Wetenschap 2013- 2014


   Het Tweede  Decennium

°

2013

 

 

http://www.kennislink.nl/slideshows/kennislink-jaaroverzicht-2013

Kennislink jaaroverzicht 2013

 

Terugblik: De wetenschap in 2013.
wetenschappelijke overzichten.
ScienceMag: How We Did in 2013 (gratis te lezen na registratie).
ScienceMag: Science’s Top 10 Breakthroughs of 2013.
NewScientist: Best video’s of 2013.
PBS Newshour: The gifts science gave us in 2013.
BBC: In pictures: Science news highlights of 2013.

http://en.wikipedia.org/wiki/2013_in_science

 

°

Vooruitblik: De wetenschap in 2014.
Knack.Be: Van een komeetlanding tot 4D-printing: Wat brengt de wetenschap in 2014?
Popular Science: 2014: The Year In Science.
ScienceMag: Areas to Watch in 2014 (gratis te lezen na registratie).
NewScientist: 2014 preview: 10 ideas that will matter next year.
BBC: A science news preview of 2014.

°

2014

 

Kennislink jaaroverzicht 2014

Terugblik op een jaar vol wetenschap…

Van zinkende kuststeden tot oprukkend zout, van Rosetta’s landing tot zweven voor de wetenschap.

http://www.kennislink.nl/slideshows/kennislink-jaaroverzicht-2014

 

http://en.wikipedia.org/wiki/2014_in_science

nature year in science 2014 516300a  <—pdf 

 Photos 2014 516304a   <—-pdf 

  • Eos

 

 

 

 

Het jaar 2014 in 14 wetenschappelijke realisaties

Heel wat gebeurtenissen en doorbraken kleurden het wetenschapsnieuws van 2014: de zoektocht naar een ebola-vaccin,DNA-geknutsel, autonome zwermrobots en (nog meer) microbioom-vondsten bijvoorbeeld. Helemaal bovenaan staat de historische komeetlanding, al was het maar omdat we de Amerikanen, Russen en Chinezen een heel klein beetje jaloers konden maken.

Europa landt op komeet
Philae schrijft op 12 november geschiedenis door te landen op komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Door een gebrek aan zonlicht om de accu’s op te laden, gaat de Europese komeetlander 64 uur later in winterslaap – toch net voldoende tijd om organische moleculen op te snuiven die koolstof bevatten, een basis voor leven op aarde.

Dino’s hadden al veren
Een vondst die de Belgische paleontoloog Pascal Godefroit samen met internationale collega’s deed, suggereert dat primitieve veren algemeen verspreid voorkwamen bij dinosauriërs, en niet alleen voorkwamen bij soorten die tot de vogels leidden.

Jong bloed
Experimenten waarbij de bloedsomloop van een oude en jonge muis aan elkaar gekoppeld worden, tonen aan dat jong bloed het brein en de spieren van een oude muis kan verjongen. Momenteel loopt een onderzoek waarbij bloedplasma van jonge donoren wordt toegediend bij mensen met de ziekte van Alzheimer.

DNA-alfabet breidt uit
Miljarden jaren lang al wordt de geschiedenis van alle leven geschreven in precies dezelfde taal van slechts vier letters: A, T, C en G – de bouwblokken waaruit DNA is opgebouwd. In mei melden Amerikaanse wetenschappers in Nature dat zij dat alfabet hebben uitgebreid met twee zelfgemaakte DNA-bouwblokken: X en Y. De extra bouwblokken kunnen leiden naar nieuwe eiwitten die mogelijk nuttige eigenschappen bezitten voor bijvoorbeeld medicijnen of nanomaterialen.

De genen in ons dagelijks brood
In 2014 voegen genetici het genoom van de ui, de komkommer, het tamme konijn en de honingbij toe aan de steeds langer wordende lijst van landbouwgenomen. De belangrijkste realisatie is de ei zo na complete kaart van het uiterst complexe tarwegenoom. De gegevens helpen de ontwikkeling van betere tarwevariëteiten.

Zelfstandige zwermrobots
Computerwetenschappers van onder meer Harvard School of Engineering demonstreren de werking van een ploegje autonome bouwrobots. De kleine wagentjes kunnen zonder ‘werfleider’ of gedetailleerde communicatie blokken oppikken en toevoegen aan een constructie. Dezelfde onderzoekers presenteren ook een ‘leger’ van maar liefst 1.024 kleine robots die zich zonder menselijke tussenkomst organiseren als één collectief.

Prothesen met gevoel
Een nieuwe prothese die rechtstreeks op bot, spieren en zenuwen wordt aangesloten, geeft de drager ervan zijn tastzin en fijne motoriek terug, nodig om bijvoorbeeld veters te strikken.

Ebola-vaccin
Eind november melden Amerikaanse onderzoekers dat een ebolavaccin van GlaxoSmithKline bij twintig gezonde vrijwilligers de levensreddende reactie van het immuunsysteem uitlokt, zonder bijwerkingen. Eerder genas ZMapp alle 18 apen die bij een experiment met ebola werden besmet. Ook het Tropische instituut in Antwerpen onderzoekt een remedie op basis van antistoffen in het bloed van ebola-overlevenden.

Oudste menselijk DNA
Uit een dijbeen gevonden in Siberië reconstrueert de paleogeneticus Svante Pääbo het genoom van een Homo sapiens die 45.000 jaar geleden leefde. De twee procent neanderthaler-DNA in het oudste bekende genoom van de moderne mens laat toe de kruising tussen Homo sapiens en Homo neanderthalensis nauwkeuriger te dateren: tussen 60.000 en 50.000 jaar geleden.

Vrije wil gemanipuleerd
Neurofysiologen van de KU Leuven slagen erin de vrije keuze van makaken te veranderen door het ventrale tegmentale gebied (een deel van de middenhersenen) met lichte elektrische stroompjes te stimuleren. Het resultaat is van belang voor onderzoek naar aandoeningen die te maken hebben met dat beloningsnetwerk, zoals verslaving of leerstoornissen.

Zijn wij ons microbioom?
Het menselijke microbioom, de micro-organismen in en op ons lichaam, blijft aan interesse winnen. Wetenschappers leveren (bij muizen) het eerste harde bewijs dat autisme en depressie gelinkt zijn aan de micro-organismen in de darmen. De link met ontstekingen, allergieën en overgewicht is al langer bekend. Amerikaanse onderzoekers gebruiken dan weer een bodembacterie om uitgezaaide tumoren te vernietigen. Ook de farmawereld springt mee op de razende microbioomtrein. ActoGeniX uit Gent maakt een bacterie die ingezet kan worden bij de behandeling van colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn.

Bodys bacteria may keep our brains healthy

    Viruses help keep the gut healthy

 

 

Niet alleen bijen lijden door neonicotinoïden

Biologen van de Radboud Universiteit leggen voor het eerst een verband bloot tussen de lokale achteruitgang van spreeuwen en zwaluwen en de aanwezigheid van de veelgebruikte pesticide imidacloprid, een soort neonicotinoïde. In gebieden waar de waarde hoger is dan 20 nanogram per liter oppervlaktewater verdwijnt elke drie jaar tien procent van de vogels.

Aidsepidemie begon in Kinshasa
De verspreiding van hiv wereldwijd heeft vrijwel zeker haar oorsprong in de Congolese hoofdstad Kinshasa. Het virus dook rond 1920 op en verspreidde zich vervolgens onder andere via prostituees, spoorlijnen en besmette naalden die door het Belgische Rode Kruis werden gebruikt in grootschalige vaccinatiecampagnes tegen syfilis.

DNA-geknutsel
Chinese wetenschappers passen met succes de genoombewerkingstechniek CRISPR/Cas9 toe bij apenembryo’s. Met de techniek kunnen de wetenschappers stukjes ‘slecht’ DNAuit het genoom van een levende cel wegknippen en vervangen door ‘goed’ DNA. In de toekomst zou het mogelijk zijn om met dezelfde procedure mensen resistent te maken tegen infecties.

Nog in 2014
Uiteraard zijn er nog een pak realisaties die evengoed in dit overzichtslijstje passen.

 

°

  • Science magazine

 

°

Rosetta

De landing van Rosetta

Het was een spektakelstuk, voor de ruimtevaart stond 2014 vooral in het teken van Rosetta. De Europese ruimtesonde kwam in augustus aan bij komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko, na een ruimtereis van ruim 10 jaar. Terwijl de sonde begon met metingen, volgde in november een zenuwslopende landing van de Philae-lander, die gedeeltelijk lukte. Ook werden de eerste verrassend resultaten van de ruimtemissie dit jaar gepubliceerd: het water van de komeet verschilt fundamenteel van dat van de aarde.

 

°

 

Rosetta’s short-lived lander, Philae, grabbed national headlines but the ongoing orbital mission of her mother ship is the real news for science. Its continuous orbit around comet 67P is helping scientists to garner information on the primordial ingredients that helped to jump-start life on Earth. Rosetta’s life at comet 67P has just begun and heralds a new age of comet science.

http://www.sciencemag.org/content/346/6216/1442.full

°

Astronomie en ruimtevaart   

De tien allermooiste ruimtefoto’s van 2014

Komeet 67P/C-G
Dit jaar landde de Philae-lander op het oppervlak van komeet 67P/C-G. Een historische gebeurtenis. De Rosetta-ruimtesonde bekeek de landing van dichtbij en legde de komeet regelmatig op de gevoelige plaat vast. In 2015 zal komeet 67P/C-G zijn kleinste afstand tot de zon bereiken. Dit betekent dat het hemellichaam de komende maanden transformeert en er dus steeds meer jets zichtbaar zijn. Op onderstaand mozaïek is dit al goed te zien. Klik hier voor een hoge resolutie van deze foto.

 

jaaroverzicht  2014  foto

jaaroverzicht 2014 foto

 

In het overzicht van de tien beste ruimtefoto’s van dit jaar mag het eerste kiekje vanaf het oppervlak van komeet 67P/C-G niet ontbreken. Na drie keer stuiteren landde Philae op de komeet om deze foto te maken. Hopelijk wordt de lander in 2015 wakker om meer fascinerende beelden terug te sturen naar de aarde. P.s.: dit is dezelfde foto in hoge resolutie.

komeet1

 

Gigantische zonnevlek
Zie je die grote zwarte ‘puist’ op de zon? Dit is de grootste zonnevlek van de huidige zonnecyclus (die in 2008 startte). De zonnevlek was in oktober dit jaar te zien en had een diameter van 128.747 kilometer. De aarde paste er – met gemak – tien keer in. AR 12192 mag dan de boeken ingaan als de grootste zonnevlek uit deze zonnecyclus, het is zeker niet de grootste zonnevlek die ooit op de zon is gespot. Die zagen astronomen in 1947. En die zonnevlek was bijna drie keer zo groot als AR 12192. Onderstaande foto is gemaakt door het Solar Dynamics observatorium.

 

zonnevlek 2014

zonnevlek 2014

 

Onze aarde
Astronaut Reid Wiseman twitterde dit jaar veel vanuit het internationale ruimtestation. Aan zijn tweets voegde hij altijd een foto toe, bijvoorbeeld onderstaande foto van de aarde. Wat een uitzicht! Meer mooie foto’s van Reids hand zien?Ga naar zijn Twitter-kanaal.

reid-wiseman

M83
Het spiraalstelsel M83 is een geliefd doel onder amateur-astronomen. Dit jaar fotografeerde de Hubble-telescoop deze flinke groep sterren, nevels, zwarte gaten en andere exotische objecten. Het sterrenstelsel is 15 miljoen lichtjaar van ons verwijderd en is ongeveer 50.000 lichtjaar breed. Bekijk de hoge resolutie versie.

 

M83  nevel  2014 Hubble

M83 nevel 2014 Hubble

 

Protoplanetaire schijf
Dit is geen artistieke impressie van een protoplanetaire schijf. Nee, het is een echte foto. De stofschijf rondom de jonge ster HL Tauri is gefotografeerd door ALMA, een astronomische interferometer van 66 radioschotels. Sinds dit jaar wordt de ALMA-telescoop op volle sterkte gebruikt, waardoor er veel details zichtbaar zijn op deze foto. Op de foto is de stofschijf rondom de één miljoen jaar oude ster duidelijk zichtbaar. Zie je de donkere ringen? Dit zijn banen die door jonge protoplaneten zijn schoongeveegd. Hier draaien dus planeten om de jonge ster. Bekijk de grote versie van deze foto.

 

image of the protoplanetary disc around HL Tauri

image of the protoplanetary disc around HL Tauri

 

Tarantulanevel
Hubble fotografeerde de Tarantulanevel in infrarood licht, waardoor deze kosmische kraamkamer nog dramatischer oogt dan normaal. Ook wel logisch, want een stervormingsgebied is een turbulente omgeving met veel straling. Veel van deze straling is met onze ogen niet waarneembaar, maar gelukkig wel door de ogen van de Hubble-telescoop. Links van het centrum is R136 zichtbaar, een zogenoemd supersterrencluster. Dit is de voorloper van een bolvormige sterrenhoop. De hoge resolutie foto is absoluut de moeite waard.

Tarantulanevel

Tarantulanevel

 

Stralende zon
Schitterend. Er is geen ander woord voor een reeks foto’s van de Amerikaanse fotograaf Alan Friedman. Hij legde de zon vanuit zijn achtertuin in Buffalo vast. De kleuren op de foto zijn omgedraaid, dus de heldere vlekken zijn eigenlijk donkere zonnevlekken. Bekijk de volledige reeks foto’s.

 

zon

 

NASA brengt zonnegloed prachtig in beeld

NASA’s zonneobservatiecentrum heeft een mooi filmpje uitgebracht. De zon zendt verschillende stralen uit, waaronder schadelijke. Maar die kunnen niet door de atmosfeer en dus niet bij de aarde komen. Ze geraken wel in de sfeer waar de gps- en communicatiesignalen zich bevinden. Hierdoor zouden die verstoord kunnen raken. (beelden: NASA – Goddard Space Flight Center)

http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/wetenschap

http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/nieuws/buitenland/1.2191100

 

 

 

Selfie op Mars
Dit jaar vierde Marsrover Curiosity zijn eerste Martiaanse jaar op de rode planeet. Eén Martiaans jaar is precies 687 aardse dagen. Om dit te vieren stuurde de rover een selfie naar Mission Control. Het feest was extra groot, omdat Curiosity zijn belangrijkste doel in dat eerste Marsjaar al had behaald. De rover kon in het eerste jaar vaststellen dat de omstandigheden op Mars ooit gunstig waren voor microbieel leven. Bekijk de grotere foto.

 

http://www.scientias.nl/stokoude-opportunity-aan-het-dementeren/

 

curiosity

curiosity

 

Mysterieuze lichtjes
Wat zijn die mysterieuze lichtjes voor de kust van Bangkok ? Dit vroeg astronaut Reid Wiseman zich af, na het schieten van deze foto. Het groene licht wordt niet veroorzaakt door nucleair materiaal. En nee, het zijn ook geen gloeiende algen. Volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie gaat het hier om vissersboten.

De vissers verlichten het water, in de hoop plankton aan te trekken. Aangezien vissen en inktvissen plankton eten, worden deze dieren naar de vissersboten gelokt.

 

 

mysterieuze lichtjes voor de kust van Bangkok

mysterieuze lichtjes voor de kust van Bangkok

 

°

 

In 2014 piekte een ‘goudlokjeplaneet’. Dat is een planeet die zich in een bewoonbare zone om een ster heen bevindt, in een gebied dat zo dicht bij of ver weg van de ster ligt dat er niet met zekerheid kan worden gezegd of er water op de oppervlakte aanwezig is. Water is een vereiste voor leven zoals wij dat kennen.ster heen bevindt, in een gebied dat zo dicht bij of ver weg van de ster ligt dat er niet met zekerheid kan worden gezegd of er water op de oppervlakte aanwezig is. Water is een vereiste voor leven zoals wij dat kennen.

‘Goudlokje- gebied exoplaneet’ (goldilocks zone exoplanet) . De planeet ligt op 490 lichtjaar afstand van de Aarde en we weten niet of die bewoonbaar is of niet.

goudlokje

 

 

 

 

  • Below are some more popular  highlights from 2014,

2014 si-tribesR_0

Isolated tribe makes contact for the first time

© FUNAI

Beginning in early July, a few members of an isolated Amazonian tribe emerged from a dense rainforest in Brazil and approached a team of scientists—the first time the villagers had willingly made contact with the outside world. Officials suspect that the tribe fled illegal logging and drug trafficking in their traditional homelands in Peru. Anthropologists remain deeply concerned about the tribe’s future as it encounters novel diseases and resource-hungry outsiders.

http://www.survivalinternational.org/stammen/geisoleerdperu

http://www.joop.nl/wereld/detail/artikel/27860_unieke_indianenstammen_bedreigd_met_uitsterven/

 

 

Ancient magma plumbing found buried below moon’s largest dark spot

 

ancient magma

ancient magma

KOPERNIK OBSERVATORY/NASA/COLORADO SCHOOL OF MINES/MIT/JPL/GODDARD SPACE FLIGHT CENTER

There may be nothing new under the sun, but scientists have found something new under the moon. Several kilometers below the largest dark spot on our satellite’s near side, researchers have discovered a giant rectangle thought to be the remnants of a geological plumbing system that spilled lava across the moon about 3.5 billion years ago. The finding shows that the moon, early in its history, experienced tectonic and volcanic activity normally associated with large planets.

https://www.astroblogs.nl/2013/03/12/maan-oppervlak-is-meer-dan-een-keer-gesmolten/

How to survive a nuclear explosion

‘Vampire’ squirrel has world’s fluffiest tail

 

2014 sn-vampire squirrel_0

Rona Dennis

Any time you can get both “vampire” and “fluffiest” into a headline, you know you’ve got a good story. This one is about the rare tufted ground squirrel, which is twice the size of most tree squirrels and reputedly has a taste for blood. Oh, yeah: It also has the bushiest tail of any mammal compared with its body size.

http://en.wikipedia.org/wiki/Tufted_ground_squirrel

http://nl.wikipedia.org/wiki/Borneo-eekhoorn

 

 

Rocks made of plastic found on Hawaiian beach

Plasticglomeraat hawaai

Plasticglomeraat hawaai

PATRICIA CORCORAN

It’s been a big year for plastic, from researchers developing self-recycling plastic to discovering trillions of pieces of plastic trapped in Arctic ice. But our favorite plastic story is this one: scientists finding a new type of rock on Hawaiian shores, one cobbled together from beach sand, seashells, corals, and, yes, plastic.

 

Onze Aarde is een nieuw gesteente rijker. Volgens geologen is plastiglomeraat een blijver en een onmiskenbare getuige van onze vervuilende gewoonten.

Dat schrijft de nieuwssite Liberty Voice.

Plastiglomeraat vormt zich wanneer plastic smelt en zich vermengt met lavasteen, koraal en zand. Geoloog Patricia Corcoran van de universiteit van Ontario en Charles Moore, kapitein van een oceanisch onderzoekschip, ontdekten de steen op een Hawaïaans strand. Ze publiceerden hun onderzoek in het vakblad Geological Society of America Today.De wetenschappers vermoeden dat de stenen ontstonden toen kampeerders plastic voorwerpen als vorkjes, tandenborstels en touw verbrandden. Veel van die voorwerpen waren nog herkenbaar.Overal ter wereld
Omdat plastic zo alomtegenwoordig is en niet natuurlijk afbreekt, denken de geologen dat plastiglomeraat een permanente nieuwe aanwinst is op de lijst van gesteenten op Aarde. Corcoran is ervan overtuigd dat het nieuwe gesteente, nu het geïdentificeerd is, aan talloze kusten in de hele wereld ontdekt zal worden.Volgens paleontoloog Jan Zalasiewicz van de universiteit van Leicester is de ontdekking de officiële inluiding van een nieuw tijdperk: het Antropoceen. Voor toekomstige generaties vormt het nieuwe gesteente een blijvend bewijs van onze vervuilende gewoonten. Sinds 1950 produceerden we bijna 6 miljard ton plastic, genoeg om de planeet mee te verpakken.http://www.demorgen.be/wetenschap/plastic-rots-in-hawai-bewijst-het-de-mens-vervuilt-meer-dan-ooit-a1916688/

  • Het mens  zit vastgeroest  in al zijn systemen  en komt er waarschijnlijk niet alleen  uit tot moeder natuur (o.a.) de politiek en de verspilzieke en vervuilende   mens   laat zien wie er werkelijk de baas is.

Black Death left a mark on human genome

Romani woman

Romani woman

 

CORBIS

The Black Death may have decimated Europe nearly 700 years ago, but it’s still leaving an impact on people today. A new genetic analysis helps explain why Europeans respond differently from other people to some diseases and have different susceptibilities to autoimmune disorders.

 

http://www.scientias.nl/kan-de-zwarte-dood-opnieuw-toeslaan-ja/

http://www.ru.nl/nieuws-agenda/nieuws/vm/radboudumc-onderzoek/zwarte-dood/

https://www.radboudumc.nl/OverhetRadboudumc/NieuwsEnMedia/archief/Nieuwsarchief2014/Februari2014/Pages/Pestversterktezigeunergenoom.aspx

 

04-02-2014

Dodelijke epidemieën beïnvloeden het menselijk immuunsysteem. Onderzoeker Mihai Netea van het Radboudumc en collega’s ontdekten dat enkele afweergenen bij zigeuners en Europeanen onder invloed van de pest veranderden. Dezelfde genengroep veranderde niet bij mensen uit Noordwest-India, waar zigeuners oorspronkelijk vandaan komen. Hun resultaten verschenen 3 februari online in PNAS.

Het afgelopen millennium teisterden verschillende epidemieën Europa, waarvan de uitbraak van de builenpest in de 14e eeuw waarschijnlijk de bekendste is. Onder invloed van dit soort infectieziekten evolueren de genen van het immuunsysteem. Mensen met genen die beter bestand zijn tegen de ziekte blijven leven en planten zich voort. Dragers van genen die niet opgewassen zijn tegen de ziekte, overlijden. Mihai Netea en collega wetenschappers bekeken het effect van onder andere de pestuitbraak op het genoom van zigeuners (Rroma) en Roemenen. Roemenen zijn van oudsher Europeanen, maar de uit Noordwest-India afkomstige zigeuners vestigden zich pas 1000 jaar geleden in Europa.

verspreiding  zigeuners
Europeanen/Roemenen en Roma/zigeuners wonen in hetzelfde gebied, maar de laatste groep is afkomstig uit Noordwest-India. Bron: PNAS

Vergelijkbare evolutie
Het onderzoeksteam nam het DNA van drie groepen onder de loep: 100 mensen van Roemeense afkomst, 100 zigeuners en ter vergelijking 500 huidige inwoners van Noordwest-India. Uit de resultaten blijkt dat drie genen die voor de Toll-like receptoren (TLR’s) van het immuunsysteem coderen, vergelijkbaar evolueerde bij zigeuners en Roemenen. Bij mensen uit India bleef die aanpassing uit. Een mooi voorbeeld van convergente evolutie waarbij soorten die geen familie van elkaar zijn op elkaar gaan lijken omdat ze onder dezelfde omstandigheden leven. De onderzoekers denken daarom dat de pest een belangrijke rol speelde in die genetische verandering. Daarnaast kunnen andere infecties waarin de TLR’s een rol spelen, zoals tuberculose en lepra, voor evolutionaire druk op de genen hebben gezorgd.

Om hun vermoeden te bevestigen, brachten de wetenschappers bloedcellen van 101 mensen van Europese afkomst in aanraking met de bacterie die de pest veroorzaakt: Yersinia pestis. Als reactie zorgde de TLR genengroep voor een verhoogde productie van cytokines, moleculen die een belangrijke rol bij de afweer spelen.

Netea en zijn collega’s hopen met hun resultaten verschillen in gevoeligheid tussen Europeanen en andere bevolkingsgroepen voor moderne infectieziektes of auto-immuun ziektes te verklaren.

 

°

°

De meest bijzondere nieuwe diersoorten van 2014

23/12/14   Bron: Science Daily, Mongabay, Volkskrant.nl© rv.

 Elk jaar worden gemiddeld 15.000 nieuwe planten- en diersoorten ontdekt. Ondanks al die nieuwe vondsten schatten wetenschappers dat we nog geen tien procent van alle soorten op aarde kennen. Hieronder vindt u enkele van de interessantste ontdekkingen van dit jaar.

© reuters.

Sengi springspitsmuis

Macroscelides micus

De Macroscelides micus is zonder twijfel een van de schattigste ontdekkingen van het jaar. De kleine olifantspitsmuis is ondanks zijn 19 centimeter en 28 gram meer verwant aan olifanten dan aan muizen.

De Macroscelides micus woont in een klein gebied in Namibië dat bestaat uit vulkanische rotsen en heeft een rode vacht die hem moet helpen camoufleren. Met zijn lange en spichtige poten lijkt het diertje ook wat op een antilope. Met zijn neus zoekt het naar insecten om te eten.

© Wikimedia Commons/Erin Prado .

Malagidris sofina

Het Afrikaanse eiland Madagascar is een hotspot als het om biodiversiteit gaat. Nergens anders op aarde worden zo veel soorten gevonden als hier. Een soort die er in 2014 uitsprong, was de Malagidris sofina, of de ‘heldhaftige mier’. Gewapend met een reeks bouw- en verdedigingstechnieken heeft deze mier zich op een fascinerende manier aangepast aan zijn omgeving.

Om zijn kolonie in de harde kleigrond te beschermen tegen verstikking, bouwt deze mier een opvallend, trechtervormig nest. Zo wordt de luchttoevoer geoptimaliseerd. Even indrukwekkend is de verdedigingstechniek van deze insecten, zo stelden wetenschappers van de California Academy of Sciences na observaties. Wanneer een vreemde mier het nest nadert, verlaat één mier de kolonie om de indringer te bespringen.

© California Academy of Sciences.

Pylorobranchus hearstorum

Ook de zeeën worden door wetenschappers grondig uitgekamd, en dat leidde dit jaar onder andere tot de ontdekking van deze Pylorobranchus hearstorum in Nieuw-Zeeland. Deze wormpaling, de grootste in zijn soort, is genoemd naar William en Margaret Hearst, die de onderzoeksexpeditie sponsorden.

Van hoofd tot staart is deze paling 127 centimeter lang, twee keer zo lang en drie keer zo zwaar als andere wormpalingen. Hij is verwant aan slangpalingen, zo genoemd omwille van hun slangachtige verschijning. Hij vertoeft 300 meter onder het wateroppervlak. Tot nu toe werd slechts één Pylorobranchus hearstorum gevonden.

© ap.

Olinguito

De olinguito, een vleeseter, werd ontdekt in Equador. Hij lijkt op een kruising tussen een kat en een teddybeer, en behoort tot de familie van de wasbeerachtigen. Het diertje weegt slechts 2 kilo. Een internationaal comité van taxonomen verkoos het tot een van de meest bijzondere soorten van 2014.

Opmerkelijk is dat het dier al jaren in een Amerikaanse zoo zat. Het bordje aan zijn kooi zei dat het een olingo-wasbeer was, maar volgens wetenschappers van het Smithsonian Institute gaat het om een nieuwe diersoort: de olinguito.

© rv.

Zospeum tholossum

De Zospeum tholossum is een slak van 2 millimeter lang, die geen ogen heeft. Zijn slakkenhuis heeft geen pigment, waardoor hij eruit ziet als een spook. Hij werd gevonden in een grot, op 900 meter diepte in Kroatië.

© Wikimedia Commons/Michael Stabb.

Deuteragenia ossarium

Als mieren een horrorfilm zouden maken, zou deze wesp er wellicht een hoofdrol in spelen. Ze bouwt haar nest namelijk van dode mieren. “Onze ontdekking toont op een indrukwekkende manier aan welke fascinerende strategieën in het dierenrijk ontwikkeld zijn om het nageslacht te beschermen”, zegt onderzoeker Michael Stabb van de universiteit van Freiburg.

© Wikimedia Commons/Animalparty.

Ampulex dementor

Een andere interessante wespensoort is de Ampulex dementor, of de ‘Harry Potterwesp’. Wat dit insect zo boeiend maakt, is zijn eerder onorthodoxe reproductiewijze. De wesp steekt een kakkerlak in het hoofd. Wanneer het gif inwerkt op het zenuwstelsel van de kakkerlak, wordt die onderdanig en volgt hij de wesp naar zijn nest. In het nest legt de wesp een ei op de kakkerlak. Na enkele dagen komt de larve uit, en kan die zich voeden met de kakkerlak.

© Natural History Museum, London.

Ichthyophis multicolor

Waarom de Ichthyophis multicolor al schertsend ‘penisslang’ genoemd wordt, zal u niet verbazen. Bovenstaande foto is het hoofd van de nieuw ontdekte soort, die deel uitmaakt van de wormsalamanders. Dat is een bizarre klasse amfibieën, die met de ringen op hun lijf lijken op slangen of wormen. Veel wormsalamanders brengen heel hun leven onder de grond door, waardoor ze nog maar weinig bestudeerd zijn.

 BIZAR 

een wel heel bijzondere soort insect waarbij het vrouwtje een penis heeft en het mannetje het met een vagina moet doen.

In sex-reversed cave insects, females have the penises” – Cell Press (via Sciencedaily.com)

This shows the female penis of N. aurora.
Credit: Current Biology, Yoshizawa et al.

In sex-reversed cave insects, females have the penises

April 17, 2014  //Cell Press
Summary:
Little-known cave insects with rather novel sex lives have been discovered by researchers. The Brazilian insects, which represent four distinct but related species in the genus Neotrogla, are the first example of an animal with sex-reversed genitalia.

 

De theorie van alles

De ontdekking van de ‘oergravitatiegolven’, zou de algemene relativiteitstheorie en de kwantummechanica kunnen samenbrengen en zo een compleet nieuwe superwetenschap inluiden.

 

°

 

Welke vragen beantwoordt de wetenschap in 2015?

De grootste deeltjesversneller ter wereld wordt in maart na een lange periode van onderhoud opnieuw aangezet. (Foto: Belga Image)

 Natuurkundigen kijken uiteraard uit naar de heropstart van de Large Hadron Collider, die hen – nog meer – nieuwe inzichten kan brengen in de opbouw van het universum.

Europa buigt zich over de kwestie of het verantwoord is om een nieuwe ivf-techniek toe te laten waarbij kinderen geboren worden met niet twee, maar drie genetische ouders.

En mogen we ook hopen dat West-Afrika van ebola wordt verlost,

en dat de wereldleiders in december een geslaagd klimaatakkoord bereiken?

Welke exotische fysica komt uit de opgedreven deeltjesversneller?
De grootste deeltjesversneller ter wereld, de Large Hadron Collider (LHC) onder de grond bij de Zwitserse stad Genève, wordt in maart opnieuw aangezet. Het is de bedoeling dat vanaf dan deeltjes worden versneld en tegen elkaar gebotst worden met een energie van 13 biljoen elektronvolt (13 TeV) – bijna het dubbele van wat de versneller totnogtoe presteerde. De fysici van het CERN willen eerst zien of alle bekende processen, inclusief het Higgs-boson, zich nog steeds gedragen als voordien. Daarna zijn alle ogen gericht op eventuele signalen van nieuwe deeltjes die niet meer bij het standaardmodel horen of essentieel zijn in meer omvattende theorieën – zoals bijvoorbeeld die van supersymmetrie. De LHC is sinds 2013, kort na de “Higgs-hysterie”, in onderhoud geweest.

Is het einde van de ebola-epidemie in zicht?
De ebolacrisis in West-Afrika zal waarschijnlijk tot het einde van komend jaar duren. Dat verwacht Peter Piot, mede-ontdekker van het ebolavirus en het hoofd van de afdeling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) die zich bezig houdt met de uitbraak van het virus. Hoewel hij optimistisch is voor de mogelijkheden die nieuwe therapiën kunnen bieden, duurt het nog een tijd voor vaccins echt ontwikkeld zijn. Daarom is het goed mogelijk dat de huidige uitbraak een ‘erg lang en nogal hobbelig staartje kan hebben. We moeten ons voorbereiden op een lange inspanning, die we vol moeten houden tot waarschijnlijk de rest van 2015’, aldus Piot in een interview met deBBC.

Meer dan 7500 mensen zijn omgekomen sinds het virus eind vorig jaar de kop opstak in Guinee. Het virus verspreidde zich met name in dat land en in Liberia en Sierra Leone. Peter Piot was in december in Sierra Leone. Daar liep de afgelopen tijd het aantal besmettingen nog flink op. Maar desondanks is hij positief. ‘Er zijn nu door het hele land behandelcentra. Je ziet geen mensen meer sterven op straat. Ook overleven meer mensen de ziekte door simpele behandelingen met infuzen en antibiotica. Inmiddels gaat nog maar één op de drie besmette mensen dood. Om het sterftecijfer nog lager te krijgen, is een specifieker medicijn nodig.’

Ontdekken we buitenaards leven?
De Amerikaanse Marswagen Curiosity registreerde begin december kortdurendemethaanpieken in de Marsatmosfeer. Dat zou in principe een biologische oorsprong kunnen hebben. De vondst deed de harten van E.T.-fans daarom sneller slaan, maar niet-biologische verklaringen zijn ook mogelijk, en wellicht waarschijnlijker. Maar toch durven we ook nu weer de vraag stellen: ontdekken we in 2015 eindelijk buitenaards leven?

Mars wordt daarvoor zeker strak in de gaten gehouden, maar ruimtevaartorganisatiesNASA en ESA richten hun blik ook op andere opties. Net zoals elk jaar mogen we ook voor 2015 verwachten dat de Kepler-satelliet van NASA weer enkele mogelijke leefbare planeten zal ontdekken. En op 6 maart komt komt de Amerikaanse ruimtesonde Dawn aan bij de dwergplaneet Ceres. Ceres heeft een dikke mantel van ijs en mogelijk een ondergrondse oceaan.

In 2015 zullen NASA en ESA ook hun plannen concreter voor missies die meer inzicht moeten geven in de ‘leefbaarheid’ van de drie Jupitermanen Ganymedes, Europa en Callisto – de Europese JUICE-missie en de Europa Clipper van NASA. Het effectieve vertrek is pas voor over een jaar of tien. Dat betekent dat we pas rond 2030 meer te weten zullen komen over het inwendige van deze intrigerende Jupitermaan.

Ook Nederland speurt sinds 2014 naar radioboodschappen van aliens. Met de nieuweLOFAR-telescoop in Drenthe is eind september voor het eerst een “Search for Extra-Terrestrial Intelligence” (SETI) ondernomen. (bron: http://allesoversterrenkunde.nl)

Bereiken de wereldleiders een klimaatakkoord?
In december 2015 gaan wereldleiders in Parijs om tafel om een opvolger te zoeken voor het Kyoto-klimaatakkoord uit 1997. De Amerikanen hebben dat akkoord nooit bekrachtigd, maar beloofden begin 2014 – samen met China, die andere grote uitstoter – wel dat ze zich in Parijs willen engageren om een beleid uit te werken dat de uitstoot van broeikasgassen moet beperken.

Is het aanvaardbaar om een kind met drie ouders te verwekken?
In het Verenigd Koninkrijk kunnen vanaf 2015 kinderen geboren worden met niet twee, maar drie genetische ouders. Hoewel de Britten de nieuwe ivf-techniek alleen willen toepassen bij vrouwen met een zeldzame genetische aandoening, is de publieke discussie inmiddels ontaard in een ethisch steekspel. Ook Europa mengt zich in 2015 in het debat, en wil dan beslissen of de techniek al dan niet wordt toegelaten in de ganse Europese Unie.

Winnen we de oorlog tegen resistente bacteriën?
Op dit moment loopt in België – en in 40 andere landen – een campagne om mensen aan te zetten tot verantwoord gebruik van antibiotica (u hoorde of zag de beestjes met hun hoge stemmetjes vermoedelijk wel al op de radio of televisie?) De kans is groot dat u in 2015 nog veel meer van de strijd tegen antibioticaresistentie zult horen. We dreigen letterlijk zonder antibiotica te vallen. Een Britse studie die in 2014 werd gepubliceerd voorspelt dat er vanaf het jaar 2050 wereldwijd jaarlijks tien miljoen mensen zullen overlijden aan de gevolgen van infecties die worden veroorzaakt door bacteriën die resistent zijn tegen medicijnen. Malaria, tuberculose en de E. Coli-bacterie vormen de grootste bedreiging.

De Wereldgezondheidsorganisatie publiceert in mei 2015 een wereldwijd actieplan om antibioticaresistentie aan te pakken.

 

Over tsjok45
Gepensioneerd . Improviserend jazzmuzikant . Instant composer. Jamsession fanaat Gentenaar in hart en nieren

2 Responses to Wetenschap 2013- 2014

  1. Ik weet niet of het hetzelfde beestje was, maar ik zag hier op de TV een muis met zo’n schattig slurfje, die een schorpioen doodbeet en oppeuzelde. Maar voorzeker snelt de wetenschap altoos voort.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: