveer 0,1 procent toe.Deze toename van energie kan het klimaat op aarde beïnvloeden, recente studies hebben een verband aangetoond met lokale weerpatronen. Tijdens de solaire storm van 1859 was de zon zo actie dat het poollicht tot in Rome zichtbaar was.Verschillende voorspellingen
De laatste solaire storm was in 2000. Nasa voorspelde in 2006 een hoogtepunt van de solaire cyclus in 2010 of 2011, wetenschappers dachten toen dat deze de sterkste sinds 1958 zou kunnen worden. De meest recente voorspellingen zeggen echter dat het maximum in de herfst van 2013 op aarde merkbaar zou zijn en dat het om de kleinste sinds 1906 zou gaan.

Plasma op de zon

22 februari 2013  3


Een “plensbui ” in de vorm van superhete plasma.

In een nieuwe video van het Solar Dynamics observatorium is te zien hoe plasma op het zonneoppervlak terugvalt . Dit observatorium draait sinds 2010 om de zon en houdt de ster nauwlettend in de gaten.

Het Solar Dynamisch observatorium heeft daarvoor allerlei instrumenten aan boord, die wetenschappers geregeld inzetten.

Tijdens een zonneuitbarsting in juli 2012 ontstonden enorme plasma-ringen, zoals in de de video te zien is.

In deze plasma-ringen begon het op een bepaald moment de  ‘coronale’ regen.

“Hete plasma in de buitenste atmosfeer van de zon (= de corona, red.) koelt af en condenseert”, vertelt ruimtevaartorganisatie NASA in het persbericht.

“Vervolgens volgt het plasma de magnetische velden in het gebied naar het zonneoppervlak. Magnetische velden zijn onzichtbaar, maar de plasma is genoodzaakt om de lijnen te volgen.

In de video lijkt het heel snel te regenen op de zon, maar schijnt bedriegt.

Iedere seconde in de video correspondeert met zes minuten in ‘echte tijd’.

Dit betekent dat er tussen iedere frame ongeveer twaalf seconden zit.

Bekijk snel de video hieronder en let ook op het schaalmodel van de aarde.

Wat is onze planeet toch enorm klein in vergelijking met de grote plasmaringen.

NASA’s SDO Shows A Little Rain On the Sun” – NASA

NASA kiekt 1,6 miljoen kilometer lange brug op de zon

Het Solar Dynamics Observatory heeft een prachtige foto gemaakt van een materiebrug in de atmosfeer van de zon. De materiebrug is ongeveer 1.600.000 kilometer lang, oftewel 100 keer groter dan de diameter van de aarde.

Het lijkt wel een slang: de materiebrug die het Solar Dynamics Observatory (SDO) gefotografeerd heeft. Van ‘kop’ tot ‘staart’ meet die ‘slang 1,6 miljoen kilometer. Als je de materiebrug recht zou kunnen neerleggen, zou deze bijna van de ene kant van de zon naar de andere kant van de zon reiken.

De materiebrug is eigenlijk een ‘wolk’ bestaande uit materiaal afkomstig van de zon. Indrukwekkende magnetische krachten geven de materiebrug zijn opmerkelijke vorm. Hoewel zulke materiebruggen vrij onstabiel zijn, kunnen ze soms toch enkele dagen of weken standhouden. Deze materiebrug hield het enkele dagen vol.

SDO fotografeerde de materiebrug in verschillende golflengtes. Elk van deze foto’s licht materiaal van verschillende temperaturen op de zon uit. Door materiebruggen op de zon in verschillende golflengtes (en dus verschillende temperaturen) te bestuderen, kunnen onderzoekers meer te weten komen over wat er aan deze indrukwekkende bruggen ten grondslag ligt.

NASA’s SDO Watches Giant Filament on the Sun” –

Mercurius zoals u de planeet nog nooit zag


Mercurius is de planeet in ons zonnestelsel die zich het dichtst bij de zon bevindt en dus minder tot de verbeelding spreekt dan ons buur Mars. NASA maakte echter een knappe video die aantoont dat deze erg hete planeet er best kleurrijk uitziet.

De korte video werd door wetenschappers van NASA samengesteld met beelden die de Messenger gemaakt heeft. Voor het menselijk oog zou Mercurius er wel minder kleurrijk uitzien dan op deze beelden, want de kleuren werd scherper gemaakt om de verscheidenheid van het oppervlak te benadrukken. Messenger heeft bijna twee jaar rond Mercurius gedraaid en zal meer dan 168.000 foto’s van de planeet gemaakt hebben. Met die beelden heeft NASA 99 procent van Mercurius in beeld kunnen brengen.

Zonnestorm pakt de maan mogelijk hard aan

 07 december 2011 1

Wetenschappers hebben ontdekt dat een zonnestorm de maan flink kan aantasten. De storm verwijdert veel los materiaal op de maan.

De atmosfeer van de maan stelt niet zo heel veel voor. Hierdoor kunnen de zonnestormen heel gemakkelijk flinke schade aanrichten. “Wanneer een enorme plasmawolk de maan raakt dan wordt de maan gezandstraald en verwijdert de storm heel gemakkelijk los materiaal van het oppervlak,” vertelt onderzoeker William Farrell.

Wanneer zo’n plasmawolk twee dagen lang op zijn sterkst is, kunnen er gemakkelijk tien kiepwagens vol met maanmateriaal van het oppervlak worden gehaald. Dat concluderen de onderzoekers op basis van modellen die laten zien welk effect de zonnestorm op de maan heeft.


Of het model het bij het juiste eind heeft, moet nog blijken. De onderzoekers hopen daar in 2013 meer duidelijkheid over te krijgen. Dan gaat de orbiter Lunar Atmosphere And Dust Environment Explorer (LADEE) de lucht in.

Natuurlijk is de maan heus niet het enige hemellichaam dat door de zonnestorm wordt aangetast.

De aarde merkt er bijvoorbeeld ook iets van.

Het zuider- en noorderlicht is een gevolg van zonnestormen.




Storm op Saturnus stikt in zijn eigen staart

1 februari 2013 door
Picture 1
De superstorm in kwestie, gezien door Cassini
Noem het de Saturnus-versie van Ouroboros, de mythische slang die in zijn eigen staart beet. Wetenschappers van NASA hebben een uitgebreid onderzoek verricht naar een monsterlijke storm op Saturnus, die zich rond de gehele planeet wikkelde en uiteindelijk zijn eigen staart tegenkwam. Zodra de storm in zijn eigen staart beet, was het snel gedaan met de activiteit. Het is de eerste keer dat wetenschappers een storm zien die zichzelf uitdooft – waar dan ook.
Zelfs op Jupiter, waar superstormen algemeen zijn, is het nooit waargenomen.Orkanen op aarde voeden zich met warm zeewater, terwijl stormen op Saturnus zich voeden met warme lucht dat opwelt vanuit het binnenste van de planeet.
Zodra de storm losbarste, ontwikkelde zich een heldere, turbulente kop – vol met donder en bliksem. Deze kop is met grote snelheid westwaarts gaan bewegen. In de staart van de storm ontwikkelde zich een krachtige vortex of wervelstorm (ook vol met donder en bliksem), die veel langzamer westwaarts bewoog.Binnen enkele maanden had de kop zich om de gehele planeet gewikkeld, en had de storm een lengte (of breedte, net hoe je het bekijkt) van 300.000 kilometer – da’s even lang als de afstand tussen de aarde en de maan! Uiteindelijk kwam de kop de staart tegen: de kop stortte zich in de vortex en de storm was binnen de kortste keren voorbij.
Wetenschappers weten niet waarom de storm zo snel voorbij was nadat het in zijn eigen staart beet.
De onweersstorm op Saturnus was een absoluut beest. Zoals gezegd, bereikte de storm een lengte van 300.000 kilometer. Daarnaast duurde de storm maar liefst 201 dagen, veel langer dan iedere storm op aarde. Bovendien creëerde de storm de grootste vortex die ooit is waargenomen op Saturnus, met een diameter van 12.000 kilometer. Dat is even groot als een reuzenstorm op Jupiter, Oval BA genaamd.
Oval BA en Jupiter’s beroemdere storm, de Grote Rode Vlek, zijn echter geen onweersstormen. De stormen op Jupiter hebben namelijk een rustig centrum, in tegenstelling tot het geweld dat losbarst in het centrum van Saturnus’ stormen.
Wetenschappers weten niet waarom de stormen op Jupiter en Saturnus zo van elkaar verschillen.
°Storm Saturnus Kop Staart Vortex

De bovenste foto is gemaakt op 22 januari 2011, vlak na de start van de storm. De heldere kop van de storm staat niet ver van de vortex, met een onderlinge afstand van “slechts” 40.000 kilometer.

De tweede foto, gemaakt op 5 mei 2011, laat zien dat de kop van de storm om de planeet is gereisd en vanuit het oosten de vortex aan het benaderen is. De storm was toen 224.000 km lang en de kop was slechts 82.000 km van de vortex verwijderd. De foto laat ook zien dat de vortex over z’n hoogtepunt heen is, terwijl de kop nog steeds voortraast.

Op de derde foto is de kop van de storm slechts 14.000 km verwijderd van de vortex.


De onderste foto, gemaakt op 12 juli 2012, laat zien hoe de storm is uitgedoofd nadat de kop in de vortex had “gebeten”. De vortex is nog zichtbaar, maar de kop is geheel verdwenen.


Eind augustus was het voorgoed gedaan met de storm, hoewel in hogere delen van de atmosfeer nog altijd activiteit werd gemeten.
Bekijk de foto’s hier in hoge resolutie

Bron: NASA






Komeet in de asteroïdengordel?

 19 januari 2010   0

In de asteroïdengordel hebben wetenschappers een object gevonden met de eigenschappen van een komeet. Zo heeft het object een lange staart van stof- en ijsdeeltjes. Maar hoe kan een komeet overleven in de asteroïdengordel, waar zonnewind ervoor zorgt dat het object snel haar staartje verliest? Er is een oplossing: er zijn onlangs twee asteroïden op elkaar gebotst.

De asteroïdengordel is bezaaid met kleine (en grote) stukken puin: planeetachtige rotsblokken die nooit zijn samengeklonterd tot grotere planeten, zoals bijvoorbeeld de aarde, Mars en Jupiter.

Nog nooit hebben astronomen een directe botsing van twee asteroïden gezien, maar er zijn bewijzen dat dit wel eens voorkomt. Het is dus slechts een kwestie van tijd voor wij er eentje te zien krijgen.

Wanneer een asteroïde op een andere asteroïde botst, verliest één van de twee asteroïden waarschijnlijk een stuk van haar uiterlijk. Vers materiaal komt bloot te liggen, zoals bijvoorbeeld ijs. Als zonnewind dit materiaal smelt, ontstaat er een komeetachtig uiterlijk.

Helaas leven zulke kometen niet lang. De invloed  van de  zon is zeer groot nabij de asteroidengordel. Zonnewind vernietigt het waterijs, waardoor er straks enkel een naakte kern overblijft. Andere kometen overleven de kracht van de zon langer, omdat ze verder van de zon verwijderd zijn en een elliptische baan hebben.

Mystery Object Behaves Both Like a Comet and Asteroid” –

Asteroïde met  staartje

22 februari 2013   1


Het komt niet vaak voor, maar soms hebben naast kometen ook asteroïden een staartje. Astronomen komen nu met twee mogelijke verklaringen voor het ontstaan van een asteroïde met een staartje.

Van kometen zijn we wel gewend dat ze een staartje hebben. Het ontstaat doordat de kometen te dicht bij een ster in de buurt komen, opwarmen en ijs en/of materie beginnen te verliezen. Bij asteroïden zien we het soms ook, maar aanzienlijk minder vaak: tot op heden zijn er slechts tien asteroïden waargenomen die op een bepaald moment een staartje hadden. Grote vraag is: hoe ontstaat dit staartje?

P/2012 F5
Astronomen beten zich in dat vraagstuk vast en bestudeerden de asteroïde P/2012 F5. Deze asteroïde – met staartje – werd in maart 2012 ontdekt. De astronomen bestudeerden de asteroïde in mei en juni vorig jaar en gebruikten vervolgens wiskundige modellen om te achterhalen hoe het staartje ontstond. “Onze modellen wijzen erop dat het veroorzaakt werd door een korte gebeurtenis die slechts enkele uren duurde en ergens rond 1 juli 2011, met een onzekerheid van twintig dagen, plaatsvond,” vertelt onderzoeker Fernando Moreno.

Twee verklaringen
Maar wat leidde ertoe dat het staartje ontstond? De onderzoekers komen met twee verklaringen. “Het zou kunnen zijn ontstaan door een botsing met een andere asteroïde.” Een andere optie is dat de asteroïde zo snel ronddraait dat er stukken vanaf vliegen, zo schrijven de onderzoekers in het blad The Astrophysical Journal Letters.

P/2012 F5 is een zogenoemde MBC, oftewel een Main-Belt Comet.

Deze objecten hebben een baan die bij een asteroïde hoort, maar hebben ook een staartje. Tot op heden zijn er zoals gezegd tien ontdekt. Onderzoekers verwachten in de komende jaren echter nog meer van dit soort objecten te ontdekken.

Discovering the birth of an asteroid trail” – FECYT (via
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door SINC.

Kosmische  Biljart binnen het aard-maan stelsel


Stel je voor dat een kolossale asteroïde de aarde op een haar na mist. …
De aarde als planeet op zich is dan wel gered … maar stel je vervolgens voor dat de asteroïde crasht op de maan.

De mogelijkheid dat de maan door een of andere ramp de maan wordt vernietigd is niet groot
maar zeker niet onbestaande.
Enkele miljoenen jaren geleden was het bijna zover.
Een grote komeet sloeg neer op de maan en veroorzaakte de grootste(bekende ) krater van het hele zonnestelsel:
de Aitken Base,(Zuidpool-Aitken-bekken) 2500 kilometer breed op de zuidelijke maanpool.


LOLA instrument image centered on the South Pole Aitken Basin, the largest impact basin on the Moon




Lola far hemisphere



The Far-Side of Earth’s Moon from LOLA Altimeter Data Showing the Huge Aitken Basin on the Southern Hemisphere

Location of the boulder field within Aitken crater.
LROC WAC monochrome mosaic , image width is 160 km
[NASA/GSFC/Arizona State University].

Zonder de maan… zijn wij gedoemd.

Niet veel mensen weten dat de maan onze planeet met alles erop en eraan allang in een min of meer stabiel evenwicht houdt.
Bovendien zou er zonder de maan op aarde van leven nauwelijks sprake zijn.

Stel dat de maan plots verdwijnt , wordt verplaatst of wordt gereduceerd tot kosmisch puin :

Om te beginnen trekt de maan aan de oceanen. Dat geeft ons de getijden. Zonder de maan zouden die ongeveer 2,5 keer minder sterk zijn.
Ze zijn er dan nog wel omdat de zon ook aan de oceanen trekt.
De gevolgen zijn echter dramatisch. De vruchtbare delta’s drogen op. Andere gebieden worden permanent overstroomd. Denatuur zou grondig veranderen. Over de hele wereld is er droogte, hongersnood, ziekten en oorlogen.
En dat is nog maar het begin.

De maan doet immers veel meer dan alleen maar de getijden veroorzaken.
De maan is ook de stabiliserende factor van de as waarrond de aarde draait. Als de maan verdwijnt, dan wijzigt de as –die nu op 23 graden ligt- voortdurend, voornamelijk door de aantrekkingskracht van andere planeten, Venus en Jupiter. Het ene moment ben je in Afrika, het volgende op de Noordpool.
Op lange termijn leidt dit tot onvoorspelbare gigantishe klimaatwijzigingen.
De aarde warmt op, koelt weer af en warmt opnieuw op.

Onze planeet kan evengoed overhellen en gedurende miljoenen jaren (of langer) op haar zij liggen. De ene helft van de aardbol ligt dan voortdurend in het zonlicht, de andere helft ligt in het eeuwige duister – en koude. Geen aangename plek om op te vertoeven.

Nu kan je denken dat het in de tussenzone aangenaam leven moet zijn.
Vergeet het. Die regio lijdt voortdurend onder gigantische eeuwigdurende stormen.
Tussen beide zijden is het temperatuursverschil immers zo groot dat er altijd een gigantische stroom van lucht van deene naar de andere zone gaat.

Maar dat is niet de grootste zorg.

Zonder de maan wordt de aarde een levensloze planeet.

-De atmosfeer gaat er volledig aan.

-Bovendien krijgt de aarde dan ook te maken met het puin dat de inslag op de maan heeft veroorzaakt en door de aantrekkingskracht op aarde terechtkomt.

Een parapluutje zou geen hulp brengen.

Maar er is ook goed nieuws?

Sommige doemvoorspellers zeggen dat onze planeet een pak sneller zou gaan beginnen te draaien zodat er maar vier tot acht uur in een dag zijn. Er zouden apocalyptische stormen zijn die alle steden en bossen tot de grond herleiden en
landbouw onmogelijk zou zijn.
Maar deze doemvoorspellers hebben het niet bij het rechte eind.

Door de maan is de aarde steeds trager beginnen te draaien. Mocht de maan er plots niet zijn, dan zou de aarde niet
plots sneller gaan draaien maar integendeel verder vertragen. En dat omwille van de aantrekkingskracht van de zon.

Een ander vaak gehoord maar compleet uit de lucht gegrepen verhaal is dat de maan op het punt staat ons voorgoed te verlaten, ook zonder inslag.
Wel, het klopt dat de maan van ons afdrijft, maar met een snelheid van niet meer dan 3,8 centimeter per jaar.
Dat betekent niet dat ze in een verre toekomst ons al verlaten.
Volgens berekeningen zal de baan van de maan zich binnen ongeveer 15 mijard jaar stabiliseren op een afstand van ongeveer 640.000 kilometer. Niet dat wij er dan nog zijn want binnen 5 miljard jaar slokt de zon ons mogelijk op wanneer ze nova wordt.
Maar dat is een ander verhaal.

Ten slotte nog dit:

ASTROLOGIE is wanneer je dit allemaal  leest ,  toch een beetje  geloofwaardiger dan normaliter voorgesteld ?
Maar  het is niet omdat de maan van zo’n cruciaal belang is voor het leven hier op aarde dat astrologen het bij het rechte eind hebben.
Astrologie is en blijft een pseudowetenschap die tot nader order pure nonsens is

Asteroïde Apophis scheert  langs de aarde

09 januari 2013  1


 …Apophis  is  vernoemd  naar de Egyptische god van het kwaad en de vernietiging die de eeuwigheid in totale duisternis doorbrengt 

de asteroide  Apophis vormde  geen enkele bedreiging voor de aarde, maar er is een heel kleine kans dat dat in de toekomst nog wel eens anders wordt.

Op de afbeelding boven aan dit artikel ziet u de baan van de aarde (de aarde staat boven, in het midden) en de baan van Apophis (rood). De afbeelding geeft de verwachte situatie in 2029 weer.

Apophis heeft een diameter van ongeveer 270 meter en kwam relatief dicht bij de aarde. Toch is de asteroïde niet helder genoeg om vanavond met een gewone telescoop waar te nemen. Maar dat wil niet zeggen dat het voorbijscheren van Apophis dan aan ons voorbij moet gaan. De veel sterkere Slooh-telescoop is wel in staat om de asteroïde waar te nemen en zendt de beelden   ier (vanaf donderdag 1.00 uur Nederlandse tijd) live uit.

Wellicht komt de naam Apophis u bekend voor ?  . De asteroïde werd in 2004 ontdekt en zorgde direct voor opschudding. De eerste observaties wezen er namelijk op dat er een kans van één op 45 was dat de asteroïde in 2029 de aarde zou raken. Inmiddels weten we wat meer over de asteroïde en is duidelijk geworden dat deze in 2029 geen gevaar voor de aarde oplevert.

Wel komt Apophis in dat jaar weer heel dicht bij onze planeet: de asteroïde scheert dan op een afstand van 30.000 kilometer langs de aarde. Ter vergelijking: de afstand tussen de maan en de aarde is zo’n 385.000 kilometer en de afstand tussen communicatiesatellieten en de aarde is 36.000 kilometer.

Astronomen blijven Apophis ondertussen goed in de gaten houden. Er is namelijk nog altijd een heel kleine kans dat deze in de nabije toekomst een gevaar voor de aarde gaat vormen.

WIST U DAT……het volgens wetenschappers haalbaar is om een asteroïde te ‘vangen’ in een baan om de maan te plaatsen?

Asteroïde Apophis blijkt stukje groter dan gedacht

10 januari 2013   23


Asteroïde Apophis zal in 2029 uitzonderlijk dicht langs de aarde scheren en zelfs dichterbij komen dan sommige satellieten. En nu blijkt dat de asteroïde een stukje groter is dan wetenschappers altijd dachten.

In de afgelopen dagen kwam Apophis al aardig dicht bij de aarde Voor astronomen de ultieme gelegenheid om de asteroïde nog eens goed te bestuderen. En ze moeten concluderen dat de asteroïde een diameter heeft die zo’n twintig procent groter is dan gedacht. En dat betekent dat ook de massa van de asteroïde aanzienlijk groter is.

De onderzoekers trekken die conclusie op basis van waarnemingen van Herschel. Werd de diameter van de asteroïde eerder nog op zo’n 270 meter geschat, nu komen de onderzoekers uit op 325 meter.

“De twintig procent toename in diameter, van 270 naar 325 meter, is te vertalen naar een 75 procent toename in massa,” vertelt onderzoeker Thomas Müller.

Herschel bestudeerde ook de warmte die Apophis afgaf. Zo konden de onderzoekers een beter beeld krijgen van de hoeveelheid licht die de asteroïde weerkaatst (het albedo).

En ook dat moet worden bijgesteld: de asteroïde heeft een albedo van 0.23 in plaats van 0.33. Dat betekent dat de asteroïde 23 procent van het zonlicht dat op de asteroïde valt, weerkaatst.

Dit is belangrijke informatie die wetenschappers weer kan helpen om de baan van Apophis beter te voorspellen: de thermale eigenschappen van een asteroïde geven een beeld van hoe de baan van de asteroïde wanneer deze verwarmd wordt door de zon, verandert.

Asteroïde Apophis houdt de gemoederen al vanaf het moment dat deze werd ontdekt (in 2004) flink bezig.

Kort na de ontdekking stelden wetenschappers namelijk dat de kans dat deze asteroïde in 2029 op aarde zou inslaan, groot was (2,7 procent).

Inmiddels weten we dat we in 2029 weinig van de asteroïde te vrezen hebben, maar astronomen blijven Apophis goed in de gaten houden.

”  In 2036 scheert deze namelijk weer langs en welke baan de asteroïde dan zal volgen is nog onduidelijk, mede doordat de baan van Apophis in 2029 wellicht flink zal worden aangepast. ” ….. 

______over 2036 bleven wetenschappers zich dus  toch zorgen maken: maar   nu rekenen  NASA   wetenschappers ook met dat doemscenario af. …..

“Asteroïde Apophis slaat in 2036 niet op aarde in”

 11 januari 2013     6


NASA sluit op basis van nieuwe informatie uit dat asteroïde Apophis in 2036 op aarde zal inslaan. De asteroïde scheert dan wel vrij dicht langs onze planeet, maar vormt geen gevaar.


De asteroïde vormt ook in 2036 geen gevaar voor de aarde. Ze trekken die conclusie op basis van nieuwe waarnemingen, waaronder waarnemingen die onlangs toen Apophis ook relatief dicht bij de aarde in de buurt kwam, werden gedaan. Uit de berekeningen blijkt nu dat de kans op een inslag kleiner is dan één op een miljoen.

“Daarmee kunnen we een inslag in 2036 met zekerheid uitsluiten,” stelt onderzoeker Don Yeomans.

Hoewel Apophis dus in de nabije toekomst geen gevaar vormt, zal de naam de komende decennia ongetwijfeld nog regelmatig vallen.

Niet in de laatste plaats vanwege hetgeen de asteroïde in 2029 gaat doen: dan vliegt Apophis op een afstand van slechts 31.300 kilometer langs de aarde. Daarmee komt de asteroïde dichter bij onze aarde dan sommige satellieten.

Rakelings langs scherende asteroïde 2012 DA14

14 februari 2013    2

asteroïde 2012 da14

 asteroïde 2012 DA14   scheert uitzonderlijk dicht langs de aarde. Geen reden tot zorg, wel interessant. 

Asteroïde 2012 DA14 werd vorig jaar ontdekt. De asteroïde is ongeveer 50 meter breed en scheert  op 15 februari  op een afstand van zo’n 27.680 kilometer langs de aarde. Daarmee is het een recordbrekende scheervlucht: nog nooit hebben astronomen sinds ze het heelal stelselmatig afspeuren naar asteroïden een steen van deze omvang zo dicht bij de aarde in de buurt zien komen. De asteroïde komt zelfs dichter bij de aarde dan sommige satellieten die zich in een geosynchrone baan om de aarde bevinden (zie de afbeelding hieronder).

Afbeelding: NASA.

Afbeelding: NASA.

Het is een bijzondere gebeurtenis. Maar  er onstaan ook  vaak misverstanden. Tijd om het één en ander over deze asteroïde op te helderen door vijf van de meest prangende vragen hieronder te beantwoorden!

1. Bestaat er een kans dat de asteroïde de aarde gaat raken?
Absoluut niet. Om met de woorden van astronoom Don Yeomans te spreken: “De baan van de asteroïde is ons(voldoende )  bekend genoeg om een inslag uit te sluiten.”

2. Bestaat er een kans dat de asteroïde een satelliet gaat raken?
Die kans bestaat, maar is bijzonder klein. In een baan rond de aarde zijn eigenlijk twee ‘banden’ satellieten te vinden. De ene band bevindt zich vrij laag (enkele honderden kilometers boven het aardoppervlak) en bevat de meeste satellieten. De tweede band bevindt zich aanzienlijk hoger: op zo’n 35.800 kilometer. De asteroïde beweegt precies tussen deze twee banden door. In die ruimte bevinden zich wel enkele satellieten, maar op de hoogte waar de asteroïde langs onze aarde scheert, bevinden zich vrijwel geen satellieten.


Nog één hypothetisch vraagje dan. Wat zou er gebeuren als 2012 DA14 toch op aarde inslaat?
De asteroïde zou in staat zijn om een hele regio te vernietigen. Waarschijnlijk zouden de gevolgen vergelijkbaar zijn met de gevolgen van de inslag van de Toengouska-asteroïde die in 1908  in Siberie  insloeg. :  een 1200 vierkante kilometer groot bos plat.

3. Kan ik de asteroïde zien?
De asteroïde mag dan dichtbij komen, de kans dat u deze met het blote oog kunt zien, is bijzonder klein. De asteroïde is namelijk niet zo helder. Met een telescoop zou het misschien wel lukken, maar dan zit u weer met een ander probleem: de snelheid van de asteroïde. Op het moment dat de asteroïde zich het dichtst bij de aarde begeeft, reist deze met een snelheid van 28.100 kilometer per uur, oftewel 7,82 kilometer per seconde. En dat maakt het lastig om deze goed in beeld te krijgen en te houden. Wie toch graag op de hoogte wil blijven van de verrichtingen van de asteroïde, kan bij NASA terecht.


4. Heeft de asteroïde invloed op de aarde? Bijvoorbeeld op de rotatie of de getijden?
De zwaartekracht van de asteroïde heeft een ongelofelijk kleine invloed op de aarde. We zullen daar dus niets van merken.

 Het  is  best uniek is dat een asteroïde van deze grootte zo dicht bij de aarde in de buurt komt. Wetenschappers schatten dat dat maar één keer in de veertig jaar gebeurt. Overigens is 2012 DA14 op zichzelf niet zo zeldzaam: astronomen vermoeden dat er zo’n 500.000 asteroïden van deze omvang nabij de aarde terug te vinden zijn. Slechts één procent daarvan is tot op heden ontdekt. Wetenschappers zijn blij met 2012 DA14: zij hopen wanneer de asteroïde langs de aarde scheert een veel beter beeld van de steen te krijgen.

De asteroïde 2012DA14. © reuters.

NASA_Johnson Communications have been restored with the space station effective 11:34AM Central.about 1 hour ago · reply · retweet ·favorite

ISS_Research Read about the new Plant Habitat in work to grow #ISS_Researchon plants in space –… @NASA@NASAKennedy2 hours ago · reply · retweet · favorite

NASA_Astronauts The #ISS is currently experiencing a comm loss with the ground. Crew and station are fine. More details at…2 hours ago · reply · retweet · favorite

NASA [Image of the Day] Dragon Prepares to Resupply hours ago · reply · retweet · favorite

NASA If you missed #NOVApbs last week, take a look now online at the amazing ways #NASA sees our complex hours ago · reply · retweet · favorite

NASA Working on the fly: Antarctic peaks seen from NASA’s DC-8 research plane. #IceBridge4 hours ago · reply · retweet · favorite

WIST U DAT…  …een meteorietinslag de ozonlaag   kan beschadigen?

Zo scheerde asteroïde 2012 DA14 langs de aarde

 16 februari 2013  
Planetoïde 2012 DA14 (te zien in het vakje) schiet hier langs de stofnevel van Eta Carinae,
een niet met het blote oog zichtbare ster in het sterrenbeeld Kiel. © epa.


Gisterenavond was het dan eindelijk zover: asteroïde 2012 DA14 kwam recordbrekend dicht bij de aarde in de buurt. Hoe dat eruit zag? 

Onderstaande beelden laten zien hoe de asteroïde met flinke haast langs de hemel scheert. De beelden zijn gisterenavond rond een uur of zeven Nederlandse tijd gemaakt. De belichtingstijd was vijf seconden.

Asteroïde 2012 DA14 scheert langs de hemel. Beelden: E. Guido/N. Howes/Remanzacco Observatory.

Asteroïde 2012 DA14 scheert langs de hemel. Beelden: E. Guido / N. Howes / Remanzacco Observatory.

De asteroïde  ws  online live op tal van plekken te volgen.

Zo zond NASA live deze beelden van Gingin Observatory uit:

Hieronder zien we de asteroïde opduiken als een stipje. De beelden zijn afkomstig van La Sagra Sky Survey.

Beelden: La Sagra Sky Survey (via NASA).

Beelden: La Sagra Observatory (via NASA).

Omstreeks 20.15 uur passeerde 2012DA14 onze planeet, deze is een groter stuk steen dat als een kleine planeet rond de zon beweegt. De asteroïde beweegt nu weg van de aarde.      Uit de  nieuwe beelden  genomen tijdens de scheervlucht  , blijkt dat de planetoïde, ook wel 2012 DA14 genaamd, veertig meter lang was.

De planetoïde werd door de Deep Space Network-schotelantenne gedurende acht uur gevolgd. In die periode is de planetoïde één keer geroteerd, zo valt op radarbeelden te zien

Dat uitgerekend ook die dag  meteorieten (= de tsjebarkoel meteoriet )Rusland treffen, is zuiver toeval, aldus experts.

Er was geen botsing met de aarde en verliep zonder problemen of incidenten, zoals verwacht…..

Maar  na de inslag van meteoriet(en) in Rusland  ( zie hieronder )  wordt toch onrustig de vraag gesteld of dit iets met de asteroïde te maken heeft en of wetenschappers zich niet misrekend kunnen hebben.

De Britse astronoom Dr. Robert Massey stelt ons via The Daily Mail gerust:

“Zoals ik het begrepen heb, kwamen de meteorieten vanuit het oosten, terwijl de asteroïde vanuit het noorden komt. Er zit ook een tijdsverschil van twaalf uur tussen, dus de beide objecten bevonden zich op minstens een half miljoen kilometer van elkaar. Ze kunnen  niets met elkaar te maken hebben.”

Ook andere wetenschappers melden via Twitter dat er geen verband is tussen de meteorieten en de asteroïde.

Toch zijn er ook andere meningen. Simon O’Toole van het Australisch Astronomisch Observatorium zegt niet zo zeker te zijn dat ze niets met elkaar te maken hebben. “Het universum zit vol ongewone toevalligheden. Ze bevonden zich dan wel een half miljoen kilometer van elkaar, maar de asteroïde reist aan acht kilometer per seconde. Zou het niet kunnen dat een stuk is afgebroken en onze planeet nu al bereikt heeft?” Ook de Britse professor Ian Crawford zei aan Sky News dat het te vroeg is om conclusies te trekken.

meteoriet neergestort in Rusland

15 februari 2013      92


In het oosten van Rusland is vanmorgen naar alle waarschijnlijkheid een meteoriet neergestort. Tijdens de val richting de aarde spatte de meteoriet wellicht uiteen en zorgden kleinere brokstukken op tal van plekken voor schade en gewonden.

Gebroken ramen, enkele harde knallen en een lange streep rook tegen een blauwe hemel: de veronderstelde meteoriet heeft zijn sporen nagelaten. Dat meldt de Russische overheid. Ook zijn enkele foto’s van de streep rook die de veronderstelde meteoriet achterliet, vrijgegeven (zie hieronder).


Het lijkt er vooralsnog op dat een meteoriet het gebied met grote snelheid naderde, deels in de atmosfeer opbrandde en vervolgens in kleinere stukken op aarde viel. Op dit moment worden de gevolgen van de veronderstelde meteoriet nog in kaart gebracht. Volgens diverse Russische media zou er naast schade aan gebouwen, ook sprake zijn van gewonden.

Sommigen zullen bij het horen van dit nieuws direct gedacht hebben aan 2012 DA14: een asteroïde die vandaag rakelings langs de aarde zal scheren.

Is er inderdaad een verband tussen die asteroïde en de gebeurtenissen in Rusland?

Vooralsnog kunnen we ervan uitgaan dat dat niet het geval is, aangezien deskundigen herhaaldelijk gesteld hebben dat de asteroïde geen enkel risico voor de aarde vormt.

Wat is het?
Een meteoriet is in feite niets anders dan een stuk puin uit de ruimte, vaak afkomstig van een komeet of een overblijfsel uit de begintijd van het zonnestelsel.

Zolang het stuk puin door de ruimte zweeft, noemen we het een meteoride. Zodra het puin door de atmosfeer van een planeet komt zetten, spreken we van een meteoor. Als de meteoor de heftige reis door de atmosfeer overleeft – en dus niet helemaal opbrandt – noemen we deze een meteoriet.

Het komt regelmatig voor dat een meteoriet op aarde neerstort.  (…..Heel vaak blijft het neerstorten van een meteoriet onopgemerkt. Simpelweg omdat deze in een dunbevolkt of onbewoond gebied valt, de streep rook schuil gaat in vele gevallen schuil   achter een wolkendek of de meteoriet  valt  in zeer kleine stukjes uiteen .)

Enige tijd geleden stortte  zo  nog    een ruimtesteen in Marokko neer.

meteorieten inslag <– DOC


Mogelijk eerste meteoriet afkomstig van Mercurius ontdekt

 04 februari 2013 0

Het komt regelmatig voor dat meteorieten op aarde neerploffen. Vaak zijn ze afkomstig van de maan. Soms van asteroïden of Mars. Maar een meteoriet van Mercurius: die hebben we nog niet mogen verwelkomen. Tenminste: dat dachten we.

Nieuw onderzoek wijst er namelijk op dat een meteoriet die in 2012 in Marokko neerplofte, toch afkomstig is van Mercurius. Dat schrijven onderzoekers – met enige voorzichtigheid – in dit paper.

De onderzoekers bestudeerden fragmenten van de meteoriet en ontdekten onder meer dat deze bijzonder weinig ijzer en relatief veel magnesium bevatte. Deze en andere resultaten van hun analyse deed ze direct aan onderzoeksresultaten van MESSENGER – een sonde die Mercurius bestudeert – denken. MESSENGER stuitte tijdens het bestuderen van de korst van Mercurius op een vergelijkbare samenstelling.

Overigens komen de waarnemingen van MESSENGER en de meteoriet niet helemaal met elkaar overeen. Er zijn ook enkele verschillen. Maar dat wil nog niet zeggen dat deze meteoriet niet van Mercurius afkomstig is, zo benadrukken de onderzoekers. Ze wijzen erop dat het best mogelijk is dat de meteoriet dieper uit de korst van Mercurius afkomstig is en vrijkwam toen er een inslag op de planeet plaatsvond. Als de meteoriet inderdaad op zo’n gewelddadige wijze tot stand is gekomen, is het niet verwonderlijk dat deze ietsje anders is dan wat we nu op Mercurius aantreffen, zo schrijven de onderzoekers.

Als de meteoriet inderdaad afkomstig is van Mercurius, is dat een primeur. Nog nooit is op aarde een meteoriet van Mercurius teruggevonden. Maar, de onderzoekers houden nog even een slag om de arm. Ze pleiten in hun paper voor meer onderzoek en benadrukken dat pas echt duidelijk kan worden of de meteoriet van Mercurius afkomstig is als er monsters op Mercurius verzameld zijn en terug naar de aarde zijn gebracht.

Unieke vondst: bijzonder waterrijke Marsmeteoriet ontdekt

04 januari 2013        7

Wetenschappers moeten na een grondige analyse concluderen dat een Marsmeteoriet die onlangs in de Sahara werd ontdekt, heel bijzonder is. Deze bevat veel meer water dan we van Marsmeteorieten gewend zijn.

De meteoriet is ongeveer 2,1 miljard jaar oud. En daarmee stamt deze uit het begin van het meest recente geologische tijdperk op Mars: het Amazonian.

Hoewel de meteoriet zich in verschillende opzichten van andere meteorieten afkomstig van Mars, onderscheidt, zijn er ook overeenkomsten.

Zo bevat de meteoriet bijvoorbeeld ook organisch koolstof vergelijkbaar aan het organische koolstof in de andere meteorieten, zo schrijven de onderzoekers in het blad Science Express.

Al met al overheersen echter de verschillen tussen de pas ontdekte meteoriet en de andere meteorieten die met de verzamelnaam SNC worden aangeduid.

SNC staat voor drie Martiaanse meteorieten die uitvoerig bestudeerd zijn: de Shergotty-, Nakhla- en Chassigny-meteoriet.

“De textuur van de NWA-meteoriet (de pas ontdekte meteoriet, NWA staat voor Northwest Africa, red.) is niet te vergelijken met die van de SNC-meteorieten,”

vertelt onderzoeker Andrew Steele van hetCarnegie Institution for Science.

“Deze (nieuwe meteoriet, red.) bestaat uit gecementeerde fragmenten basalt, gesteente dat ontstaat uit snel afgekoeld lava, wordt gedomineerd door veldspaat en pyroxeen, waarschijnlijk afkomstig van vulkanische activiteit. Deze samenstelling is heel gebruikelijk voor monsters afkomstig van de maan, maar kennen we niet van andere Marsmeteorieten.”


Ook bevat de meteoriet verschillende zuurstofisotopen, in verhoudingen die we niet van meteorieten op Mars gewend zijn. Mogelijk wijzen deze isotopen erop dat zich in de korst van Mars ooit reservoirs gevuld met zuurstof bevonden.

De onderzoekers denken de bijzondere samenstelling van de meteoriet wel te kunnen verklaren. “De ongebruikelijke samenstelling van de meteoriet suggereert dat deze afkomstig is van de Martiaanse korst.”

Een primeur. Het is voor het eerst dat een Marsmeteoriet in verband wordt gebracht met de korst van Mars.

Van de eerder ontdekte Marsmeteorieten weten we niet precies waar ze vandaan komen. Sterker nog: recent onderzoek van landers en orbiters op Mars wijst erop dat andere Marsmeteorieten in ieder geval niet afkomstig zijn van de korst van Mars.

“Het basaltisch gesteente in deze meteoriet (NWA, red.) is consistent met de korst of bovenmantel van Mars, zoals we die uit recente vondsten van Marsrovers en -orbiters kennen,” vertelt onderzoeker Carl Agee.

Eén van de meest opwindende conclusies uit het onderzoek naar deze meteoriet is wel dat deze bijzonder waterrijk is.

“De grote hoeveelheid water kan betekenen dat er een interactie was tussen het gesteente en oppervlaktewater,” vertelt Steele. Die interactie werd  mogelijk gemaakt door vulkanisch magma of mede mogelijk gemaakt door vloeistoffen afkomstig van kometen die in die tijd op Mars insloegen.

De onderzoekers blijven de meteoriet bestuderen en hopen dat deze nog wat meer verrassingen voor ze in petto heeft.

°meteorieten en leven.docx (1.5 MB) <—  DOC

Tsjebarkoel meteoriet 

“Explosie meteoor was even krachtig als kernbom”

Een meteoor van ongeveer tien ton is de atmosfeer binnengedrongen en is in het Russische luchtruim geëxplodeerd.

Door een spectaculaire ontploffing en inslag zijn vandaag in het Russische Oeral-gebied zo’n 1200 mensen gewond geraakt. In totaal raakten meer dan 3000 huizen in zes steden in de regio beschadigd, volgens een eerste schatting lopen de kosten van de schade tot 1 miljard roebel (250 miljoen euro) op.

Aard van verwondingen
Het is daarmee de grootste ramp door een vallend hemellichaam in de afgelopen 100 jaar. Experts vergelijken de impact van de explosie met die van een kernbom. De meeste slachtoffers zijn lichtgewond. Het merendeel is getroffen door fragmenten van scherven, anderen hebben snijwonden door gesprongen ramen. Sommigen zijn er slechter aan toe, met onder meer verwondingen aan het hoofd. Ongeveer 110 mensen liggen in het ziekenhuis. Onder de gewonden zijn ongeveer 200 kinderen. Ten westen van de stad Tsjeljabinsk zijn twee brokstukken terechtgekomen bij het Tsjerbakoel-meer. Op beelden was een groot gat te zien in het ijs op het meer. Tientallen kilometers verder naar het noordwesten is ook een fragment gevonden.De schaatsbaan van Tsjeljabinsk liep flinke schade op. In de stad vinden over 2 jaar de Europese kampioenschappen allround plaats. Russische wetenschappers denken dat het object enkele tientallen tonnen woog voordat het de atmosfeer binnenkwam en uit elkaar viel. De meeste fragmenten zijn verdampt, maar sommige raakten het aardoppervlak. Het zou een snelheid hebben gehad van 30 kilometer per seconde.Getuigenissen
“Het was een grote vallende vuurbal. Het duurde een paar seconden”, zei een bewoner van het gebied. Andere ooggetuigen spraken van flitsen, explosies en rookwolken in de lucht. Velen dachten dat een vliegtuig was ontploft. De staatstelevisie toonde beelden van mensen die in paniek hun huizen verlieten. Het kan ook gebeuren dat een meteoriet die plotseling de dampkring binnenvliegt, in Nederland neerstort.

Volgens Gerhard Drolshagen van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA vliegt er elke paar maanden wel een object uit de ruimte de atmosfeer binnen, “maar ze komen meestal in de zee terecht of op een onbewoond deel van de wereld.” De laatste keer dat er een echt grote explosie ontstond, was in 1908 in Siberië. Daardoor vielen bomen om in een gebied van 2000 vierkante kilometer. Het was de grootste inslag van een meteoroïde in de geschiedenis.

Er doken meteen beelden van het ongewone fenomeen op, omdat veel Russen op het dashbord van hun auto een camera hebben zitten. We zagen een helder object aan de hemel, dat de omgeving deed oplichten en aan een enorme snelheid door de lucht bewoog.

De meteoor woog zeker tien ton en bereikte de atmosfeer aan een snelheid van 53.000 kilometer per uur. Ongeveer 30 tot 50 kilometer boven de grond begon het gesteente af te brokkelen.

Een gat van acht meter in een dichtgevroren meer nabij Chebarkul © epa.

De meteoriet die zowat 1.200 mensen verwondde in Rusland, is op ongeveer 20 kilometer boven de aarde geëxplodeerd.

 Volgens gegevens van de gouverneur van de regio Tsjeljabinsk, de hardst getroffen regio, raakten in totaal 1.158 mensen, van wie 289 kinderen, gewond. De meesten van hen waren slechts lichtgewond.

De meeste schade op de grond werd veroorzaakt door de explosie ( en de schokgolf ) , en niet door het puin, zo deelde de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA mee.

Het  hemellichamen ( en de fragmenten  )hebben    met een snelheid van 18 kilometer per seconde de atmosfeer doorboord. Met 65.000 kilometer per uur is dat dertigmaal zo snel als een Concorde.De NASA-wetenschappers herhalen dat de meteoriet in geen geval verband houdt met de asteroïde “2012 DA14”, die enkele uren later  zeer dicht maar zonder gevaar voorbij de aarde scheerdeDuizenden meteorieten
“Jaarlijks treffen enkele duizenden meteorieten de aarde. De meeste komen in oceanen en onbewoonde gebieden terecht, of worden overdag niet waargenomen”, aldus de NASA.

Lees ook

Russische wetenschappers vinden fragmenten meteoriet terug

18/02/13 – 07u55  Bron:

© reuters.Russische wetenschappers hebben fragmenten van de meteoriet teruggevonden, die  boven de regio Tsjeljabinsk desintegreerde.  De schokgolf maakte in het Oeralgebied meer dan duizend gewonden.

Het Russische ministerie van Noodsituaties deelde gisteren mee de zoektocht stop te zetten. Duikers hadden de hele dag tevergeefs in het Tsjebarkoel-meer gezocht. Daar kwam vermoedelijk een deel van de meteoriet neer.

Wetenschappers van de federale universiteit van de Oeral, die ter plaatse waren gestuurd, zeggen echter een vijftigtal kleine fragmenten gevonden te hebben nabij het meer. Zij stuurden hun vondsten naar de stad Jekaterinenburg, aldus een persbericht van de universiteit.

Volgens de leider van de expeditie, Viktor Grochovskij, behoort de meteoriet tot de klasse van chondrieten. De gevonden fragmenten bestaan voor 10 procent uit ijzer, aldus nog de universiteit.

Aangezien het om kleine restanten van de meteoriet gaat, stelt Grochovskij aan het Russische persagentschap Interfax dat het grootste fragment in het meer moet liggen.

Lees ook

Na de Russische meteorietinslag zijn alle ogen naar boven gericht. Deze keer was het een planetoïde met een doorsnee van zeventien meter, maar de volgende keer is het wellicht een groter exemplaar dat op de aarde landt. Hoe kunnen we onze planeet beschermen tegen grote ruimtestenen?

 Ideeën ter bescherming van de planeet

Er zijn al veel  ideeën geopperd om meteorietinslagen te voorkomen.
°Wat dacht u van paintball? In dat geval wordt verf gebruiktom een asteroïdeinslag af te wenden.

Paintball: de manier om een asteroïde-inslag af te wenden?

Geschreven op 29 oktober 2012 om 13:15 uur door 13

Paintball: kinderachtig oorlogje spelen? Echt niet. Het kan wel eens de manier zijn waarop we in de toekomst de aarde van een gewisse ondergang redden. Een wetenschapper komt nu namelijk met een wel heel originele manier om een asteroïde-inslag af te wenden: de asteroïde bekogelen met paintballen!

Het klinkt misschien als een gek idee, maar het leverde student Sung Wook Paek al een prijs op. Hij won met zijn idee de 2012 Move an Asteroid Technical Paper Competition. Om de competitie te winnen, werden wetenschappers opgeroepen om met originele ideeën te komen om aardscheerders op afstand te houden.

Dat verf daarbij een belangrijke rol kan spelen, is op zichzelf niet nieuw. Wetenschappers hadden eerder al ontdekt dat het wit verven van een asteroïde een inslag zou kunnen voorkomen. Een witte asteroïde reflecteert meer zonlicht en dus kaatsen er ook meer fotonen (lichtdeeltjes) af. Laat die deeltjes een geruime tijd wegkaatsen en ze leveren op lange termijn voldoende stuwkracht om de baan van de asteroïde iets te wijzigen en zo te voorkomen dat deze in botsing komt met de aarde.

In de ruimte brengen

Hoe wil Paek zijn paintballen in de ruimte brengen? Bij voorkeur niet met behulp van traditionele raketten: de kans is namelijk groot dat de balletjes dan tijdens de ruwe vlucht al openspringen. Beter is om ze in de ruimte te produceren – bijvoorbeeld in het ISS – en ze daar vandaan door een ruimtevaartuig naar de asteroïde te laten vervoeren.

Een asteroïde verven is natuurlijk een hele klus. Maar Paek weet daar wel iets op. Hij borduurt voort op het idee van de vorige winnaar van de Move an Asteroid Technical Paper Competition. Die winnaar stelde voor om een wolk van kogels te maken waar de asteroïde doorheen vloog. die kogeltjes zouden de baan van de asteroïde wel veranderen. Paek gebruikt diezelfde kogeltjes, alleen vult hij ze met witte verf.

Hoe zou dat dan werken? Paek loopt de procedure aan de hand van de 2.1 x 10^10 kilo zware asteroïde Apophis (deze zou in 2029 redelijk dicht bij de aarde in de buurt komen) even door.

Om de asteroïde te verven, is zo’n vijf ton verf nodig. Die verf wordt verdeeld over twee wolken paintballen. Zodra de balletjes de asteroïde raken, barsten ze open: de ene wolk bedekt de asteroïde aan de voorkant, de andere kant verft de achterkant wit (zie het filmpje hieronder). De witte asteroïde reflecteert meer fotonen en wordt zo langzaamaan uit zijn baan gewerkt. Daarvoor moeten we wel geduld hebben: volgens Paek duurt het zo’n twintig jaar voordat de asteroïde uit de baan die deze eventueel in botsing met de aarde kan brengen, verwijderd is.

Het verven van asteroïden is overigens niet alleen handig om ze op afstand te houden, zo benadrukt Paek. Hij kan zich ook voorstellen dat asteroïden een kleurtje krijgen, zodat ze gemakkelijker vanaf de aarde te volgen zijn.

Paintballs may deflect an incoming asteroid” –
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESA.

Wat als de kleuring maar half lukt, en de koers net meer richting aarde wordt gericht?

Natuurlijk is het niet  ( groot) risico en  zorgenvrij. Als het afbuigen niet (helemaal) lukt ( bijvoorbeeld omdat het “witschilderen niet  ( daar gaat de ‘fotonen push’ ) of  erger nog ,  slechts  gedeeltelijk  lukt )  kan  de asteroïde elders inslaan ( de maan bijvoorbeeld ) of juist wél  op een nog betere  ramkoers worden gezet .

Asteroid impact avoidance…

internationale congres van vorig jaar (Engels):

Er gebeurt gelukkig veel meer op dit gebied dan men gewoonlijk denkt  . Je kop in het zand steken en/of in een bunker kruipen ,  is wel het slechtste dat je kunt doen.


Veel voorstellen  zijn  niet risico -vrij is en  kunen zware gevolgen  hebben als het verkeerd uitdraait   ….. “Star Trek technologie”   hebben wij nog niet….maar  we   komen we  al   een  heel  klein stapje dichter in de goede richting   .

Hayabusa is al naar een asteroïde gevlogen, en teruggekeerd met de nodige bodemmonsters.


 16 november 2010 0

File:Hayabusa hover.jpg

artistieke impressie van hayabusha op itokawa

De Hayabusa-ruimtesonde is erin geslaagd om deeltjes te verzamelen van de asteroïde Itokawa. Dit zegt de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA. Hayabusa zwierf zeven jaar door de ruimte en probeerde deeltjes te verzamelen in de buurt van de planetoïde Itokawa. Er ging het één en ander mis, maar gelukkig is alles op z’n pootjes terecht gekomen.

De sonde kampte met een heleboel problemen: zo mislukte een poging om een projectiel op het oppervlak van de asteroïde Itokawa af te vuren, waardoor er geen stofdeeltjes werden opgevangen. Toch veroorzaakte Hayabusa tijdens de landing op Itokawa een stofwolk, die door de sonde is opgevangen.

1.500 deeltjes
“Het is de eerste keer dat materiaal van een ander hemellichaam dan de maan wordt teruggebracht door een ruimtesonde”, zegt Yoshiaki Takagi, de Japanse minister van wetenschap en technologie. Japanse wetenschappers analyseerden het stof in de capsules van de ruimtesonde, onder andere met elektronenmicroscopen. Nu blijkt dat 1.500 deeltjes een buitenaardse oorsprong hebben en dus afkomstig zijn van Itokawa.

Het teruggebrachte stof moet een beter inzicht geven in hoe het zonnestelsel is samengesteld.. Maar ook al zou Hayabusa daar niet in zijn geslaagd , dan nog is de missie baanbrekend geweest.

Tot het bezoek aan Itokawa was de maan namelijk het enige hemellichaam waar een ruimtevaartuig landde en weer opsteeg. Bovendien is geen enkel ruimtevaartuig ooit zo ver weg geweest en naar de aarde teruggekeerd.

Hayabusa 2
Japan is momenteel begonnen met de ontwikkeling van de Hayabusa 2, de opvolger van de Hayabusa. Net als zijn voorganger gaat Hayabusa 2 een asteroïde bezoeken en stofdeeltjes verzamelen. De ruimtesonde wordt in 2014 gelanceerd en landt zes jaar later op aarde.
Terwijl de Japanse ruimtesonde Hayabusa op het punt stond  te landen op de asteroïde Itokawa is zijn hulpje Minerva de ruimte in gestuiterd. Minerva was ontworpen om met kleine sprongetjes over het oppervlak van de rots te bewegen. Volgens de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA heeft een computerfout de robot de das omgedaan.
De asteroïde-hopper Minerva was uitgerust met temperatuursensoren en drie kleuren-camera’s. Minerva moest met kleine sprongetjes over asteroïde Itokawa springen en data terugsturen naar zijn moederschip Hayabusa. Helaas miste de sonde Itokawa door een verkeerd getimede raketontbranding.
bron: ISAS / JAXA
De ruimtesonde  Hayabusa  zelf  echter   is toch kunnen landen
° Of   men gebruikt   een ruimteschip om een asteroïde uit haar baan te duwen.

Vijf trucs om een

meteorietinslag te voorkomen

04 september 2011   14

We zijn de afgelopen duizenden jaren elke keer goed weggekomen. Maar vroeg of laat moet die grote meteorietinslag er toch komen. En wat dan?

Kraters vormen op aarde de stille getuigen van een hoop ellende. Er zijn er namelijk nogal wat terug te vinden. En dan hebben we het niet over die kleine pitjes veroorzaakt door relatief kleine stenen uit de ruimte. Nee, dan hebben we het over kraters als de Vredefortkrater (met een diameter van 300 kilometer!) of de Chicxulubkrater die mogelijk het verhaal vertelt van de asteroïde die een groot deel van het leven op aarde (waaronder de dinosaurussen) uitroeide.

Met dat in het achterhoofd behoeft het geen uitleg dat we maar beter goed voorbereid kunnen zijn op wat er mogelijk komen gaat. Naar schatting zijn er zo’n duizend asteroïden die op een bepaald moment gevaarlijk kunnen worden. Maar hoe kan de mensheid ze als het nodig is tegenhouden?

Verven. Foto: Adam Polselli (cc via

Eén van de ideeën die onderzoekers de laatste jaren hebben geopperd, is het verven van de asteroïde. Kleuren kunnen namelijk invloed hebben op de baan van een kleine asteroïde. Een donkere asteroïde absorbeert meer zonlicht en dat heeft weer invloed op de baan die deze volgt. Door een asteroïde donkerder of lichter te maken, kan deze iets worden bijgestuurd. Het is wel verstandig om op tijd met deze aanpak te beginnen, omdat het effect klein is en het bijsturen van de asteroïde dus meer tijd vergt.

Sommigen van ons voelen zich misschien veiliger bij een iets daadkrachtigere aanpak.

En die is er ook. Zo hebben wetenschappers wel eens voorgesteld om asteroïden te bombarderen. Nu is dat misschien niet zo’n goed idee: de asteroïde kan in kleine stukken uiteenvallen waarbij stukjes alsnog voor een hoop ellende op aarde kunnen zorgen.

  • Mensen die een bom het meest effectief vinden hebben het zó mis! De bom zal de asteroide weliswaar in miljoenen andere delen breken , maar wat dan? Al die nieuwe delen vormen zo opnieuw een gevaar voor de aarde. Men zal geen idee hebben waar welk stukje heengaat, dat is gewoon niet te voorspellen.Waarom zou het dan handig zijn een mega meteoriet te laten exploderen, als er daardoor alleen maar vele andere meteorieten ontstaan die in kunnen slaan op aarde?

Wie toch het grove geschut wil gebruiken, kan ook zijn toevlucht nemen tot de atoombom. Door deze niet op de asteroïde, maar er wel dichtbij tot ontploffing te brengen, komt enorm veel energie vrij en die kan de asteroïde van baan doen veranderen.

Gebruik de zwaartekracht. Afbeelding: Dan Durda – FIAAA / B612 Foundation

Maar geweld is heus niet noodzakelijk, zo stellen de astronauten Edward Lu en Stanley Love. Zij bedachten een ruimtevaartuig dat een asteroïde simpelweg in een andere baan kan trekken. Het ruimtevaartuig maakt gebruik van de zwaartekracht en trekt een asteroïde zo met zich mee, weg van de aarde.

“Je kunt het (de zwaartekracht, red.) zien als een grote elastische band die de twee naar elkaar toetrekt,” legt Lu uit.
Het ruimtevaartuig zit niet aan de asteroïde vast, maar hangt er gewoon naast of boven. Veel kracht kost het niet: als er te hard getrokken wordt, kan een asteroïde namelijk zomaar uit elkaar vallen en dan zijn we nog verder van huis.
Dat betekent dat het ruimtevaartuig op tijd de lucht in moet en wellicht jaren nodig heeft om de asteroïde bij te sturen. Maar dat is geen probleem.
“We kunnen de baan van een asteroïde decennia van tevoren al voorspellen.”Spiegels in de ruimte. Afbeelding: M. Vasile e.a. / University of GlasgowSpiegeltje, spiegeltje…
Een asteroïde laten schrikken van het eigen spiegelbeeld is ook een optie. De spiegels komen naast de asteroïde te hangen en weerkaatsen het zonlicht op één specifieke plek op de asteroïde. Het resultaat: het oppervlak van de asteroïde krijgt op die plek een temperatuur van zo’n 2100 graden Celsius en begint te verdampen. De gassen vliegen daarbij van de asteroïde af en stuwen deze – zoals bij een raket – vooruit. Door de spiegels aan de juiste kant te plaatsen, kan de asteroïde opzij worden geduwd.
Om een asteroïde van zo’n twintig kilometer groot opzij te duwen, zijn naar schatting 5000 spiegels nodig. En die moeten drie of meer jaren op rij op de asteroïde gericht zijn. Geen makkelijke en snelle klus, dusKnagen
Een andere optie: MADMEN, oftewel Modular Asteroid Deflection Mission Ejector Node. Deze robots moeten naar gevaarlijke asteroïden vliegen en deze langzamerhand afbreken.Stukken die ze eraf halen, moeten met een flinke kracht in de ruimte worden geworpen, zodat de asteroïde daar elke keer een zwieperd van krijgt. Een flink aantal van die zwieperds zou genoeg moeten zijn om de asteroïde in een andere baan te doen belanden.° – Het risico  is  eigenlijk  een variant  op   hetzelfde bezwaar als met een bombardement  op de asteroide  ( alleen  wat trager en misschien kunnen die stukken  erg klein worden gemaakt   )  die stukken  worden ” de ruimte ingeworpen ” … en dat kan natuurlijk  mislukken  en ze vallen dan  bijvoorbeeld   op aarde  . ..maar als ze klein genoeg zijn branden ze op in de atmosfeer ….het is  echter lang  niet zeker dat het alleen maar de  (gewenste  ) kleine stukken zullen zijnGrotere brokstukken die inslagen veroorzaken   kunnen  de  ozonlaag zwaar beschadigen  , zeker wanneer het er meerdere zijn ….

Meteorietinslag kan ozonlaag zwaar beschadigen

Geschreven op 14 oktober 2010 om 12:48 uur door 7

Als een asteroïde neerstort op aarde en in de oceaan landt, dan maken mensen zich waarschijnlijk zorgen over tsunami’s.

Er zijn echter grotere problemen.

Een nieuwe computersimulatie toont aan dat een meteorietinslag in een oceaan de ozonlaag van de aarde zwaar kan beschadigen. Zo zwaar zelfs, dat dit kan leiden tot het uitsterven van organismen.

Elisabetta Pierazzo en haar collega’s gebruikten een klimaatmodel om te onderzoeken hoeveel waterdamp en zeezout er in de atmosfeer wordt gegooid na een meteorietinslag.

Zij focusten zich op twee soorten asteroïden: exemplaren met een doorsnee van 500 meter en ruimtestenen met een doorsnee van één kilometer. Tot nu toe zijn er al 818 asteroïden groter dan een kilometer ontdekt, die in de toekomst akelig dicht bij de aarde in de buurt kunnen komen.

Stel, een asteroïde met een doorsnee van een kilometer raakt de Noord-Atlantische oceaan met een snelheid van achttien kilometer per seconde. Wat gebeurt er dan?

Wel, 42 biljoen kilogram water en waterdamp gaat de lucht in en komt honderden kilometers boven het oppervlak terecht. Met deze hoeveelheid water kunt u zestien miljoen Olympische zwembaden vullen.

Eenmaal in de atmosfeer vernietigt het water, samen met het chloor en broom van het verdampte zeezout, de ozonlaag. Het gat in de ozonlaag heeft een grote invloed op het leven op aarde. De effecten zijn zelfs een jaar na de inslag nog merkbaar.

Ultraviolette straling
In het ergste geval ontstaat er een gat in de ozonlaag, dat veel groter is dan het gat boven de zuidpool in 1993. In dat jaar was de ozonlaag van de aarde het dunst ooit. De ozonlaag houdt ultraviolette straling van de zon tegen. Wanneer er sprake is van een groot gat, dan bereikt de straling van de zon gemakkelijk het oppervlak van de aarde en vormt zodoende een gevaar voor mensen en andere organismen.

Het is zelfs  hoogstwaarschijnlijk  dat veel  organismen   uitsterven.( wat dus in de geologische  geschiedenis van de aarde meermaals is gebeurt)

Hoe gaat dat in zijn werk  ?

Neem fytoplankton en planten. Als intense ultraviolet straling planten en fytoplankton beschadigen, dan wordt de voedselketen verbroken met als gevolg dat dit effecten heeft voor alle dieren (waaronder ook de  mensen). Een groot gat in de ozonlaag kan zorgen voor een  onvoorspelbaar  sneeuwbaleffect, waardoor in één klap vele soorten van de aardbodem verdwijnen…Net zoals vallende dominostenen  .

Mede hierdoor is het goed dat astronomen gevaarlijke asteroïden in de gaten houden.

Stel, wetenschappers vinden een asteroïde die op een ramkoers ligt met de aarde, dan zijn er mogelijk nog (risicovolle  , maar dat moet dan maar ) maatregelen te nemen om een  zware  natuurramp die het voortbestaan van de mensheid  bedreigd ,  te voorkomen.

Robots haasten zich naar een asteroïde.

Afbeelding: Nathan Phail-Liff, Alien in the Box, San Francisco / Spaceworks Engineering, Inc. (SEI).

  • Het veranderen  van banen  van asteroiden   kan   zware gevolgen  hebben  ; zeker als het mis gaat  ( en dat doet het geregeld   omdat het o.a.  het  realiseren  van  dergelijke theoretische    ondernemingen  , technologisch ( en  ook  )mensenwerk is ) ….Maar goed,we zullen dit eerst moeten uit proberen   dan pas zullen we er lessen kunnen uit trekken (als wij het overleven tenminste )

De-Star  :   laser verdampt  asteroïden

 22 februari 2013  11


Wetenschappers van de universiteit van Californië stellen een systeem voor waarmee potentieel gevaarlijke planetoïden verdampt kunnen worden.

Het DE-STAR-systeem van de Amerikaanse wetenschappers gebruikt zonne-energie om een laserbundel aan te drijven. Deze laserbundel vernietigt de asteroïde stukje bij beetje.

Daarnaast kan de laserbundel de baan van een asteroïde veranderen, waardoor een asteroïde net langs de aarde scheert.

Het systeem is in staat om  asteroïden te verdampen.

°Des te groter de planetoïde, des te langer het duurt om het ruimteobject te verdampen. Een asteroïde met een doorsnee van tien meter is in twee uur te verdampen.

° Maar heeft het object een doorsnee van tien kilometer, dan duurt het verdampen enkele tientallen duizenden jaren.

Star Trek?
“Dit is geen vergezocht idee uit Star Trek”, vertelt professor Gary B. Hughes van de staatsuniversiteit van Californië.

“In principe is het anno 2013 mogelijk om zo’n lasersysteem te bouwen. De enige uitdaging vormt het opschalen van zo’n lasersysteem. Des te groter het systeem, des te effectiever de werking van het afweermechanisme.”

De wetenschappers zien al verschillende mogelijkheden voor DE-STAR. DE-STAR 2, een apparaat ter grootte van het internationale ruimtestation, kan kometen en asteroïden een andere baan om de zon geven. DE-STAR 4, hetzelfde apparaat met een diameter van tien kilometer, kan asteroïden en kometen verdampen.

Interstellair reizen
Hughes en zijn collega Philip M. Lubin gaan nog een stapje verder met DE-STAR 6: een lasersysteem met een doorsnee van 1000 kilometer! Dit enorme apparaat is in staat om een ruimteschip met een gewicht van tien ton met een enorm hoge snelheid – bijna de snelheid van het licht – door het heelal te stuwen. Hierdoor is het mogelijk om interstellair te reizen.

De ideeën zijn er.

Nu nog het geld, de grondstoffen en de tijd!

  • potentieel gevaarlijke objecten (PHO’s):…Door de inslag in Rusland is het belang van het werk van de organisatie B612 weer in het nieuws gekomen:
  •…De zoektocht naar objecten die de aarde bedreigen kreeg volgens de NY times   tientallen jaren lang weinig aandacht. Inmiddels staat ( na de inslag  in rusland ) de telefoon roodgloeiend bij de astroïdenjagers van de stichting B612. ”Iedereen belt”, vertelde een woordvoerster van de Amerikaanse stichting.


    B612 werkt aan een ruimtetelescoop om de aarde te bewaken. De groep verwacht dat het project zo’n 450 miljoen dollar kost, maar denken daarmee 90 procent van de grotere ruimte-objecten te kunnen vinden. Volgens de onderzoekers is dat hard nodig: de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA becijferde dat slechts 10 procent van de objecten die een grote bedreiging zijn, is ontdekt.

    ”Zou het niet raar zijn als we worden uitgeroeid omdat we niet kijken?”, zei B612-onderzoeker en ex-astronaut Edward Lu.

    Ik sluit me van harte aan bij ex-astronaut Edward Lu:

  • (Volgens mij( =gert1904)  is de inslag van een PHO een van de rampen die we met  de zich ontwikkelende  technologie  binnen een klein aantal jaren, kunnen afwenden. Op het gebied van het voorkomen van de, veel minder destructieve, orkanen, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen zijn we nog lang niet zover.Het standpunt  dat het allemaal “paniekzaaierij” is , daar heb ik geen goed woord voor over.
  • En natuurlijk kan het mis gaan … maar als je niets doet als het voorzienbaar  zo ver is  ,  gaat het zeker mis ….
  • bidden en smeken in kerken zal ook niet helpen  want dat heeft nog nooit geholpen …. bovendien geldt  ook hier  ;    ” help uzelf zo helpt God U ….” .



Het aantal effectief teruggevonden meteorieten is relatief klein.

Wereldwijd zijn er een duizendtal gevallen bekend waarbij men een deel van de meteoriet heeft teruggevonden. De kans dat een rots groot genoeg om de atmosfeer door te komen zonder op te branden is al klein en, zelfs als het brokstuk groot genoeg is, spat het meestal volledig uit elkaar tijdens de inslag.

Vier meteorieten op een tijdspanne van ongeveer 200 jaar ( in Belgie )  is weinig in vergelijking met wat men verwacht volgens het model dat gebasseerd is op visuele en fotografische waarnemingen.

Volgens berekeningen zou er een tweetal keer per jaar een brokstuk vanuit de ruimte moeten inslaan op Belgisch grondgebied.


De oudste meteoriet in België waar men zeker is dat hij afkomstig was uit de ruimte kwam neer in de regio rond Gent. Op 7 juni 1855, omstreeks 19 uur 45, botste een meteoor met het oppervlak in de nabije omgeving van Sint-Denijs-Westrem (St. Denis Westrem in officiële catalogi). De meteoor zelf werd niet waargenomen, maar getuigen spraken wel een van een fluitend geluid. De ontdekkers van de meteoriet beschreven het object als ‘rond, gloeiend heet met dunne gesmolten korst en opvallende zwavelgeur’.

Het grootste deel van de 700 gram wegende steenmeteoriet (chondriet, subtype L6) wordt bewaard in het natuurhistorisch museum van Wenen, Oostenrijk.


Twee kleinere delen, van respectievelijk 2,7 en 1,11 gram, bevinden zich in de Vatican State Meteorite Collection.


Enkele jaren later, op 7 december 1863 omstreeks 11 uur 30, viel er in

tourinnes_la_grosse(bevekom )  Tourinnes-la-Grosse (regio rond Beauvechain) een grotere meteoriet neer op Belgisch grondgebied.

Een aanzienlijk deel van de ongeveer 7 kilogram wegende steen spatte uiteen in verschillende stukken op een kleine kasseiweg in het dorpje Culot. Een deel van het wegdek werd als gevolg van de inslag zwaar beschadigd. Nadien werd nog een volledig fragment van ongeveer 6 kilogram teruggevonden in een bos op enkele honderden meters van de eerste inslag. Vermoedelijk werd de val gedeeltelijk gebroken door een spar, waarna het brokstuk zich de grond in boorde nabij de voet van de boom.

Verschillende getuigenissen uit die periode spreken van 2 knallen, die tot in Charleroi werden waargenomen, gevolgd door nog enkele ontploffingen. In het totaal is er 3,5 kilogram van de steenmeteoriet (chondriet, subtype L6) bewaard gebleven in een veertigtal collecties.

Het voornaamste deel (1,2 kilogram) ligt in het natuurhistorisch museum van Parijs, een ander deel (177 gram) in dat van Brussel.

Een derde deel van deze meteoriet maakt deel uit van de collectie van het Vaticaan.


De meteoriet die op 13 april 1896 omstreeks 8 uur ’s ochtends neerkwam nabij Lesves (Namen) had bijna een dode op zijn geweten. De steenmeteoriet (chondriet, subtype L6) scheerde rakelings langs het hoofd van de zoon van een plaatselijke landbouwer waarna het object zich in de grond boorde en een kleine krater vormde.

Getuigen van de inslag zagen de meteoor niet, maar maakten wel melding van een luide knal voor de inslag van het object.

Opvallend aan deze meteoriet was de vorm, namelijk 8 op 20 centimeter. In het totaal is er zo’n 2 kilogram bewaard gebleven waarvan 727 gram in het natuurhistorisch museum in Brussel.

Bettrechies en Gerpinnes

Op 26 november 1934 kwam er omstreeks 21 uur een meteoriet neer in een weide in het dorpje Bettrechies (Frankrijk), minder dan 100 meter van de Belgische grens.

Vermoedelijk is er nog een ander fragment neergekomen in Gerpinnes, wat wel op Belgisch grondgebied ligt.

De volgende dag vond de eigenaar van de weide waar het eerste fragment neerkwam een kleine krater met daarin een steenachtig object. De landbouwer dacht dat het een bom was en durfde het voorwerp dan ook niet aan te raken. De man belde de politie met de melding van een ‘vreemd voorwerp’, maar deze reageerde niet meteen.

Diezelfde avond stalen enkele personen, vermoedelijk grappenmakers, de steen echter en stuurden de eigenaar van de weide een ‘officiële’ brief in naam van een fictieve Brusselse geleerde. In deze brief boden ze een enorme som geld voor de (gestolen) meteoriet. Het nadeel van deze grap was dat de plaatselijke bevolking wantrouwig werd, waardoor geologen later weinig informatie konden verzamelen over de precieze omstandigheden van de inslag.


De jaren ’30 van de vorige eeuw waren een woelige periode vlak voor de Tweede Wereldoorlog. De inslag van de meteoriet van Hainaut (zoals hij tegenwoordig genoemd wordt) zorgde dan ook voor heel wat opschudding.

Sommigen dachten dat het ging om een bom die afkomstig was van een Duits gevechtsvliegtuig. Twee maanden nadat de steenmeteoriet (chondriet, subtype H3-6) neerkwam rond de Frans-Belgische grens werd het gestolen fragment anoniem afgeleverd bij een professor geologie aan de universiteit van Rijsel. Het fragment dat op Belgisch grondgebied neerkwam, nabij Gerpinnes, werd nooit teruggevonden vanwege de drassige ondergrond.

Op basis van de aanwezige holtes in het fragment van Bettrechies (dat een kleine 20 kilogram woog) werd het gewicht van het tweede fragment bepaald op zo’n anderhalve kilogram. Het grootste deel van de Bettrechies-meteoriet (8,43 kilogram) ligt in het Gosselet museum in Rijsel. Daarnaast bevindt 801 gram van deze meteoriet zich in het natuurhistorisch museum te Brussel en zo’n 699 gram in dat van Parijs. Kleinere fragmenten zijn verdeeld onder enkele private collecties en universiteiten.

Mogelijke meteorieten

De vier gekende Belgische meteorieten zijn allemaal op Aarde terecht gekomen in de 19de of 20ste eeuw. Het zou onwaarschijnlijk zijn moesten dit de enige zijn die ooit in deze regio op Aarde zijn neergekomen.

Er zijn nog drie andere gevallen bekend waarbij men vermoed dat het om meteorieten gaat, maar men heeft enkel nog maar verslagen van ooggetuigen en geen fragmenten van de meteoriet.

Een eerste mogelijk geval is op 30 juni 1186 of mogelijk in het jaar 1187 op Aarde ingeslaan.

Toen is er vermoedelijk een meteoriet van 500 gram neergekomen rond Bergen.

Voor 1520 moet er ook een object zijn neergekomen, maar dan in de buurt van Brussel.

Tot slot is er nog 27 oktober 1634. Op die datum kwam een ‘steen uit de hemel afgedaald’ nabij Charleroi.



Vincent Van Eylen, 19 Februari 2013

De grootste meteoriet die op aarde werd teruggevonden is de Hoba.
Het stuk steen bevindt zich in Namibië en ligt daar waarschijnlijk al ongeveer 80 000 jaar. Het object weegt meer dan 60 ton en bestaat grotendeels uit ijzer en is dan ook maar enkele meters groot.

(bezoek aan de Hoba, Namibië)

Kometen, asteroïden, …

Meteorieten richten niet enkel schade aan, maar brengen ook letterlijk heel wat informatie mee uit de ruimte.

Wanneer uit een stofwolk een ster wordt gevormd, ontstaan rondom de ster ook kleinere objecten zoals planeten en asteroïden. Deze laatste onderscheiden zich nog van kometen door hun samenstelling: een asteroïde vormde relatief dicht bij een ster (of bij de zon) en bestaat grotendeels uit steen of rots, terwijl een komeet zich ver verwijderd heeft gevormd, waar het koud genoeg was om uit een grote hoeveelheid ijs te bestaan.

Mocht u in de terminologie stilaan het noorden kwijtraken, kan ik u geruststellen: een kleine rondvraag onder mijn collega’s leert dat ook menig sterrenkundige zich wel eens in de precieze nomenclatuur durft te verwarren.

In elk geval zijn heel wat van de asteroïden gevormd tesamen met de zon en de aarde, uit hetzelfde materiaal – wanneer ze dus als meteoren in de dampkring belanden, en als meteorieten op het aardoppervlak, levert dat erg interessante informatie op over de leeftijd van ons zonnestelsel en haar initiële chemische samenstelling.

(de zon en de dichtstbijzijnde planeten, de gekleurde stippen geven asteroïden weer)

De meeste asteroïden komen voor in een gordel tussen Mars en Jupiter (zie afbeelding). Er zijn ook objecten die zich dichter bij de aarde bevinden, deze worden vaak gemonitord. Zo ook met 2012 DA14, de asteroïde die enkele uren na de inslag in Rusland zoals voorspeld op ongeveer 27 000 km ‘rakelings’ voorbij de aarde scheerde. De twee objecten kwamen overigens uit verschillende richtingen en zijn geheel ongerelateerd. De inslag van de Russische meteoriet op de aarde was niet voorspeld – er zijn simpelweg te veel van deze kleine objecten om ze allemaal in de gaten te houden. Toch is ze, met dank aan de Russiche boordcamera’s in de wagen en allerhande andere moderne technologie de best gedocumenteerde in de geschiedenis.

Dat laatste is goed nieuws voor de wetenschap. Enkele weken geleden luisterde ik naar een wetenschappelijk praatje van een professor van de universiteit van Kopenhagen, over zijn onderzoek naar meteorieten. De wat oudere man bracht een verhaal dat voor een jonge wetenschapper nog moeilijk valt te bevatten: oude meteorietinslagen reconstrueren aan de hand van oude manuscripten, het vertalen van teksten uit het Frans of Russisch, het aanschrijven per brief van wetenschappelijke instellingen of het bij elkaar zoeken van stukjes ruimterots in musea verspreid over de wereld…

Het internet heeft het bedrijven van wetenschap zeker heel wat vergemakkelijkt en versneld maar ook die oudere informatie-opslag blijft van belang ….


Manuel Sintubin, 16 Februari 2013,

De helderste meteoren worden ook wel vuurballen (‘fireballs’) genoemd

. En als er bij een vuurbal zich nog een explosie voordoet, spreekt men ook van een ‘bolide’. Wat zich boven Chelyabinsk voordeed, is dus een meteoor, vuurbal of ‘bolide’.

(stukje van de Chebarkulmeteoriet, Ural Federal University)

De Chelyabinsk-explosie – 15 februari 2013

(zicht op meteoor uit Ekaterinburg, 15 februari 2013)

Wat op vrijdagochtend 15 februari 2013 boven de Oeral gebeurde, zal mogelijk de annalen ingaan als de ‘Chelyabinsk-explosie’ – ‘Chelyabinsk event’ – dit naar analogie met de Tunguska-explosie in 1908. Met een snelheid van ongeveer 18 km/s (of 65.000 km/u) drong totaal onverwacht een kleine steenasteroïde – hoogstwaarschijnlijk met een diamter van ongeveer 17 meter en een gewicht van om en bij de 10.000 ton – de atmosfeer boven de Oeral binnen. Op een hoogte tussen 30 en 50 km explodeerde de opbrandende meteoor met een kracht van ongeveer 500 kiloton TNT, equivalent aan de explosieve kracht van 20 à 30 Hiroshimabommen, of aan de energie die vrijkomt bij een aardbeving met een magnitude Mw 6.9 (bv. 1989 Loma Prieta aardbeving). De explosie was zelfs zo krachtig dat de schokgolf de Aarde beroerde en als trillingen geregistreerd werd door seismische stations wereldwijd.

Op deze seismogrammen, vrijgegeven door de USGS, is de Chelyabinsk-explosie duidelijk waar te nemen, vergelijkbaar met een aardbeving met een magnitude van 2,7. See also M0.0 Meteor Explosion Near Chelyabinsk, Russia (USGS)

De Chelyabinsk-explosie is de zwaarste inslag sinds de Tunguska-explosie die plaatsvond op 30 juni 1908 boven Siberië. De explosieve kracht van de Tunguska-explosie wordt op ongeveer 15 megaton TNT geschat, equivalent aan de explosieve kracht van de waterstofbommen die tijdens de Koude Oorlog werden uitgetest, of aan de energie die vrijkomt bij een aardbeving met een magnitude Mw7,9 (bv. 1906 San Francisco aardbeving). Het inslagveld – waarin alle bomen omvergeblazen waren – strekte zich uit over meer dan 2.000 km². De diameter van de verantwoordelijke asteroïde wordt op 60 meter geschat, vier keer groter dan deze boven Chelyabinsk.

Foute prioriteit?

Van al het ruimtepuin dat mogelijk op een collisiekoers met de Aarde zit, kennen we meer dan 90% van de asteroïden met een diameter van meer dan 1 km. Dit zijn asteroïden die bij een inslag een wereldwijde catastrofe zouden kunnen veroorzaken. De laatste gekende inslagkrater van een dergelijke asteroïde is de Ries-krater in het Duitse Beieren. Deze inslag gebeurde zo’n 14 miljoen jaar geleden. Dergelijk inslagen worden geschat 1 tot 2 maal voor te komen per miljoen jaar. Inslagen van asteroïden met een diameter van meer dan 10 km komen waarschijnlijk 1 tot 2 maal voor per 100 miljoen jaar. De laatste van dergelijke impacten deed zich 65 miljoen jaar geleden voor – de beruchte Chixculub-inslag – en betekende het einde van het tijdperk van de dinosauriërs.

Kijken we nu naar asteroïden met een diameter van ongeveer 50 meter – een Tunguska-type asteroïde – dan kennen we amper ~2% van de objecten die mogelijk op ons afkomen. Over de kennis van objecten met een nog kleinere diameter – een Chelyabinsk-type asteroïde – zullen dan ook maar best zwijgen. Die is zo goed als onbestaande.

Op deze figuur is de telling weergegeven van de asteroïden in de directe omgeving van de Aarde die mogelijk een bedreiging kunnen vormen, verdeeld volgens de grootte van de objecten. Elk beeldje vertegenwoordigt 100 objecten. Uit deze figuur blijkt het totaal ontbreken van enige kennis van de objecten met een diameter kleiner dan 100 meter (© NASA).

De ‘wake-up call’ van Chelyabinsk

De Chelyabinsk-explosie is de eerste van zijn soort die zich voordoet boven een miljoenenstad. Stel je gewoon voor dat de asteroïde zo’n 1.500 km meer naar het westen zou ontploft zijn, vlak boven Moscow, of nog verder naar het westen boven onze contreien (Meteorite ‘could have devastated northern UK’, The Guardian, 16.02.2013). De Chelyabinsk-explosie zou ons dan ook wakker moeten schudden, zeker in de verstedelijkte wereld van de 21e eeuw!

Deze figuur illustreert het proces van een risico-inschatting, waarbij voor elk type risico – ‘unwanted event’ – een drempelwaarde met betrekking tot het aantal slachtoffers wordt bepaald (grijze zone) dat ‘aanvaardbaar’ wordt geacht (dus met een extreem aantal slachtoffers) omwille van het feit dat de kans dat het risico zich voordoet zo klein geworden is dat men er eigenlijk van uitgaat dat het zich niet zal voordoen. Risico’s met een hoge kans van voorkomen, maar met een beperktere impact (dus met een laag aantal slachtoffers) moeten zoveel mogelijk worden vermeden (‘eliminated’). Deze figuur komt uit een artikel over de risico-inschatting van monsteraardbevingen (Geller et al. 2013, ‘Fukushima – Two Year Later’, SRL 84(1), 1-3).

De vraag dient, nu meer dan ooit, gesteld te worden of we onze prioriteiten juist hebben door te focussen op de grote asteroïden, die een wereldwijde catastrofe zouden kunnen veroorzaken – en mogelijk het einde van de mens – maar die eigenlijk maar éénmaal om de paar honderdduizenden of miljoenen jaren voorkomt. Is het risico niet zo uitermate klein dat we mogen veronderstellen dat het zich nooit zal voordoen zolang de mens nog zal bestaan op Aarde (bedenk dat de moderne mens nog maar zo’n 200.000 jaar bestaat)? Of leert Chelyabinsk ons dat we dringend onze aandacht moeten richten op het in-kaart-brengen van het kleine ruimtepuin, dat eerder toeslaat op tijdschalen van decennia, eeuwen of millenia … een menselijke tijdschaal. Een Tunguska-type inslag doet zich immer éénmaal om de paar duizend jaar voor, een Chelyabinsk-type inslag éénmaal in 50 à 100 jaar. Deze inslagen zijn dan misschien niet bedreigend voor het voortbestaan van de mens, maar kunnen een enorme impact hebben in het geval van een ‘stedelijke voltreffer’, hoe klein ook de kans. Dergelijke inslagen zullen we niet kunnen vermijden, maar de nodige voorzorgsmaatregelen zouden wel kunnen worden genomen. Een detektie- en waarschuwingssysteem – vergelijkbaar met het ‘Earthquake Early Warning’ systeem (zie Op bezoek in het land van aardbevingen (IV) – waarschuwing) – lijkt dan ook meer dan ooit een prioritiet (Scientists unveil new detectors in race to save Earth from next asteroid, The Guardian, 16.02.2013). En uit de berichtgeving (Vindication for Entrepreneurs Watching Sky: Yes, It Can Fall, The New York Times, 16.02.2013) blijkt toch nu al dat de kosmische ‘wake-up call’ niet in dovenmansoren is gevallen.

En uiteindelijk is de belangrijkste boodschap van Chelyabinsk dat we moeten blijven beseffen dat leven in dit ‘kosmische schietkraam’ grote risico’s inhoudt. Misschien moeten we eerder het inslagrisico gewoon nemen zoals het komt, en wat meer genieten van elke dag alsof het de laatste zou kunnen zijn. Carpe diem!

Wat meer leesvoer naar aanleiding van de ‘Chelyabinsk-explosie’


Zeker 26 planetoïden bombardeerden de aarde tussen 2000 en 2013


Planetoïden hebben het veel vaker op de aarde voorzien dan gedacht. Tussen 2000 en 2013 veroorzaakten planetoïden zeker 26 explosies nabij de aarde. Bij elk van die explosies kwam tussen de één en 600 kiloton aan energie vrij. Ter vergelijking: de atoombom die in 1945 Hiroshima vernietigde, kwam 15 kiloton aan energie vrij.

Dat maakten de voormalige astronauten Ed Lu, Tom Jones en Bill Anders gisteren – op Earth Day – bekend. Ze presenteerden de schokkende getallen aan het grote publiek in het Seattle Museum.

Nucleaire explosies
De astronauten baseren de cijfers op nieuwe informatie van de Nuclear Test Ban Treaty Organization. De organisatie heeft wereldwijd sensoren staan die continu op zoek zijn naar sporen van nucleaire explosies. Tussen 2000 en 2013 detecteerde het netwerk van sensoren 26 explosies op aarde waarbij tussen de 1 en 600 kiloton aan energie vrijkwam en die niet door nucleaire activiteiten, maar door planetoïden veroorzaakt werden. De meeste van deze planetoïden explodeerden vrij hoog in de atmosfeer en richtten geen schade aan op aarde. Desalniettemin is het belangrijk om vast te stellen dat deze explosies plaatsvonden. Het helpt onderzoekers om nog beter in te schatten hoe frequent het voorkomt dat de aarde door een planetoïde wordt geraakt en hoe groot de kans is dat de aarde een aanvaring krijgt met een planetoïde die wel voor brokken op aarde zorgt.

Wat de cijfers van de Nuclear Test Ban Treaty Organization in ieder geval aantonen, is dat planetoïden het vaker op de aarde voorzien hebben dan gedacht. Continu komt de aarde in botsing met fragmenten van planetoïden. De grootste meest recent botsing vond in 1908 plaats, toen een planetoïde boven Siberië explodeerde. Daarbij kwam tussen de vijf en vijftien megaton aan energie vrij. Nog recenter waren we getuige van een ruimtesteen die boven Rusland explodeerde. Inslagen waarbij meer dan 20 kiloton aan energie vrijkwam, vonden plaats in Indonesië in 2009, de Zuidelijke Oceaan in 2004 en de Middellandse Zee in 2002. Hierbij is het belangrijk om op te merken dat geen van deze ruimtestenen voorafgaand aan de inslag waren opgemerkt.

Dom geluk
“Hoewel de meeste grote planetoïden die de potentie hebben om een heel land of continent te vernietigen, wel zijn opgemerkt, zijn minder dan 10.000 van de meer dan een miljoen gevaarlijke planetoïden die een hele stad en het omringende gebied kunnen vernietigen, tot op heden gevonden,” stelt Lu. “Omdat we niet weten waar of wanneer de volgende grote inslag zal plaatsvinden, is dom geluk het enige wat tot op heden voorkomen heeft dat een grote planetoïde die een stad kan vernietigen, voor een ramp zorgde.”

De astronauten die de cijfers gisteren presenteerden, zijn allen betrokken bij de B612 Foundation. Deze organisatie wil een ruimtetelescoop lanceren die gaat jagen op potentieel gevaarlijke planetoïden. Ze hopen deze planetoïden zo tijdig op te kunnen sporen, zodat eventueel nog maatregelen kunnen worden getroffen om deze van richting te doen veranderen. De zogenoemde Sentinel Space Telescope Mission zou in 2018 het luchtruim moeten kiezen en in het eerste jaar al 200.000 planetoïden moeten ontdekken.

Aarde geraakt door 26 asteroïdes sinds 2000

De aarde is sinds het jaar 2000 geraakt door 26 grote asteroïden, rotsblokken uit de ruimte. Omgerekend zijn dat twee forse inslagen per jaar.

23 april 2014

Dat melden de asteroïdenjagers van de stichting B612 woensdag.

De organisatie werkt aan een ruimtetelescoop om de aarde te bewaken.

richten dan nauwelijks schade aan op de grond.

Vorig jaar was er een grote klap. Toen ontplofte een asteroïde bij Tsjeljabinsk in Rusland. De explosie was veertig keer zo zwaar als die van de atoombom op Hiroshima in 1945. Door de ontploffing vielen ongeveer twaalfhonderd gewonden.

Ook in 2002, 2004 en 2009 waren er forse inslagen.

Dom geluk

”De meeste grote asteroïden, die een compleet land of werelddeel kunnen verwoesten, zijn opgespoord. Maar er zijn meer dan een miljoen gevaarlijke asteroïden die een stad kunnen wegvagen, en daarvan zijn minder dan tienduizend gevonden. Omdat we niet weten waar en wanneer de volgende grote inslag zal zijn, is een catastrofe alleen te voorkomen door dom geluk”, verklaart de oprichter van B612, oud-astronaut Ed Lu.

De grootste inslag ooit was in 1908 in Siberië. Die was duizend keer zo zwaar als de atoombom van Hiroshima. Tientallen miljoenen bomen in een gebied van tweeduizend vierkante kilometer vielen om. Omdat het gebied zo afgelegen ligt, viel er geen enkele gewonde.

Door: ANP

“Puur geluk is het enige wat ons beschermt”

ma 21/04/2014Pieterjan Huyghebaert
Volgens enkele oud-astronauten en wetenschappers is de kans dat de aarde geraakt wordt door een grote asteroïde drie tot tien keer groter dan tot nu toe gedacht werd. “Het enige wat voorkomen heeft dat er recent geen grote stad is geraakt door een asteroïde is puur geluk.”

Wetenschappers van de zogenoemde B612 Foundation stellen morgen een onderzoek voor waaruit moet blijken dat de aarde veel kwetsbaarder is voor asteroïden dan tot nu toe gedacht werd. Een satelliet die normaal gesproken gebruikt wordt om na te gaan of een bepaald land kernproeven uitvoert, is gebruikt in het onderzoek om na te gaan hoeveel asteroïden de afgelopen 10 jaar onze planeet hebben geraakt.

Wat blijkt? Sinds 2001 hebben asteroïden 26 keer onze aarde geraakt met een kracht die gelijk is aan de impact van een (kleine) kernbom. “Deze data toont aan dat inslagen door asteroïden helemaal niet zo zeldzaam zijn als we tot nu toe dachten. Ze komen 3 tot 10 keer meer voor dan we dachten”, klinkt het in een persbericht. “Ook het feit dat geen van die 26 botsingen door iets anders dan deze satelliet is opgemerkt, is niet geruststellend. Het enige wat onze steden beschermt tegen de inslag van een asteroïde is puur geluk.”

Het team wil een speciale satelliet (foto onder) bouwen die alle asteroïden die op weg zijn naar onze planeet moet opmerken. Dinsdag worden de volledige conclusies voorgesteld aan het grote publiek op een persconferentie die u  hier kunt volgen.