ZWARTE GATEN

 

Kernwoorden

Astronomie                                                                                                                                                                          http://www.allesoversterrenkunde.nl/#!/_search/?terms=zwart gat                                                                                                 http://www.astroblogs.nl/?s=zwarte+gaten+

°

zwarte gaten.docx (1.7 MB)       <–ARCHIEF   

http://nl.wikipedia.org/wiki/Zwart_gat

http://en.wikipedia.org/wiki/Black_hole

http://www.urania.be/astronomie/dossiers/zwarte-gaten

Vervorming van ruimte en tijd in een zwart gat

http://www.urania.be/astronomie/dossiers/zwarte-gaten/Vervorming-van-ruimte-en-tijd

Gravitatie of zwaartekracht wordt als natuurkracht volledig beschreven door de Algemene Relativiteitstheorie van Albert Einstein (1916).

Deze theorie ligt aan de basis van het begrip “zwart gat”. In een driedimensionele ruimte wordt de positie van een lichaam in de ruimte door drie coördinaten vastgelegd.
Bij Einstein zijn er vier: drie ruimtelijke coördinaten en de tijd. Men spreekt niet meer over ruimte en tijd afzonderlijk, maar over de ruimtetijd.

Zonder gravitatieveld (ver uit de buurt van massa’s) blijven ruimte en tijd onaangetast. Een kubieke meter is dezelfde overal in het heelal en de tijd verloopt zoals het constante debiet van een rivier.

Naarmate het gravitatieveld sterker wordt, bijvoorbeeld bij het naderen van een zwart gat, wordt niet alleen de ruimte steeds meer vervormd, maar ook het tijdsverloop wordt alsmaar minder lineair. Juist boven het oppervlak van een zwart gat zijn beide zo sterk vervormd en verweven, dat ze niet meer te onderscheiden zijn. De tijd staat stil.

– See more at: http://www.urania.be/astronomie/dossiers/zwarte-gaten/Vervorming-van-ruimte-en-tijd#sthash.cGGtddRd.dpuf

———————————————————————————————————————————————————————–

“THEORETISCHE   KOSMOLOGIE ” ……of  Gazettenprietpraat  ?  

  • Het  is en blijft  vandaag  meestal nog  bij  theoretische astronomie en kosmologie,  :   Vele  ” theorieën”  al dan niet wiskundig, maar niet echt veel feiten of zekerheden.

    •  wiskundige astronomie-kosmologie  ligt  al jaren onder vuur staat, omdat de praktijk-observaties dingen laten zien die op allerlei manieren kunnen worden geinterpreteerd   en  ook  steeds weer  anders   dan  bepaalde   wiskundige modellen voorspellen  :   daarom zijn en blijven het ook theorieën, theorieën met de vleet maar feiten zijn er maar heel weinig te vinden.

    Het enige  wat dat  bij het publiek veroorzaakt  , is dat vele mensen deze “theorieën”  gaan aannemen als zijnde feiten,

    Wetenschappers zelf doen daar gretig aan mee en zijn zelfs de aanzet er voor…en dat is heel erg jammer.
    Omdat mede hierdoor de geloofwaardigheid van de gehele wetenschap een deuk krijgt.

    Om het nog niet te hebben dat weerlegde theorieën, nog steeds worden gehanteerd en in stand gehouden..waarom is voor mij een raadsel..

    Maar , eens je goed beseft dat de theoretische astronomie en kosmologie niet veel feiten hebben, kan het best wel boeiend worden…ik vraag me altijd af wat word het de volgende keer weer.

    Honderden zwarte gaten          27/10/07 –

    Een internationaal team van astronomen heeft honderden zwarte gaten ontdekt. De ontdekking is het eerste concrete bewijs dat de meeste melkwegstelsels zwarte gaten produceren als ze zo’n drieëneenhalf miljard jaar oud zijn. Het heelal is ongeveer 14 miljard jaar geleden ontstaan.Het totale aantal zwarte gaten is door de recente ontdekking verdubbeld. “We hadden het topje van de ijsberg al gezien in onze zoektocht naar deze objecten, maar nu zien we de ijsberg zelf”, aldus sterrenkundige Mark Dickinson. 

    Satelliet vindt miljoenen zwarte gaten

     Met een Amerikaanse satelliet hebben sterrenkundigen ongeveer 2,5 miljoen kolossale zwarte gaten in het heelal gevonden.

    NU.nl/Allesoversterrenkunde.nl
    30 augustus 2012

    Daarnaast werden ongeveer 1000 melkwegstelsels ontdekt die waren verborgen achter dichte stofwolken Dat heeft de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA woensdag (lokale tijd) bekendgemaakt.

    Zwarte gaten zijn gebieden in de ruimte waar de zwaartekracht zo sterk is dat alles wordt opgeslokt. Zelfs licht kan niet ontsnappen. De zwarte gaten zijn daardoor niet te zien met het blote oog. Ze zijn wel op te sporen met infrarood licht.

    De geavanceerde satelliet WISE, wat staat voor Wide-field Infrared Survey Explorer, maakt gebruik van die techniek.

    IRAS

    De WISE werd eind 2009 gelanceerd. De Amerikaanse ruimtetelescoop is de opvolger van een baanbrekende Nederlandse sonde, de Infra-Rood Astronomische Satelliet (IRAS) uit 1983.

    De IRAS registreerde ongeveer 300.000 bronnen van infrarood licht, waaronder zes nieuwe kometen en meer dan 20.000 sterrenstelsels.

Astronomen weten nu ‘alles’ van  het  zwart gat dat deel

uitmaakt van de dubbelster Cygnus X-1

18 november 2011

 Voor het eerst is het astronomen gelukt om een volledige beschrijving te geven van een zwart gat.

Cygnus X-1

http://www.sun.org/images/black-hole-cygnus-x-1

De nauwkeurige metingen maken het mogelijk om de complete geschiedenis van het ongeveer zes miljoen jaar oude object te reconstrueren.

Het zwarte gat, dat deel uitmaakt van de dubbelster Cygnus X-1 draagt, is al bijna vijftig jaar een begrip in de sterrenkunde. Het heeft een normale ster als begeleider, waar hij materie van wegsnoept. Bij deze overdracht wordt de materie dermate heet, dat zij röntgenstraling uitzendt. Het zwarte gat zelf zendt geen enkele waarneembare vorm van straling uit. Hierdoor kunnen er maar drie stukjes informatie over zo’n object worden verzameld: zijn massa, zijn rotatiesnelheid en zijn elektrische lading.

Elektrische lading

Dankzij nieuwe metingen met drie röntgensatellieten en de VLBA, een groot Amerikaans netwerk van radiotelescopen, zijn de massa en rotatiesnelheid van het zwarte gat nu beter bekend dan ooit. Zijn elektrische lading is vrijwel nul. De VLBA-metingen hebben uitsluitsel gegeven over de afstand van Cygnus X-1.

Deze blijkt 6070 lichtjaar te bedragen, waar eerdere schattingen uitkwamen op 5800 tot 7800 lichtjaar. Uit de combinatie van deze nieuwe afstand en de gegevens die de afgelopen twintig jaar met de röntgensatellieten zijn verzameld, blijkt dat het zwarte gat in Cygnus X-1 bijna vijftien keer zo zwaar is als onze zon en meer dan achthonderd keer per seconde om zijn as tolt. De VLBA-metingen hebben verder laten zien dat Cygnus X-1 maar heel traag beweegt ten opzichte van de sterren in zijn omgeving.

Dat wijst erop dat het zwarte gat bij zijn geboorte geen grote ‘schop’ heeft gekregen. En dat versterkt het al bestaande vermoeden dat de ongeveer honderd zonsmassa’s wegende ster waaruit hij is voortgekomen geen supernova-explosie heeft ondergaan, maar ‘stilletjes’ in elkaar is gezakt.

Kleinste zwarte gat ooit ontdekt

16 december 2011   2

Onderzoekers hebben een piepklein zwart gat waargenomen. Het is het kleinste zwarte gat dat tot op heden is ontdekt.

Het zwarte gat heeft een massa die waarschijnlijk kleiner is dan drie zonsmassa’s. En dat is opvallend weinig. Astronomen hebben berekend dat een zwart gat met een iets kleinere massa dan dit exemplaar niet eens kan bestaan.

 

Röntgenstraling
De onderzoekers ontdekten het zwarte gat met behulp van NASA’s Rossie X-ray Timing Explorer (RXTE). Naast het zwarte gat bevindt zich een ster. Het gas hiervan stroomt richting het zwarte gat en vormt een schijf rond het zwarte gat. Het gas in deze schijf is bijzonder heet en stoot röntgenstraling uit.

Hartslag
De energie en intensiteit in de gasschijf verandert. Met de RXTE kunnen de onderzoekers die veranderingen waarnemen en conclusies trekken over de grootte en massa van het zwarte gat. RXTE meet namelijk het röntgenpatroon van het zwarte gat. Dit röntgenpatroon vormt de hartslag van een zwart gat. De onderzoeker vergeleken de hartslag van het nieuwe zwarte gat met de hartslag van het veel grotere zwarte gat GRS 1915. De verschillen zijn groot (zie ook onderstaand filmpje).

Een kleiner zwart gat heeft een snellere ‘hartslag’. Onderzoeker Diego Altamirano vergelijkt de hartslag van een groot en klein zwart gat met de hartslag van respectievelijk een olifant en muis. “de hartslag van een muis is veel sneller en dat geldt ook voor de hartslag van het veel lichtere zwarte gat dat wij hebben onderzocht.”

Bronmateriaal:
Astronomen observeren de ‘hartslag’ van een piepklein zwart gat” – Astronomie.nl
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO/L. Calçada (via Wikimedia Commons).

Grootste zwarte gaten ooit ontdekt

 05 december 2011   5

Wetenschappers hebben relatief dichtbij twee enorme zwarte gaten ontdekt die de boeken in gaan als de grootste ooit.

De twee zwarte gaten hebben een massa die bijna tien miljard groter is dan die van onze zon. Het grootste zwarte gat dat onderzoekers hiervoor aantroffen, was met een massa van 6,3 miljard keer de massa van onze zon een stuk kleiner.

De twee enorme zwarte gaten bevinden zich in het centrum van twee sterrenstelsels: NGC 3842 en NGC 4889. Hoewel de onderzoekers wel vermoedden dat zulke grote zwarte gaten bestonden, waren deze nog nooit echt gevonden.

De onderzoekers ontdekten en bestudeerden de zwarte gaten met behulp van telescopen in de ruimte en op aarde. Hun bevindingen publiceerden ze in het blad Nature.

Bronmateriaal:
Team sees biggest black holes yet” – BBC.co.uk
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA.

°10 Miljard keer groter dan onze zon…..

  • volgens mij is OJ 287 een zwart gat van 18 miljard zonnemassa’s.

  •  ik kan me niet voorstellen hoe een enorme hoeveelheid energie dat ding opwekt, en hoeveel dat ding vernietigt.. Maar ik dacht dat de Quasar’s die ze vinden groter waren, of heb ik het dan fout?

      •  een Quasar is iets heel anders dan een zwart gat

      Een quasar is een  randverschijnsel van een zwart gat, m.a.w. de schijf materie (en gas) die rond de event horizon van een zwart gat draait.
      Uiteraard zijn deze groter dan het zwarte gat zelf…

      het bijzondere van een zwart gat is dat de massa van (hier)18 miljard zonnen is samengepakt op een bijzonder klein punt, waardoor een lucifersdoosje vol ” materie “miljoenen kilo’s zou wegen.

    Grootste zwarte gat eet van twee walletjes

    26 maart 2012 om 16:37 uur door 3

    Wetenschappers denken eindelijk te weten hoe de grootste zwarte gaten ooit zo groot konden worden.

    Sommige zwarte gaten zijn enorm groot. Neem bijvoorbeeld het zwarte gat in het hart van onze Melkweg. Het is vier miljoen keer zwaarder dan onze zon. Maar dat zwarte gat is nog niet eens het zwaarste zwarte gat ooit gevonden: er zijn ook zwarte gaten die vele malen zwaarder zijn. En in december werd nog een zwart gat ontdekt dat bijna achtien  miljard keer de massa van onze zon heeft.

    Groeispurt
    Deze enorm massieve zwarte gaten waren al volgroeid toen het universum nog heel jong was: minder dan een tiende van de huidige leeftijd,” vertelt onderzoeker Andrew King in een persbericht. Grote vraag was dan ook altijd: hoe konden deze zwarte gaten zo snel groeien?

    Twee walletjes
    Normaalgesproken groeien zwarte gaten doordat ze gas naar binnen trekken. Maar dat gaat vrij langzaam: te langzaam om binnen zo’n korte tijd een enorm zwart gat te vormen. Maar hoe waren de zwarte gaten dan zo groot geworden?

    De onderzoekers bedachten dat de grootste zwarte gaten misschien wel van meerdere walletjes aten. Wat nu als het gas (hun ‘voedsel’) niet van één kant, maar uit meerdere richtingen kwam?

    Met behulp van simulaties  probeerden ze dat te achterhalen. Ze bestudeerden met behulp van modellen een zwart gat met twee gasschijven. Na enige tijd worden de schijven groter en botsen ze, waarop een enorme hoeveelheid gas zo in het zwarte gat verdwijnt. Hierdoor kunnen zwarte gaten opeens 1000 keer sneller groeien, zo schrijven de onderzoekers in hun paper.

    Of de grootste zwarte gaten ook werkelijk op deze manier groot zijn geworden, blijft natuurlijk onduidelijk. “We weten niet precies hoe gas in het vroege universum in sterrenstelsels vloeide,” benadrukt King. Maar de theorie is overtuigend.

    Bronmateriaal:
    Astronomers put forward new theory on size of black holes” – Le.ac.uk
    De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO.

    • Heeft de wetenschap enig idee hoeveel tijd het nodig heeft voor zo’n enorme zwarte gaten zulke grootte hebben,  ? —> “het is amper kort na de oerknal gebuurt,”   ik begin toch stilaan te twijfelen aan de huidige 13,7miljard jaar  , sinds  ontstaan van ons universum.

      • ( Sommige  vroegere artikels beweerden dat )…..sterren  zijn gevonden ,  amper 200 miljoen jaar na het ontstaan van ons universum,maar helaas lees ik het vervolg hier niets meer over…….,hier klop iets niet over die 13,7 miljard… ?

Superzwaar zwart gat blaast stof weg

EOS   21 juni, 2013 -| Door Eddy Echternach
c9bc241ebc9f52611d92694886ac1a8c_XL
Tekening van de omgeving van het superzware zwarte gat in melkwegstelsel NGC 3783.
Een wind van stof worden door het zwarte gat geblazen.

Gedetailleerde waarnemingen met de Europese Very Large Telescope Interferometer laten zien dat zich boven en onder de materieschijf rond het superzware zwarte gat in de kern van sterrenstelsel NGC 3783 veel koel stof bevindt. Het lijkt erop dat dit stof door het zwarte gat wordt weggeblazen.

In de afgelopen twintig jaar hebben astronomen ontdekt dat bijna alle sterrenstelsels een enorm zwart gat in hun centrum hebben. Sommige van deze zwarte gaten groeien door materie uit hun omgeving aan te trekken. Bij dat proces ontstaan de meest energierijke objecten in het heelal: actieve galactische kernen (AGN’s).

De superzware zwarte gaten in deze AGN’s zijn omringd door ‘donuts’ van kosmisch stof dat uit de omringende ruimte is opgeslokt. Vermoed werd dat de sterke infraroodstraling die de AGN’s produceren grotendeels van deze stofringen afkomstig is.

De nieuwe waarnemingen laten echter zien dat dit niet zo is: boven en onder de hoofdring, die uit heet stof bestaat, bevinden zich enorme hoeveelheden koeler stof die óók een bron van infraroodstraling zijn.

Het koele stof komt als een soort wind van het zwarte gat af.

Blijkbaar voedt het zwarte gat zijn onverzadigbare honger met materiaal uit de nabije omtrek, maar door de intense straling die hierbij ontstaat wordt een deel van het materiaal weer weggeblazen.

Het is nog onduidelijk wat het nettoresultaat van deze twee processen is en wat dit betekent voor de groei en ontwikkeling van de superzware zwarte gaten in sterrenstelsels.

De Very Large Telescope Interferometer staat in het noorden van Chili. Het instrument bestaat uit wisselende combinaties van de afzonderlijke telescopen van de Very Large Telescope (VLT). Door de lichtbundels van deze telescopen met elkaar te combineren ontstaat een instrument met een beeldscherpte die gelijk is aan die van een 130-meter telescoop. (ee)

http://www.spacepage.be/nieuws/eso-persberichten/stoffige-verrassing-rond-reusachtig-zwart-gat

Superzwaar Zwart gat laat sterren ontstaan

2 februari 2012

– De laatste tijd zijn de superzware zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels nogal eens beschuldigd van het afbreken van het stervormingsproces in hun omgeving.

Foto:  NU.nl/Allesoversterrenkunde.nl

Maar het blijkt ook anders te kunnen.

Een internationaal team van astronomen heeft aanwijzingen gevonden dat het zwarte gat in het nabije stelsel Centaurus A de stervorming juist lijkt te bevorderen.

http://en.wikipedia.org/wiki/Centaurus_A

De zwarte gaten in de kernen van sterrenstelsels worden soms ‘actief’. Dat wil zeggen dat ze, materie uit hun omgeving opslokken en deels met grote kracht weer terug de ruimte in blazen.

Weggeblazen

Daarbij wordt veel gas uit hun stelsel weggeblazen – gas dat anders voor de vorming van nieuwe sterren zou zijn gebruikt. Op nieuwe Hubble-opnamen van het stelsel Centaurus A is te zien hoe de ‘straalstroom’ van het zwarte gat van dit stelsel op ongeveer 10.000 lichtjaar van de kern op een gaswolk is gestuit.

Daarbij is het aanwezige gas klaarblijkelijk samengedrukt, want in de gaswolk zijn jonge sterren te zien.

Superzware zwarte gaten lijken dus een dubbelrol te spelen in het stervormingsproces.

Eerste middelzware zwarte gat ontdekt

 sterrenstelsel ESO 243-49

06 juli 2012   3

Voor het eerst is er overtuigend bewijs gevonden voor het bestaan van een zwart gat dat niet superzwaar, maar ook niet superlicht is. Het zwarte gat is middelzwaar.

Voor astronomen op dit zwarte gat stuitten, was er enkel overtuigend bewijs voor twee varianten zwarte gaten. Superzware zwarte gaten, met een massa die een miljoen tot een miljard keer groter is dan die van onze zon. En lichte zwarte gaten die slechts drie tot dertig keer de massa van de zon hebben. “Dit is het eerste object waarvan we helemaal zeker zijn dat het een middelzwaar zwart gat is,” stelt onderzoeker Sean Farrell.

HLX-1
Het zwarte gat heeft de naam HLX-1 gekregen en bevindt zich in het sterrenstelsel ESO 243-49 (zie de foto hierboven). Dit sterrenstelsel bevindt zich op een afstand van zo’n 300 miljoen lichtjaar van de aarde.

 

Röntgenstraling
De onderzoekers ontdekten het zwarte gat doordat het een heel heldere bron van röntgenstraling bleek te zijn. “Een aantal andere heldere bronnen van röntgenstraling zijn in het verleden bestempeld als mogelijke middelzware zwarte gaten. Maar al deze bronnen bleken uiteindelijk zwarte gaten met een kleine massa te zijn.” HLX-1 is dat zeker niet. “Het (zwarte gat, red.) is tien keer helderder dan deze andere kandidaten en we zijn zeker dat het een middelzwaar zwart gat is.” Het zwarte gat heeft een massa van maximaal 90.000 keer de massa van de zon. Het is een ruwe schatting: waarschijnlijker is dat het zwarte gat een massa van ongeveer 20.000 keer de massa van de zon heeft.

Eentje maar?
Dat er tot op heden maar één middelzwaar zwart gat is aangetroffen, is niet zo verwonderlijk als het lijkt. Wetenschappers ontdekken zwarte gaten aan de hand van de röntgenstraling die deze uitstoten. Maar zwarte gaten stoten die straling alleen uit wanneer ze gas tot zich nemen. Wanneer een zwart gat dus niet ‘eet’, is deze niet zichtbaar.

Wetenschappers zijn blij met de vondst van het middelzware gat. “We weten niet precies hoe supermassieve zwarte gaten tot standkomen,” vertelt onderzoeker Ron Ekers. “Maar ze kunnen het resultaat zijn van twee middelzware gaten die samensmelten. Dus bewijs vinden voor zulke middelzware zwarte gaten is geweldig.”

Bronmateriaal:
Belching black hole proves a biggie” – CSIRO.au

http://www.nu.nl/wetenschap/2852804/astronomen-ontdekken-middelzwaar-zwart-gat.html

  • “Het (zwarte gat, red.) is tien keer helderder dan deze andere kandidaten en we zijn zeker dat het een middelzwaar zwart gat is.”

    Wat bedoelen ze met helderder? zwarte gaten hebben toch z’n grote aantrekkingskracht dat zelfs licht hier niet uit ontsnapt? (m.u.v. eventueel de polen.)

    —->

    • De omgeving van  zwarte gaten   zenden wel röntgenstraling uit. als je alleen hiernaar gaat kijken zijn het dus” heldere ” röntgen-objecten ten opzichte van andere   hemellichamen ( in röntgen -licht ) . 

    • Het is helderder in de mate van röntgenstraling dat het veroorzaakt in zijn nabijheid.

      Je hebt gelijk dat het zwarte gat   zelf niet die straling uitzend.( ooit werd gedacht dat een zwart  gat  hawking- straling uitzond  en uiteindelijk  verdween  

      • Maar , weet dat Dr Hawking zijn eigen theorie kort na het publiceren er van, zelf en geheel verworpen heeft als niet mogelijk.

      De straling komt van materiaal dat in het zwarte gat wordt gezogen en daardoor zodanig wordt opgewarmd dat het röntgenstraling uitzend.

      Dit staat in het bronartikel:

      “As gas from a star or gas cloud is being sucked into a black hole, it is heated to extreme temperatures and shines in X-rays.”

      Alles wat zich nog buiten de «event horizon» van het zwarte gat bevindt is dus nog zichtbaar. Ik weet niet precies welk proces ervoor zorgt dat er  wordt opgewarmd, misschien dat iemand anders dat kan beantwoorden  ?

 

Zwarte gaten vertonen vaker activiteit dan gedacht

 Waarnemingen met een wereldwijd netwerk van radiotelescopen hebben laten zien dat de zwarte gaten in de kernen van verre sterrenstelsels vaker actief zijn – en daardoor groeien – dan werd gedacht.

Dit is het resultaat van onderzoek van de astronomen Seungyoup Chi, Peter Barthel en Michael Garrett uit Groningen en Dwingeloo, dat binnenkort in Astronomy & Astrophysics verschijnt.

Ook in op het eerste gezicht normale sterrenstelsels blijken zwarte gaten aanwezig te zijn die materie verorberen en daardoor gestaag groeien.

De intense straling die gewoonlijk het gevolg is van deze zogeheten accretieprocessen blijkt echter volledig aan het zicht te zijn onttrokken.  (1)

Alleen een netwerk van zeer gevoelige radiotelescopen kan deze processen detecteren, (2)zo concluderen de Nederlandse astronomen.

Daarmee is het vermoeden bewezen dat de zwakke radiostraling die veel sterrenstelsels in het verre, vroege heelal vertonen, voor een deel het gevolg is van accretie door hun zwarte gaten.

Westerbork

Traditionele radiotelescopen zoals die in Westerbork kunnen de precieze aard van die radiostraling niet bepalen. Daarvoor is de techniek van Very Long Baseline Interferometry (VLBI) nodig, waarbij een netwerk van ver uit elkaar staande radiotelescopen simultaan naar een en hetzelfde object kijkt.

De vele gigabytes aan gegevens van de afzonderlijke telescopen worden later samengevoegd. Deze techniek simuleert op een digitale manier een radiotelescoop met een diameter van duizenden kilometers, wat in een zeer grote beeldscherpte en gevoeligheid resulteert.

Gebruikmakend van zo’n VLBI-netwerk van zestien radiotelescopen in Europa en de VS kon een tot voor enkele jaren geleden onmogelijk geachte recordgevoeligheid en -afbeeldingsscherpte worden bereikt. Daarmee is de accretie-activiteit van de verre sterrenstelsels nu ondubbelzinnig aangetoond.

Door: NU.nl/Allesoversterrenkunde.nl

°

(1)- Een zwart gat is zo zwaar dat het alles wat in de buurt komt of wat binnen het zwaartekracht veld valt, opslokt, zelfs licht        (=fotonen )

-Omdat zwarte gaten omringende materie en energie opzuigen komt er ook onvoorstelbaar veel straling vrij.  :  Veel van het materiaal wat door een zwart gat wordt aangetrokken valt niet meteen in het zwarte gat, maar komt terecht in een schijf die draait om het zwarte gat. Dit is de accretieschijf. De temperaturen in deze schijf lopen enorm op, en als gevolg daarvan komt daar enorm veel straling vanaf. Als er veel materie aangetrokken wordt, zal er dus veel straling vrijkomen vanaf de accretieschijf.

Dat proces mag gerust worden betiteld als activiteit en is niets nieuws.Het is zelfs de reden waarom we van het bestaan van zwarte gaten weten; ze zijn immers ui zichzelf ( zonder hun accretieschijf )  onzichtbaar.

°

(2)Radiotelescopen hebben een veel lagere resolutie dan andere telescopen, omdat het golflengten van radiostraling veel groter is dan telescopen die andere vormen van electromagnetische straling, zoals infrarood en licht detecteren.

Om een beetje beter te kunnen achterhalen hoe radiobronnen zich gedragen (botsen, samensmelten), is voor het eerst een radiotelescoop met ongeëvenaard oplossend vermogen gebruikt, bestaande uit kleinere telescopen die aan weerszijden van de wereldbol staan.

Dankzij deze nieuwe configuratie, heeft men kunnen bepalen dat in het zeer vroege heelal al vele superzware zwarte gaten in sterrenstelsels waren die dit soort kapriolen vertoonden.

“Zwarte gaten waren eerder dan sterrenstelsels” …

Wat kwam   er eerst  sterrenstelsels ofde zwarte gaten in hun hun centrum. De kosmische kannibalen blijken, alvast volgens Chris Carilli van het National Radio Astronomy Observatory (NRAO), er eerder te zijn geweest.

Een internationaal team van astronomen heeft onderzoek verricht naar het eerste miljard jaar van het Universum, waarvan de leeftijd op 13,7 miljard jaar wordt geschat. De belangrijkste resultaten van deze studie zijn voorgesteld op een bijeenkomst van de Amerikaanse Vereniging van Astronomen in het Californische Long Beach.

Vroegere studies van “nabije” sterrenstelsels en het zwart gat in hun midden brachten een opmerkelijke band aan het licht tussen de massa van die zwarte gaten enerzijds en de massa van de sterren en gas die errond draaien anderzijds. De ratio tussen beide is bijna dezelfde voor een groot aantal sterrenstelsels van verschillende omvang en leeftijd. Zo bedraagt de massa van het zwart gat bijna een duizendste van de massa aan sterren en gassen errond.

Die constante ratio wijst erop dat het zwarte gat en de materie errond elkaars groei beïnvloeden in een soort van interactieve relatie”, aldus Dominik Riechers van het Calornia Institute of Technology (Caltech) in een communiqué van de NRAO. “De grote vraag is of de ene voor de andere (aan)groeit, dan wel of ze samen (aan)groeien en hun massaratio gedurende dit hele proces aanhouden”.

Om die vraag op te lossen, gebruikten wetenschappers de Amerikaanse Very Large Array Radio Telescope en de interferometer op het plateau de Bure in Frankrijk om naar de prille jeugd van het universum – tot een miljard jaar na de Big Bang – en de geboorte van de eerste sterrenstelsels te “kijken”. Aan de orde was of die massaratio al dan niet constant bleek. Volgens Fabian Walter van het Max-Planck Instituur voor Radio-Astronomie gaven de metingen aan dat de in onze buurt vastgestelde constante massaratio er toen niet was. De massa van de zwarte gaten was veel groter, wat als implicatie heeft dat zwarte gaten er eerst waren.

De volgende stap is uitvlooien hoe zwarte gaten en de sterren plus gassen errond elkaars groei hebben beïnvloed, aldus Riechers. “We weten niet welk mechanisme er speelt en waarom er op een zeker ogenblik een standaard massaratio is opgedoken”.

Daarvoor is het nodig te begrijpen hoe de eerste sterren en sterrenstelsels zich in de piepjonge kosmos hebben gevormd, zegt Carilli. (belga/jv)

08/01/09

°

Zwarte gaten bouwen eigen sterrenstelsel …

Uit recente opnamen met de extreem grote telescoop van de ESO (Europese Zuidelijke Sterrenwacht) in Chili blijkt dat zwarte gaten wellicht hun eigen sterrenstelsel bouwen. Dat meldt de Nederlandse Onderzoekschool voor Astronomie.
Geen licht
Een zwart gat is een bolvormig gebied in het heelal met zo’n sterke zwaartekracht dat er geen licht uit kan ontsnappen. Bij de zwarte gaten bevinden zich vaak sterren of andere objecten. Maar wie was daar het eerst? “Onze onderzoeksresultaten duiden erop dat superzware zwarte gaten stervorming kunnen bewerkstelligen en zo hun eigen sterrenstelsel bouwen”, zegt David Elbaz, een van de onderzoekers van ESO in het wetenschappelijk tijdschrift Astronomy & Astrophysics.

Quasar
De astronomen kwamen tot de conclusie na observatie van van een quasar, een enorm helder object miljarden lichtjaren verwijderd van de aarde. Algemeen wordt aangenomen dat het hart van een quasar bestaat uit een zwart gat. Van deze quasar HE450-2958 was geen sterrenstelsel bekend. Het zou schuilgaan achter enorme hoeveelheden stof. Met de Chileense supertelescoop ontdekten de astronomen geen stof, maar wel een sterrenstelsel in de buurt van de quasar dat aan de lopende band sterren produceert, zo’n 350 per jaar. Dat is honderd keer zoveel als gebruikelijk voor sterrenstelsels in het nabije heelal. (anp/sam)

Lees ook

30/11/09

°


Zwart gat bij Zwaan 7.800 lichtjaar ver van Aarde

4/12/09 –

(archieffoto)

De afstand van de aarde tot een zwart gat in de nabijheid van het sterrenbeeld Zwaan is ‘slechts’ 7.800 lichtjaar, meldt ruimte-instituut SRON. De afstand is veel kleiner dan deskundigen eerder dachten, staat in The Astrophysical Journal. Een lichtjaar is ongeveer 100.000 miljard kilometer.hoekverschuiving
Een internationaal team van sterrenkundigen heeft de radiostraling van het zwarte gat en zijn begeleidende ster, V404 Cygni, gemeten. Hierbij hebben zij gebruikgemaakt van zogenoemde hoekverschuiving van het duo. Deze meetmethode kent een relatief kleine foutmarge, namelijk minder dan zes procent.40 kilometer per seconde
Uit de metingen leiden de sterrenkundigen af dat dit zwarte gat is ontstaan uit een supernova-explosie. Het beweegt zich met een snelheid van 40 kilometer per seconde door de ruimte. Onderzoeker Peter de Jong hoopt via dit onderzoek een beter beeld te krijgen van het ontstaan van zwarte gaten. (belga/sam)

Lees ook

Zwarte gaten  in onze Melkweg

Op   09/11/’04  ontdekten Franse astronomen  in het centrum van onze Melkweg een tweede zwart gat, zo bericht het wetenschappelijke vakblad Nature

Een team rond Jean-Pierre Maillard van het Instiutuut voor Astrofysica in Parijs loerde naar zeven sterren die rond een zwart gat draaien en die daarmee de aanwezigheid van het anders onzichtbare object IRS 13E verraadden. Het zwart gat heeft 1.300 keer de massa van onze Zon en is daarmee relatief klein.

Drie jaar geleden ontdekten Amerikaanse astronomen een enorm zwart gat, Sagittarius A, in het centrum van ons sterrenstelsel. Het heeft 2,6 miljoen keer de massa van onze ster.

Het door het Franse team ontdekte object bevindt zich op drie lichtjaren daarvandaan, wat kosmisch gezien vlakbij is. De Fransen vermoeden dat ons sterrenstelsel, zelfs dichter bij ons, nog zwarte gaten herbergt.

Zwarte gaten zijn objecten die zodanig veel aantrekkingskracht uitoefenen dat zij alle omgevende materie opslokken en zelfs geen licht laten ontsnappen. De Franse ontdekking verschijnt ook in het vakblad Astronomy and Astrophysics.

“Grote  ZWARTE GAT  in onze Melkweg  

Zwart gat  in onze Melkweg is even hyperactief

07 november 2012 5

Wetenschappers zijn er getuige van geweest hoe het zwarte gat in het hart van onze Melkweg de helderste röntgenuitbarsting ooit geobserveerd, heeft geproduceerd. De uitbarsting was 150 keer helderder dan normaal.

De onderzoekers volgden de uitbarsting gedurende een uur. Daarna begon de activiteit van het zwarte gat – dat ook wel bekend staat als Sagittarius A – weer af te nemen.

Uitbarsting
De wetenschappers hopen dat hun waarnemingen meer duidelijkheid zullen verschaffen over de dagelijks bezigheden van een zwart gat op leeftijd. Met het oog op de grootte van het zwarte gat creëert het eigenlijk vrij weinig energie. Maar ongeveer één keer op een dag komt het zwarte gat tot leven en produceert een uitbarsting van röntgenstraling.

Trager leven
Een zwart gat verorbert materie die te dicht bij het gat in de buurt komt. Wanneer deze dat doet, geeft deze enorm veel energie af, ook in de vorm van röntgenstraling. Maar wanneer een zwart gat ouder wordt, wordt het trager en eet het minder. En dus worden die röntgenuitbarstingen ook minder helder. Sagittarius A is zo’n zwart gat op leeftijd.

Asteroïde?
En nu zorgde dat zwarte gat dus voor een toch wel behoorlijk spectaculaire uitbarsting, zo meldt het blad The Astrophysical Journal. “Opeens eet Sagittarius A om wat voor reden dan ook veel meer,” vertelt onderzoeker Michael Nowak. “Een theorie is dat een asteroïde zo nu en dan te dicht bij het zwarte gat komt, het zwarte gat zich uitstrekt en de asteroïde aan stukken scheurt, het materiaal opeet en het omzet in straling, waardoor je van die grote rontgen uitbarstingen ziet.”

Uit nader onderzoek moet blijken of zo’n plotselinge schranspartij vaak voorkomt. De onderzoekers willen het zwarte gat gedurende iets meer dan een maand gaan bestuderen om meer te weten te komen over de activiteiten ervan. Ook hopen ze natuurlijk een verklaring te vinden voor de oplevingen van het zwarte gat.

Bronmateriaal:
A burst of activity in the middle of the Milky Way” – MIT.edu
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / MIT / F. Baganoff et al.

  • Het lijkt me stug dat de leeftijd van een zwart gat er iets toe doet. Het enige dat telt is wat er  te dicht  in de buurt komt.

Zwart gat in Melkweg is dol op asteroïden

Alles wijst erop dat het zwarte gat in het midden van ons sterrenstelsel met regelmaat enorme asteroïden verslindt.Dat schrijven wetenschappers. Ze baseren hun conclusies op observaties van Chandra: een satelliet die röntgenstraling kan zien.

Helder
Chandra bestudeert het zwarte gat in het centrum van ons sterrenstelsel – Sagittarius A genaamd – al enige tijd. En ongeveer één keer per dag ziet de satelliet hoe het zwarte gat opeens meer röntgenstraling uitstoot. Hierdoor wordt het zwarte gat gedurende korte tijd ‘helderder’. Soms is het maar een klein verschil in helderheid. Soms wordt het zwarte gat echter honderd keer helderder dan normaal.

Asteroïde
Wetenschappers denken dat nu te kunnen verklaren. Ze denken dat zich rondom Sagittarius A biljarden asteroïden en kometen bevinden. Wanneer deze te dicht (dat wil zeggen: 160 miljoen kilometer of minder) bij het zwarte gat komen, worden ze door het zwarte gat in stukken gescheurd. Deze stukken komen in het hete gas rondom Sagittarius A terecht en veroorzaken dan zo’n röntgenuitbarsting. De brokstukken van de asteroïden en kometen verdwijnen uiteindelijk in het zwarte gat.

Groot
“De baan van een asteroïde kan veranderen wanneer deze te dicht bij een ster of planeet nabij Sagittarius A komt,” vertelt onderzoeker Sergei Nayakshin. “Als deze richting het zwarte gat wordt geslingerd is deze verdoemd.”

En het zijn ook zeker niet de kleinste asteroïden die door het zwarte gat worden verorberd. Sommige waargenomen röntgenuitbarstingen kunnen alleen ontstaan als een asteroïde met een straal van meer dan tien kilometer uit elkaar wordt getrokken. Waarschijnlijk verorbert het zwarte gat ook wel kleinere asteroïden, maar dat kunnen we moeilijk zien: die röntgenuitbarstingen zijn namelijk maar klein.

Het onderzoek doet vermoeden dat zich rondom het zwarte gat heel veel asteroïden bevinden. De onderzoekers hebben het namelijk even doorgerekend.

Het zwarte gat bestaat al zo’n tien miljard jaar. In die periode heeft het zwarte gat enkele biljaren asteroïden van hun ster of planeet verwijderd. Slechts een klein deel ervan is ook daadwerkelijk door het zwarte gat verslonden, dus er moeten zich nabij Sagittarius A nog voldoende asteroïden bevinden.

Bronmateriaal:
NASA’s Chandra Finds Milky Way’s Black Hole Grazing on Asteroids” – NASA.gov
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via Flickr.com).

  • Ik vraag me vaak af wat er gebeurd met objecten die in een zwart gat verdwijnen. Zijn ze dan volledig vernietigd of verdwijnen ze ergens naar toe?

    °Die worden geZIPed

    °  een object verdwijnt nooit erin, het wordt erin getrokken en dan komt er ‘‘hawking straling” vrij …….S.  Hawking heeft dat naar zichzelf vernoemt en dacht eerst dat die hawking straling verloren ging.    Er is een vrij gemakkelijk documentaire hierover, “through the wormhole,” ken je misschien al, er zijn 8 afleveringen met elk een onderwerp

    —>        In een zwart gat is de zwaartekracht zo groot dat alle ruimte binnen het atoom niet meer bestaat en zelf de deeltjes zo tegen elkaar worden gedrukt dat ze “verplettert” worden, resultaat: straling c.q. energie  E=M.C2 of m.a.w. de massa is vervlogen en heeft  plaats gemaakt voor energie  —>  het object  verdwijnt erin, maar het blijft “omgezet ”  bestaan—-> komt er  dus  onder de vorm van  een  hawking straling uit* weer uit  .

    ECHTER 

    •  Dr Hawking  heeft   zijn eigen theorie kort na het publiceren ervan, zelf en geheel verworpen heeft als niet mogelijk.—> Er is wel straling maar die komt  dus  NIET van  / uit het zwarte gat( of als een soort uitgebraakt   energie- restant van de materie die erin werd gezogen  ); maar van de materie aan de randen van het zwart gat  en die  op het punt staat  erin  te worden gezogen 

    Opmerkelijk    . de achterkant van een zwart gat is(WORDT VERONDERSTELD °) identiek te zijn   aan de voorkant.   ?  

*  Een zwart gat trekt naar mijn mening een deur open naar een ander universum…..Een soort wormhole.

ER gaat dus een object in …. ja  ….. en  Ik vraag me vervolgens  altijd af,wat er aan de anderen kant weer uit komt.

—–> er gaat helemaal niets door  ….. een wormgat is geen tunnel … er komt GEEN  straling uit een  zo genaamd wormgat …Dat een zwart gat zelf  straling uitzend is  fout  ….dt heeft S.Hawking  zelf heroepen  ….straling onstaat aan de randen van  het gat  door de materie/energie   die op het punt staat in het gat te vallen  

Dus  ” …..Ze geven en nemen energie van een ander universum. Het is een cyclus. Net zoals melkwegstelsels elkaar opslokken. Zwarte gaten stoten ook energie uit. Vandaar dat we ze kunnen waarnemen. (Dat is energie uit een ander universum.?   … of een terug uitbraken ?  ) ”  ………is volslagen achterhaald door  nieuwe  modellen -bouw  en verdere  meer doorgedreven  theoretische  overwegingen  

—–>  Ik dacht dat  het de de speciale relativiteitstheorie  is die  voorspelde dat de materie weer elders tevoorschijn komt. Geldt dit ook  niet  voor wormgaten?

°  relativiteitstheorie zegt allemaal   niets over zwarte gaten  . 
° de speculatie is dat een zwart gat  =een wormgat //   en dat materie dat  in een  “wit gat”   beland  ergens weer verschijnt……

°Witte gaten zijn alleen nog niet gevonden. en

°wormgaten  als tunnels  tussen twee ( of meerdere ) universa  zijn ook alleen nog maar speculatie ….(of wishtfull thinking ? ) 

°Bovendien “zwarte gaten ” hebben ze eigenlijk ook nog nooit  DIRECT   gezien( er zijn  echter  wel indirecte aanwijzingen van hun bestaan )  

—–>  *  http://www.scientias.nl/eerste-foto-van-zwart-gat-komt-eraan/53992       19 januari 2012  

Astronomen gaan de uitdaging aan. Zij gaan met de Event Horizon Telescope voor het eerst een zwart gat vereeuwigen.Een zwart gat vereeuwigen: het klinkt aanzienlijk gemakkelijker dan het is. Want een zwart gat slurpt alles wat zich in zijn omgeving voordoet naar binnen. Dus ook licht. En aangezien zwarte gaten alleen maar licht tot zich nemen en niets uitstoten, zijn ze onzichtbaar. Elke fotograaf kan u vertellen hoe lastig het is om iets onzichtbaars vast te leggen.

Hoe?
En toch zijn astronomen ervan overtuigd dat ze een zwart gat in beeld kunnen brengen. Hoe? Wanneer een zwart gat materie naar binnen slurpt dan draait het eerst nog even om het zwarte gat heen. Vergelijk het met badwater dat u weg laat lopen. Voor het door het putje gaat, vormt het een draaikolk rond het putje. Daarna verdwijnt het pas. Zo gaat dat ook met materie dat door een zwart gat naar binnen wordt getrokken. Wanneer die materie draait, wordt het samengeperst en gaat de materie gloeien. De gloed is wel waarneembaar, begrenst als het ware het zwarte gat en wordt ook wel de schaduw genoemd. En wanneer we die schaduw vereeuwigen, zien we ook het zwarte gat. Dat is namelijk de donkere ruimte binnen die schaduw.

 

Melkweg
De onderzoekers willen de proef op de som nemen met het zwarte gat dat zich in het centrum van onze Melkweg bevindt. “Tot op heden hebben we indirect bewijs dat zich in het centrum van ons sterrenstelsel een zwart gat bevindt,” legt onderzoeker Dimitrios Psaltis in een persbericht uit. “Maar zodra we de schaduw zien, is er geen twijfel meer mogelijk.”

Event Horizon Telescope
Om die schaduw waar te nemen, moet er heel wat gebeuren. Want het zwarte gat mag dan supermassief zijn. Relatief gezien is het vrij klein. Bovendien is het ook nog eens ver weg: zo’n 26.000 lichtjaar. Om het toch te kunnen zien, is dan ook een hele sterke telescoop nodig. Zo’n sterke telescoop hebben we niet, maar die kunnen we wel maken. Namelijk door zo’n vijftig grote radiotelescopen op aarde met elkaar te laten samenwerken. Samen vormen ze de Event Horizon Telescope. “In essentie maken we een virtuele telescoop met een spiegel die zo groot is als de aarde,” legt onderzoeker Sheperd Doeleman in hetzelfde persbericht uit.

Het is een prachtige uitdaging. Als het de onderzoekers lukt om de rand van een zwart gat waar te nemen dan kan onder meer Einsteins Algemene relativiteitstheorie worden getoetst.

Volgens deze theorie moet de heldere lijn die de schaduw van het zwarte gat omlijnt een perfecte cirkel vormen. Ook kan het onderzoek natuurlijk bijdragen aan een beter begrip van zwarte gaten.

Bronmateriaal:
Scientists Prepare to Take First-Ever Picture of a Black Hole” – UAnews.org
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Alain r (cc via Flickr.com).

Nieuw zwart gat ontdekt in onze Melkweg

 08 oktober 2012   1

De Swift-satelliet van NASA heeft in ons sterrenstelsel een nieuw zwart gat ontdekt. De satelliet kwam het zwarte gat op het spoor toen deze nabij het hart van de Melkweg een uitbarsting van röntgenstraling zag plaatsvinden.

Deze uitbarsting werd veroorzaakt door een röntgendubbelster. Zo’n dubbelster bestaat uit twee sterren, waarvan één exemplaar super compact is en een neutronenster of een zwart gat vormt. De waarnemingen van Swift wijzen erop dat het hierbij gaat om een zwart gat en een ster die lijkt op onze zon.

Gas van de ster stroomt richting het zwarte gat. Normaal gesproken trekt het zwarte gat het gas geleidelijk naar binnen. Maar in dit geval is dat ietsje anders. Het gas verzamelt zich gedurende decennia voor de ‘poort’ van het zwarte gat en wordt dan plots naar binnen getrokken. En dat heeft Swift nu dus waar mogen nemen. Onderzoeker Neil Gehrels benadrukt dat dat heel bijzonder is. Zulke röntgendubbelsterren waarbij één van de sterren een zwart gat is geworden, worden maar zelden waargenomen en het is voor het eerst dat Swift ze waarneemt. “Dit is echt iets waar we op hebben zitten wachten.”

De röntgendubbelster heeft de naam Swift J1745-26 gekregen. Het object bevindt zich op zo’n 20.000 tot 30.000 lichtjaar afstand. Hoe groot het zwarte gat precies is, is nog onduidelijk. “Zodra de röntgenstraling wegebt, hopen we de massa te kunnen meten en te kunnen bevestigen dat het echt om een zwart gat gaat,” vertelt onderzoeker Boris Sbarufatti.

Bronmateriaal:
NASA’s Swift Satellite Discovers a New Black Hole in our Galaxy” – NASA.gov
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA.

Zwart gat in onze Melkweg is geen grote slokop

 30 augustus 2013  2

Impressie_zwart_gat

Impressie van het zwarte gat Sagittarius A* met daaromheen jonge sterren die grote hoeveelheden heet gas (geel en rood) uitstoten. Naast dat het gas in eerste instantie door het zwarte gat wordt aangetrokken wordt het overgrote deel weer uitgespuwd (blauw). NASA/CXC/M.Weiss

 

Lang dachten onderzoekers dat zwarte gaten alles wat binnen hun bereik kwam, opslokten. Maar waarnemingen van Chandra laten nu zien dat dat niet klopt. Het zijn geen onverzadigbare, holle bolle Gijzen die alles opeten, maar eerder selectieve diëters die minder dan één procent van het ‘voedsel’ dat ze aangeboden krijgen, naar binnen werken.

Vijf weken lang bestudeerde Chandra het zwarte gat in onze Melkweg: Sagittarius A*, of kortweg Sgr A*. Op basis van de waarnemingen van Chandra konden de onderzoekers voor het eerst gedetailleerd vaststellen wat het zwarte gat  opslokte . En tot hun verrassing was dat zeer weinig.

Oorzaken
Minder dan één procent van de materie in de omgeving van het zwarte gat, verdwijnt uiteindelijk ook echt in het zwarte gat. Dat heeft twee redenen, zo leggen de onderzoekers in het blad Science uit.

Rondom het zwarte gat bevinden zich massieve sterren. “De massieve sterren hebben extreem snelle winden bij zich en die winden botsen en draaien met hoge snelheden in het rond,” vertelt onderzoeker Q. Daniel Wang.

Het resultaat? De gassen worden zeer heet.

“Het zwarte gat blijkt allereerst al moeite te hebben om deze hete gassen te verzamelen. Ten tweede zijn de gassen dan ook nog eens te warm om door het zwarte gat opgeslokt te kunnen worden. Het zwarte gat stoot ongeveer 99 procent van dit superhete materiaal uit en laat slechts een hele kleine hoeveelheid binnen. Dat is logisch, want hoe heter het gas is, hoe moeilijker het voor het zwarte gat is om dit gas binnen te halen.”

 

Sagittarius_door_chandra

Een gecombineerde opname van de omgeving van het superzware zwarte gat in het centrum van de Melkweg in röntgenstraling (blauw) en infrarood (rood en geel). De inzet toont een close-up van Sagittarius A*. De doorsnede van de afgebeelde regio is een half lichtjaar. NASA/UMass/Q.D.Wang et al./STScI  //NASA /

 

 

Röntgenstraling
Het onderzoek verklaart waarom het materiaal dat zich rondom het zwarte gat bevindt bijna geen röntgenstraling afgeeft.

Het materiaal mag dan binnen handbereik van het zwarte gat zijn: slechts een klein deel ervan passeert de waarnemingshorizon, de denkbeeldige grens die materie moet oversteken wil het door het zwarte gat verorberd worden en in röntgenstraling oplichten.

“In tegenstelling tot wat sommige mensen denken, verslinden zwarte gaten niet alles wat ze naar zich toetrekken.                                            Sgr A* vindt het blijkbaar moeilijk een groot deel door te slikken.”

Bronmateriaal:
NASA’S Chandra Catches Our Galaxy’s Giant Black Hole Rejecting Food” – Harvard.edu
Wang, International Team Discover Why Massive Black Holes Consume Less Material Than Expected” – UMass.edu
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via Flickr.com).

http://www.astroblogs.nl/2013/08/29/chandra-ziet-hoe-superzwaar-zwart-gat-melkweg-voedsel-weigert/

—->Misschien  kan het zwaartekrachtveld van het zwarte gat het gas (of eigenlijk plasma) dat te heet is niet verder samen doen trekken.?

° – Dat superhete plasma heeft enorme explosieve elektromagnetische krachten, die  aan  dit zeer sterke zwaartekrachtveld kunnen weerstaan. Hierdoor wordt het hete plasma met grote kracht weggeblazen vanuit het gat in dit plaatje, dus loodrecht op de accretieschijf met de mooie kleuren hierboven.

°- Het zwarte gat ‘braakt’ dus zo alles uit wat het niet op kan slokken  . Bij deze superzware zwarte gaten zit soms een dichte plasma stroom met bijna de lichtsnelheid, die doorgaat over meer dan honderdduizend lichtjaar. Als de aarde in zo’n sterrestorm zou terechtkomen zou de hele atmosfeer er door geïoniseerd en weggeblazen worden.

°- Gelukkig kan dit niet gebeuren door Sagitarius A, want die blaast niet in onze richting. Misschien echter kunnen kleinere zwarte gaten echter soms wel in onze richting gaan blazen. Deze plasma stromen zijn dan wel niet zo heftig, maar zullen wel grote effecten hebben voor de aarde als die erin terecht komt.

 

http://www.kennislink.nl/publicaties/ons-zwarte-gat-is-een-moeilijke-eter

 

De ontdekking die het universum groter maakte

31 mei 2013 · door Roel van der Heijden

Opgelost: kosmische straling komt uit supernova’s

22 februari 2013 · door Roel van der Heijden

Zwart gat stoot recordhoeveelheid materie uit

1 december 2012 · door

Recordsnelheid voor ster rond zwart gat

5 oktober 2012 · door Roel van der Heijden

Zwart gat bestolen van sterrenstelsel

16 februari 2012 · door Roel van der Heijden

 

 

 

°

Bizar sterrenstelsel levert nieuwe inzichten in actieve zwarte

gaten

24 augustus 2013

Markarian 273

Wil je de foto in een hogere resolutie zien? Dat kan hier!

Bovenstaande Hubble-foto laat een merkwaardig sterrenstelsel zien dat bekend staat als Markarian 273. De merkwaardige vorm, inclusief het heldere centrum en de lange staart (dat 130.000 lichtjaar lang is!) doen vermoeden dat het om een samensmelting tussen twee afzonderlijke sterrenstelsels gaat.

Infrarood-waarnemingen hebben uitgewezen dat de kern van het stelsel meerdere componenten bevat, maar ons zicht wordt helaas belemmerd door dichte stofwolken. Nieuwe waarnemingen hebben echter bevestigd dat het centrum van het stelsel twee actieve galactisch kernen bevat, superheldere kernen die worden aangedreven door supermassieve zwarte gaten.

In het centrum van ieder sterrenstelsel bevindt zich een supermassief zwart gat. Ondanks de spannende naam is ons supermassieve zwarte gat (Sagittarius A*) nogal rustig. Alle jonge sterrenstelsels bevatten echter een Actieve Galactische Kern of AGN. Er zijn ook voldoende AGN’s in het lokale universum, maar de vraag blijft hetzelfde: hoe en wanneer worden deze zwarte gaten actief?

Om een antwoord te vinden op deze vraag kijken astronomen naar samensmeltende sterrenstelsels. Als twee stelsels met elkaar in botsing komen, dan vallen de zwarte gaten naar het centrum van het pasgevormde “samengevoegde” sterrenstelsel, waar ze een tijd om elkaar heen draaien – een binair zwart gat dus. Vervolgens zullen de zwarte gaten actief worden: door de botsing verliezen gaswolken voldoende hoekmoment om naar het centrum te vallen, alwaar ze binnen het bereik van de kaken van de zwarte gaten komen. Het is echter lastig te bepalen op welk moment in het samensmeltingsproces dit precies plaatsvindt.

Markarian 273 kan ons meer vertellen over AGN’s. Zoals gezegd heeft het stelsel twee actieve kernen die nog niet zijn samengesmolten. Schijnbaar worden AGN’s actief nadat het stelsel een eind gevorderd is in het samensmeltingsproces, maar voordat de actieve zwarte gaten zelf ook zijn samengesmolten.

Het volledige onderzoek kan hier teruggelezen worden

Bron: Universe Today

°

Hoe ontstaat een zwart gat? NASA toont het u
Eerst cirkelen ze om elkaar heen, alsof ze dansen. Dan beginnen ze te versmelten en voor je het weet zijn ze één. Het is geen beschrijving van een romantische film, maar wel hoe NASA ons toont hoe zwarte gaten ontstaan uit twee sterren.

 

°

 

Genus LEEDSICHTHYS en fossiele mesozoische vissen

°

VISSENEVOLUTIE

°

{PDF}

Mercian 2004 v16 p043 Leedsichthys problematicus, Dawn.pdf 

 caudal fin of Leedsichthys. This was huge: the measure from tip to tip of the tail was 3.6 m. The fin rays bifurcated at intervals until, at the distal end, they were.

{PDF}

http://eprints.gla.ac.uk/81797/1/81797.pdf

 

Mercian 2004 v16 p043 Leedsichthys problematicus, Dawn.pdf http://www.emgs.org.uk/…/Mercian%202004%20v16%20&#8230;

 caudal fin of Leedsichthys. This was huge: the measure from tip to tip of the tail was 3.6 m. The fin rays bifurcated at intervals until, at the distal end, they were.

 

De vis  , kon ruim 16 meter lang worden. Dat hebben Schotse wetenschappers berekend.

 26 augustus 2013 17:53   26 augustus 2013
 
Leedsichthys_new1DB
 
°
 
 
 
 

Sommige soorten uit het geslacht  Leedsichthys deden  er waarschijnlijk 38 jaar over om een ( maximale ? ) engte van 16,5 meter te bereiken.

Op de leeftijd van 20 jaar besloeg de lengte van die vissoorten   waarschijnlijk nog maar 8 tot 9 meter. …….Dat meldt de Universiteit van Glasgow.

Life reconstructions ( BBC )
Leedsichthys
 
    

http://www.bbc.co.uk/science/seamonsters/factfiles/leedsichthys.shtml

http://nl.wikipedia.org/wiki/Leedsichthys

2013 

Het is voor het eerst dat de  gemiddelde  maximale lengte en de groeicurve  voorkomend in dit  prehistorische vis -genus  nauwkeurig is berekend op basis van wetenschappelijk onderzoek. (1)

Skeletten

http://www.big-dead-fish.com/

Leedsichthys problematicus  cast

°

http://www.nerc.ac.uk/publications/planetearth/2002/autumn/aut02-bigfish.pdf

Leedsichthys problematicus

°

 

 

 

http://www.gla.ac.uk/news/archiveofnews/2010/february/headline_141850_en.html

Fossil thought to be part of the Leedsichthys jaw, it was found in the 'Star Pit' at Whittlesey, Peterborough

University of glasgow  2010         Major findings  

°

:Dr Liston worked alongside experts from the University of Oxford, DePaul University in Chicago, Fort Hays State University in Kansas as well as the University of Kansas.

Leedsichthys had been an isolated example of a truly giant filter feeder in the oceans during the age of dinosaurs, with a puzzling gap between it and the first appearance of modern filter-feeders, some 100 million years later. 

“The breakthrough came when we discovered additional fossils, similar to Leedsichthys, but from much younger rocks. These specimens indicated that there were giant filter-feeding fishes for much longer than we thought. We then started to go back to museum collections, and we began finding suspension-feeding fish fossils from all round the world, often unstudied or misidentified,” continued Dr Liston.

Several of the most important new fossils – all from the same extinct bony fish family as Leedsichthys came from sites in the state of Kansas in the US. Other remains meanwhile, originated as far afield as Dorset and Kent in the UK, and Japan.

One of the best preserved Kansas specimens had historically been interpreted as similar to a fanged predatory swordfish. When members of the team began to clean the specimen, they were surprised to find a toothless gaping mouth, with an extensive network of thin elongate bony plates to extract huge quantities of microscopic plankton from large volumes of Late Cretaceous seawater.

2013 

De Schotse onderzoekers baseren hun bevindingen op een analyse van verschillende skeletten van de prehistorische vissensoorten uit het genus  . Dat was een ingewikkelde klus, aangezien er niet één compleet skelet is teruggevonden.

“We keken daarom niet alleen naar de botten, maar ook naar interne groeistructuren die je kunt vergelijken met de groeiringen in boomstammen”, verklaart hoofdonderzoeker Jeff Liston. “Op die manier kregen we een idee van de leeftijd en de lengte van de bestudeerde dieren.”

Uit het onderzoek bleek dat de Leedsichthys waarschijnlijk groter kon worden dan de walvishaai, de soort die op dit moment bekend staat als de grootste vis. Walvishaaien kunnen een lengte van ongeveer 14 meter bereiken.

large-721061Walvishaai

http://www.meesterbrein.com/view.php/de-grootste-vis-ooit-de-walvishaai.html

Plankton

De wetenschappers beschrijven hun bevindingen uitgebreid in het wetenschappelijk tijdschrift Mesozoic Fishes 5: Global Diversity and Evolution.

Net als de walvishaai voedde de Leedsichthys zich met plankton. De grote vissen beschikten over bijzondere kieuwen waarmee ze plankton konden filteren uit het zeewater dat door hun mond stroomde.

“De kieuwen functioneerden eigenlijk als het net van een trawlvisser”, aldus Liston. “De techniek was vanzelfsprekend erg effectief, gezien het grote formaat dat de dieren konden bereiken.”

(Door: NU.nl/Dennis Rijnvis    )
 
 
 
(1)
uiteraard is dit niet de grootste (bekende )” vis” die ooit leefde
–>  De schatting van de  grootste lengte  van (bijvoorbeeld )  de  prehistorische  haai  C. Megalodon    zit ruimschoots boven de 16 m.—> Megalodon (reuzenhaai) wordt ingeschat op twintig meter lang…
 
Megalodon_scale
 
 
—> Haaien inclusief Megalodon zijn kraakbeenvissen, Leedsichthys is een beenvis. Dat zijn in wezen twee totaal verschillende klassen van dieren, ook al heten ze allemaal ‘vis’.
Dus ik denk niet dat er in het wetenschappelijke artikel staat dat dit “de grootste vis ooit” was, ofzo. Meer iets als “de grootste beenvis ooit”. En dat wordt dan ‘vis’, want journalisten/redacties denken dat hun publiek het anders niet begrijpt.
—>De term “vis” is polyfyletisch… erg lastig dus .
Gould heeft niets voor niets gezegd, “there is no such thing as a fish”.
 
 
 
 
 
(Phylogeny )Cladogram after Friedman et al. (2010).[1]
 
†Pachycormidae
 
 
 
 
°
 
 
Matt Friedman, Kenshu Shimada, Larry D. Martin, Michael J. Everhart, Jeff Liston, Anthony Maltese and Michael Triebold. 2010. “100-million-year dynasty of giant planktivorous bony fishes in the Mesozoic seas”. Science. 327 (5968): 990–993. doi:10.1126/science.1184743. http://www.sciencemag.org/content/327/5968/990
 
Rhinconichthys taylori  2010
 
 
 

Planktonetende zeemonsters

Grote planktonfilterende beenvissen bestonden al 100 miljoen jaar voor de walvis

 

Een  artist's impression  van  Bonnerichthys , een planktonetende beenvis die ooit rondzwom in de zee boven het huidige Kansas. (Foto Robert Nicholls,  www.paleocreations.com )
Zoom
Een  artist’s impression  van  Bonnerichthys , een planktonetende beenvis die ooit rondzwom in de zee boven het huidige Kansas. (Foto Robert Nicholls,  http://www.paleocreations.com )

Baleinwalvissen, walvishaaien en reuzenmanta’s schuimen al tientallen miljoenen jaren de oceanen af op zoek naar plankton. Maar wie filterde al die kleine organismen in de kleine 200 miljoen jaar daarvoor uit het water? Volgens nieuw onderzoek klaarden grote beenvissen met opengesperde bekken die klus.

Fossielen van oeroude beenvissen liggen vaak al sinds de negentiende eeuw in museumdepots. Deze resten waren echter nooit gecategoriseerd, of lagen in de kast met een verkeerd label eraan gehangen. En terwijl die resten jarenlang lagen te verstoffen, braken onderzoekers hun brein over het hoe en waarom er geen aanwijzingen waren voor het bestaan van grote filtervoeders, soortgelijk aan de huidige baleinwalvis, tijdens het Mesozoïcum (250 tot 65 miljoen jaar geleden).

In die tijdsperiode zijn namelijk ook de hedendaagse planktonsoorten ontstaan. Het leek daarom nogal vreemd dat er vrij plotseling, pas vanaf 65 miljoen jaar geleden, een uitgebreide variatie aan filtervoeders is ontstaan.

Beenvissen

De enige aanwijzing voor oudere grote filtervoeders was een handjevol fossiele resten van beenvissen, hoofdzakelijk afkomstig uit Europa. De fossiele beenvissen stamden echter uit een relatief korte tijdsperiode van 165 tot 145 miljoen jaar geleden. En ze behoorden tot de inmiddels uitgestorven Pachycormidae-familie, die juist hoofdzakelijk uit roofvissen bestaat.

Voor biologen leken de grote filtervoederende beenvissen haast op een ‘klein en mislukt evolutionair experiment’.

Onderzoekers uit de Verenigde Staten en Groot-Brittannië publiceren deze week in Science over hun nieuwe analyse van fossiele resten. Op één exemplaar na, dat recent in kalklagen in de Amerikaanse staat Kansas werd ontdekt, waren alle fossielen afkomstig uit musea in Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en Japan. Het betrof onder meer een complete schedel, schedelfragmenten, voorvinnen en botresten.

De onderzoekers identificeerden deze fossiele resten als afkomstig van de beenvissoorten Rhinconichthys taylori en Bonnerichthys gladius, 170 tot 65 miljoen jaar oud. Deze ‘voorlopers van walvissen’ hebben dus meer dan 100 miljoen jaar lang bestaan. En niet zoals eerder gedacht maar 20 miljoen jaar. Ook kwamen ze, gezien de vindplaatsen in Europa, de Verenigde Staten en Japan, in verschillende wereldzeeën voor.

Reuzenbekhaai Reconstructies van de fossielen laten zien dat deze beenvissen zo’n vier tot vijf meter lang zijn geweest, vergelijkbaar met de hedendaagse reuzenbekhaai. Toch waren het relatief kleine exemplaren, want de al bekende resten van planktonetende beenvissen haalden lengtes tot maar liefst negen meter. Dat komt overeen met de gemiddelde walvishaai.

De beenvissen moeten, net als hedendaagse baleinwalvissen, met opengesperde bek hebben rondgezwommen om plankton uit grote hoeveelheden water te filteren. Het binnenkomende water werd na filtering weer afgevoerd door kieuwen in de achterzijkant van de kop.

De bestaansperiode van de planktonetende beenvissen sluit precies aan op de opkomst van de hedendaagse filtervoeders. Die kwamen vanaf ongeveer 65 miljoen jaar geleden op en vulden het gat in het ecosysteem dat de uitstervende beenvissen achterlieten.

Als eerste verscheen de reuzenbekhaai, die in de 30 miljoen jaar daarna werd gevolgd door onder meer reuzenmanta’s, walvishaaien, reuzenhaaien en baleinwalvissen.

Stoffige resten uit de fossielenkast kunnen dus nog een heel nieuw licht werpen op de evolutie. Misschien toch wel handig om de labels aan de fossielvondsten uit Darwin’s tijd nog maar eens goed na te lopen.

Paul Schilperoord

Matt Friedman e.a., ‘100-Million-Year Dynasty of Giant Planktivorous Bony Fishes in the Mesozoic Seas’, in Science, 19 februari 2010.

De vindplaats van de fossiele beenvisvinnen in kalkafzettingen in Kansas. (Foto Dr. K. Shimada)

 
De vindplaats van de fossiele beenvissen  in kalkafzettingen ion Kansas  ( Dr K Shimada )
°
2
 
   Reconstructie van de beenvis Bonnerichthys  aan de hand van fossiele resten. (Foto Dr. M. Friedman, University of Oxford)
Bonnerichthys jawbones and forefinn/ Matt friedman
Bonnerichthys  sciencemag
 
 
 
De grote gefossiliseerde voorvinnen van de beenvis  Bonnerichthys . (Foto Dr. M. Friedman, University of Oxford)
 
De grote gefossiliseerde voorvinnen  van de beenvis bonneichthys  ( Dr . M Friedman , Univ Oxford )
 
         Bonnerichthys gladius  &  Rhinconichthys taylori.
 
 
 

GEOLOGIE TREFWOORD E

         zie onder GEOLOGIE   —->  GEOLOGIE TREFWOORD 

°

Earthquake  

A series of elastic waves propagated in the earth, initiated where stress along a fault exceeds the elastic limitof the rock so that sudden movement occurs along the fault.

SeismogramNIU LogoNorth Illinois University

A seismogram from the March 11 Japanese earthquake recorded at the NIU seismic station in Davis Hall. – See more at: http://www.niutoday.info/2011/03/14/niu-seismic-station-detects-japanese-quake/#sthash.OGTFjUZi.dpuf

—>-beving (-en) 2 3  *Aardbeving ( earthquakes)   

  japan 2011

°

Ecology  : The study of relationships between organisms and their environments.

______________________________________________________________________________


Edele metalen = metalen, die in de natuur niet worden aangetast door oxydatie.

Het gewicht van edelstenen en  het edel metaal goud wordt uitgedrukt in karaat. Karaten waren de zaadjes van een Johannesbroodboom. Ze werden in het Midden-Oosten gebruikt voor het wegen van edelstenen.
Nu is 1 karaat = 0.2 gram.
In Engeland is 1 ounce = 20 pennyweight. 1 pennyweight = 24 grains. Volgens een wet van 1066 is een pennyweight het gewicht van 32 tarwekorrels, die midden uit de aar zijn geplukt.

_________________________________________________________________________________

Eembodem

°
Eerstelingen  / Bij een vast gesteente is de korrelgrootte de gemiddelde doorsnede van de mineraalkorrels. De korrelgroottewordt vastgesteld aan de grondmassa, waarin overigens soms flinke grote kristallen kunnen liggen.

Vb.fenokristen eerstelingen bij porfieren.  (overigens liggen deze grote(grofkorrelige )   fenokristen (= grote kristallen ) meestal in een fynkorrelige massa

°

Effluent
Eilandenbogen

°

Ejecta :  Rock fragments, glass, and other material thrown out of an impact crater or a volcano.

Ejecta (from the Latin: “things thrown”, singular “ejectum”) refers to particles ejected from an area. In volcanology, in particular, the term refers to particles that came out of a volcanic vent, traveled through the air or under water, and fell back on the ground surface or on the ocean floor.

Ejecta can consist of:

  1. Juvenile particles – (fragmented magma and free crystals)
  2. Cognate or accessory particles – older volcanic rocks from the same volcano
  3. Accidental particles – derived from the rocks under the volcano.

In planetary geology, this term includes the debris that is ejected during the formation of an impact crater,

Volcanic Ejecta

Volcano Ejecta
I was initially drawn to this rock by the folded and distorted lines around the edges.  As I looked at it closer and rotated it in the light I saw that it might be a geode.  The crystals are at the far left in the dark place.  I feel sure that the distortion of the lines was caused my heat and pressure.  The yellowish center may be lava.  That is why I think it was ejected from a volcano
Volcano Ejecta
As I looked closer, I saw the granularity in the “lava.”  And my attention was drawn to that dark area with crystals.
Volcano Ejecta
These crystals may not be diamonds but a diamond is one crystal which is ejected from a volcano.
Volcanic ejecta around Montana Colorado

Montana Colorado

°

Ejecta blanket   :      Rock material (crushed rock, large blocks, breccia, and dust) ejected from an impact crater or explosion   crater and deposited over the surrounding area.

Meteorite impact ejecta (left) compared with volcanic deposits (right) showing closely similar structures made of dust particles. The top two photos show accretionary lapilli in density current deposits, whereas bottom two photos show pellets that formed when dust in the atmosphere clumped together and simply fell onto the land surface.
Credit: From Branney and Brown 2011 (Journal of Geology 199, 275-292) 

http://www.livescience.com/30855-gas-blast-from-meteorite-strike-resembled-volcanic-eruption.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Ejecta_blanket

A view of the south (shadowed) and west (sunlit) crater walls and floor from the rim. The crater is about 550 feet deep and is deeper than the surrounding plain outside the crater. Studies indicate that between 100 and 150 feet of post-impact material has washed into the enclosed crater.See the following image to know something of the size of the bolide that created the crater.

http://earthly-musings.blogspot.be/2010/12/ground-zero-hike-into-meteor-crater.html

°

Elastic deformation : Temporary deformation of a substance, after which the material returns to its original size and shape. Example: the bending of mica flakes.

°

Elastic limit :  The maximum stress that a given substance can withstand without undergoing permanent deformation either by solid flow or by rupture.

°

Elastic-rebound theory :  The theory that earthquakes result from energy released by faulting; the sudden release of stored strain creates earthquake waves.

°

Elementen

°
Elsterien   –> Begin deze eeuw benoemden Penck en Brückner vier glacialen van het Pleistoceen met namen van Zuid-Duitse riviertjes:

Günz,                Mindel,          Riss en Würm.                           (In Noord Europa zijn voor perioden met ijstijden namen in gebruik als:)

Elsterien,     Saalien en       Weichselien.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Elsterien

Indeling van het Pleistoceen
Internationaal Noordwest Europa
Serie Sub-serie Etage Super-etage Etage Tijd (Ma)
Holoceen jonger
Pleistoceen Laat Tarantien (onbenoemd) WeichselienGlaciaal of Stadiaal 0,0115 – 0,116
Eemien 0,116 – 0,128
Midden Ionien SaalienGlaciaal of Stadiaal 0,128 – 0,238
Oostermeer 0,238 – 0,243
(onbenoemd)Glaciaal of Stadiaal 0,243 – 0,324
Belvédère 0,324 – 0,338
(onbenoemd)Glaciaal of Stadiaal 0,338 – 0,386
Holsteinien 0,386 – 0,418
ElsterienGlaciaal of Stadiaal 0,418 – 0,465
Cromerien diverse etages 0,465 – 0,850
Vroeg Calabrien
Bavelien diverse etages 0,85 – 1,07
Menapien diverse etages
Waalien diverse etages
Eburonien diverse etages
Gelasien Tiglien diverse etages 1,80 – 2,40
Pretiglien diverse etages 2,40 – 2,588
Plioceen Piacenzien Reuverien ouder

°
Eltvillertuf 2
Endemisch

°

End moraine : / Terminal moraine   :  A ridge of till that accumulates at the margin of a glacier.

form-moraine

Melting at a glacier margin causes the ice to thin, and ground-up rock debris carried in the base of the ice or dragged along beneath the glacier is deposited. When the ice margin remains in the same place for a relatively long time (tens to hundreds of years), enough debris flows to the glacier’s leading edge and piles up to form a large end moraine on the landscape.

http://crystal.isgs.uiuc.edu/maps-data-pub/publications/geobits/geobit2.shtml

What are end moraines made of?

end-moraine

The unsorted mixture of debris deposited by a glacier is called till. Most end moraines in Illinois are thick ridges of till. A ground moraine, the relatively flat, low-lying landscape across which the melting glacier retreated, consists of a thinner layer of till. Sheetlike deposits of sand and gravel, called outwash plains, were left behind by meltwater streams flowing away from the glacier.

During the Wisconsin glacial episode, a vast sheet of ice formed over most of Canada. Glaciers flowed away from the center of the ice sheet. The glacier that flowed through the Lake Michigan basin and into northeastern Illinois reached its southernmost extent at Shelbyville about 20,000 years ago.

bylot_island_moraine_large

End moraine of a piedmont glacier, Bylot Island, Canada The sharp-crested ridge of till end moraine) was pushed up at the ice margin during the glacier’s maximum advance, probably during the Little Ice Age.
Source: Natural Resources Canada. Unattributed photograph. Copyright Terrain Sciences Division, Geological Survey of Canada.

http://nsidc.org/cryosphere/glaciers/gallery/moraines.html

°
Endichnia

°
Endogene krachten

Endogene processen

°
Endorheïsche gebieden  Endorheische  gebieden = gebieden zonder afvloeiing naar zee. Het water verdwijnt hier alleen door verdamping.

http://en.wikipedia.org/wiki/Endorheic_basin

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_endorheic_basins

Caspian Sea —>  vb Kaspische zeegebied  ….

°
Ensemble

°

ENTHALPIE   <  Enthalpie is warmte-inhoud (begrip uit de thermodynamica).

°

Entrenched meander  : A meander cut into the underlying rock as a result of regional uplift or lowering of the regional base level.

°
Eoceen 2

http://nl.wikipedia.org/wiki/Eoceen

eoceen

in MA

Eolian : Pertaining to wind.

Eolian environment  :The sedimentary environment of deserts, where sediment is transported and deposited primarily by wind. epicenter The area on the earth’s surface that lies directly above the focus of an earthquake.
Eolisch(e) 2 3 4 5
-ablatie
-corrasie
-transport

°
Epicentra

°
Epicentrum  <Een epicentrum is de plaats aan het aardoppervlak recht boven de aardbevingshaard.     Zie ook:  Hypocentrum

°
Epichnia
Epicontinentale bekkens
Epicontinentale zeeën 2
Epidermisplooiing
Epidootgroep

Epigenese
Epigenetisch dal
Epigenetische mineralen

Epigenetische rivier
Epilimnion
Epilithe
Epirogene meren
Epirogene verbuiging
Epirogenese 2 3 4 5 6
Epirogenetische opheffingen
Epixatie
Epizoair

Epoch   :  A division of geologic time; a subdivision of a period. Example: Pleistocene epoch.
Equisetophyta 2

Era
Eratheem

°

Eratosthenian period :

The period of lunar when large craters, the rays of which are no longer visible, such as Eratosthenes, were formed (from 3.1 billion to 0.8 billion years ago).

°

Eratosthenian system :The system of lunar rocks formed during the Eratosthenian period. It is older than the Copernican system but younger than the Imbrian system.

°
Erg

°  

Erosie :  ook wel afbraak genoemd, is het gecombineerde effect van alle processen die meewerken aan de afbraak van losse en vaste gesteenten. Hiertoe behoren o.a. verwering, transport, chemische en mechanische werking van stromend water en de mechanische werking van wind, ijs, enz.

Erosie 2 3
-achterwaartse
-basis 2
-breedte
-glaciale 

Snelheid  //Erosiesnelheid..Uit statistieken, gebaseerd op sediment-afvoer door rivieren bleek iets van 0,3 mm/jaar voor het Rhône-stroomgebied.De Alpen eroderen dus ongeveer even hard als ze groeien. In vlakke gebieden gaat stroomgebied -erosie véél langzamer. Voor  de Niger kom je uit op 0,05 mm/jaar:                                        http://ks360352.kimsufi.com/redbooks/a144/iahs_144_0285.pdf

De grond-erosie in de vlaktes van Australië gaan nog veel langzamer

-terrassen
-vlakte

Erosion  :The processes that loosen sediment and move it from one place to another on the earth’s surface. Agents of erosion include water, ice, wind, and gravity.

°

Erratic  : A large boulder carried by glacial ice to an area far removed from its point of origin.

http://history.alberta.ca/historicsites/

“The Big Rock” is the world’s largest known glacial erratic–rock transported far from its place of origin by glacial ice. Big Rock, also known as the Okotoks Erratic, is the largest rock in the Foothills Erratics Train, a group of rocks that were carried by ice along the mountain front and dropped as the glacier melted some 10,000 years ago.

Okotoks Erratic     Okotoks Erratic

Okotoks Erratic

°
Erratica

°

Ertsgangen
Ertswinning

___________________________________________________________________________________
Erupties

°

Escarpment  : A cliff or very steep slope.

Ancient cedars on escarpment cliff face. Photo: Fiona Reid

http://en.wikipedia.org/wiki/Escarpment

°

Esker:  A long, narrow, sinuous ridge of stratified glacial drift deposited by a stream flowing beneath a glacier in a tunnel or in a subglacial stream bed.

The Cap Sauer Esker (Illinois )

°
Estuaria

°

Een estuarium is een vaak min of meer trechtervormige monding van een rivier, die binnen het bereik der getijdestromingen ligt. Zie ook:–> Delta
Estuarium

Estuary : A bay at the mouth of a river formed by subsidence of the sand or by a rise in sea level. Fresh water from the river mixes with and dilutes seawater in an estuary.

°   Een etage is een eenheid binnen de chrono(= tijd)stratigrafische indeling. Zie ook:  Serie
Etage

_____________________________________________________________________________________________________

Eugeocline (plate tectonics)  :

geocline in which volcanism is associated with clastic sedimentation. Eugeoclines are usually associated with an island arc.                    An association of calcalkaline volcanics, greywackes, and shales. The word is now little used, unlike the contrasting term ‘miogeocline’.

Eugeosyncline  :geosyncline situated seaward from a continent and characterized by sediments deposited by turbidity currents and derived in part from a volcanic arc.

°

Eutroof

 

_________________________________________________________________________________________
Eustatische 2 3

Eustatic change of sea level: A worldwide rise or fall in sea level resulting from a change in the volume of water or the capacity of ocean basins.

 

_________________________________________________________________________________________

°Evaporieten zijn door indamping van zeewater of zoutmeren ontstane zoutafzettingen.

Boorkern van Rötzout © TNO-NITG
Zie ook: Halokinese   Zoutkussen   Zoutpijler
Evaporieten 2 3 4
-fossiele

_

Evaporite  : A rock composed of minerals derived from evaporation of mineralized water. Examples: rock salt, gypsum.               Evaporite: –> A rock formed by the evaporation of saline water, e.g. rock salt.

http://www.wisegeek.com/what-is-rock-salt.htm

http://en.wikipedia.org/wiki/Halite

_____________________________________________________________________________________________________
Evolutie 2 3

______________________________________________________________________________________________________
Exfoliatie 2

Exfoliation  : A weathering process by which concentric shells, slabs, sheets, or flakes are successively broken loose and stripped away from a rock mass.                                                                                                                                                                                         Exfoliation: A form of weathering where, due to expansion and contraction during varying thermal conditions, thin layers split away from rocks.

_____________________________________________________________________________________________________
Exichnia

__________________________________________________________________________________

Exogene processen 2
Exogeologie
Explosiekrater

ExposureBedrock not covered with soil or regolithoutcrop. extrusive rock A rock formed from a mass of magma that flowed out on the surface of the earth. Example: basalt.                                                                                                                                                     Exposure: An exposed area of in situ rock.

Extraterrestrische
Extrusiegesteente

 

Geologie trefwoord D

         zie onder GEOLOGIE   —->  GEOLOGIE TREFWOORD 

°

dacite  dacite(Volcanology)

 Dacite is an igneous, volcanic rock with a high iron content found at many lava-domes.
Dacite) is an igneous, volcanic rock with a high iron content. It is intermediate in compositions between andesite and rhyolite, and, like andesite, it consists mostly of plagioclase feldspar with biotite, hornblende, and pyroxene (augite and/or enstatite). It has an aphanitic to porphyritic texture with quartz as rounded, corroded phenocrysts, or as an element of the ground-mass. The relative proportions of feldspars and quartz in dacite, and in many other volcanic rocks, are illustrated in the QAPF diagram. Dacite is also defined by silica and alkali contents in the TAS classification.The plagioclase ranges from oligoclase to andesine and labradorite, and is often very zoned. Sanidine occurs also in some dacites, and when abundant gives rise to rocks that form transitions to the rhyolites. The biotite is brown; the hornblende brown or greenish brown; and the augite is usually green.

The groundmass of these rocks is often microcrystalline, with a web of minute feldspars mixed with interstitial grains of quartz or tridymite; but in many dacites it is largely vitreous, while in others it is felsitic or cryptocrystalline. In hand specimen many of the hornblende and biotite dacites are grey or pale brown and yellow rocks with white feldspars, and black crystals of biotite and hornblende. Other dacites, especially augite and enstatite dacites, are darker colored.

The rocks of this group occur in Romania, Almeria (Spain), Argyll and other parts of Scotland, Bardon Hill in Leicestershire, New Zealand, the Andes, Martinique, Nevada and other regions of western North America, Greece (Methana, Nisyros, Santorini) as well as other places. They are mostly associated with andesites and trachytes, and form lava flows, dikes, and in some cases form massive intrusions in the centers of volcanoes. Dacite is an important rock type at Mount St. Helens.

The word dacite comes from Dacia, a province of the Roman Empire which lay between the Danube River and Carpathian Mountains (now modern Romania) where the rock was first described.

__________________________________________________________________________________________________

 

°

DAL 

http://nl.wikipedia.org/wiki/Dal_(aardrijkskunde)

Een langgerekte laagte tussen twee hellingen, meestal aangelegd door een rivier.
-antecedent  ( –> tegengestelde van epigenetisch )

Het gebergte is opgeheven, nadat de rivier er al was, waarbij de erosie van de rivier het opheffen kon bijhouden. Men spreekt dan van een antecedente rivier en een antecedent dal.( vaak een doorbraakdal ) …… Ze zijn vaak te herkennen aan een verbogen terras.

Voorbeelden :

< het doorbraakdal van de Rijn door het Leisteengebergte. 

< Het dal van de Maas in de Belgische Ardennen is een voorbeeld van een doorbraakdal, dat door harde zandsteenruggen heen ingesleten is

Bestand:Bedford-gaps.jpg

Photo of water gaps in Bedford County, Pennsylvania, facing east from the top of Kinton Knob, Wills Mountain. Taken and Uploaded by James Stuby.

Twee doorbraakdalen door kammen van de Appalachen in Pennsylvania (V.S.), uitgesleten door de Juniata River.
-bodem  / DALBODEM   1) Deel van dal      2)    rivierbodem    http://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek/DALBODEM/1

zie ook —>  bedding,
-dichtheid   —>  Maat voor dichtheid van het aantal rivierelementen in een riviergebied. Als de rivier veel zijtakken heeft, heb je een hoge daldichtheid.

De opbouw van een dalstelsel
Bij de afbraak van reliëf speelt erosie door water een grote rol, de erosie begint als regenwater dat in de gebergten op de helling valt , over de oppervlakte gaat stromen. Dit water concentreert zich spoedig in geultjes en snijdt in de verweerde bovenlaag van het gesteente in. Deze geulerosie vormt het begin van het ontstaan van een rivierstelsel.

De geultjes worden steeds dieper en er ontstaan aan de hoofdloop steeds meer zijtakken. De vertakking stopt als er een evenwicht ontstaat tussen de afvoercapaciteit en de hoeveelheid neerslag die na aftrek van de verdamping moet worden afgevoerd. Het verzamelgebied van al het regenwater dat uiteindelijk door een rivier wordt afgevoerd, noemen we zijn stroomgebied. Tussen stroomgebieden van rivieren bestaan vaak grote verschillen in daldichtheid. De daldichtheid kunnen we bepalen door de totale lengte van hoofd –en zijrivieren te delen door de oppervlakte van het stroomgebied. 

http://www.scholieren.com/samenvatting/34944
-eind
-evolutie
-gletsjers

-grondEen kunstmatige bodem, gevormd na afgraving van hoogveen in de veenkoloniën. De tijdelijk aan de kant gezette bovenste laag van het veen (bonkaarde) werd door het dekzand gemengd.

-hoofd
-stelsels

DALVORMING  
Als je een gebergte op een satellietfoto bekijkt, dan zie je meteen dat die wordt doorsneden door een systeem van dalen. Vanuit een hoofddal vertakken steeds kleiner wordende dalen zich naar de hoger gelegen gedeelten. Het struikvormige patroon dat zo ontstaat, valt vrijwel geheel samen met het afwateringssysteem van het gebergte. De beken uit de kleine dalen komen uit op riviertjes in de grotere dalen die uiteindelijk uit zullen monden in een grote rivier in het hoofddal. Bovendien vinden we, mits het gebergte hoog genoeg is, boven in de dalen vaak gletsjers.

Satellietfoto van de Grote Himalaya in het noorden van Bhutan, waarop de verschillende grote gletsjers, gletsjermeren en gletsjerstuwmeren te zien zijn.

 

Het is niet toevallig dat het systeem van dalen samenvalt met het riviersysteem. De gletsjers en de rivieren waden zich een weg naar beneden. Door de kracht van het water en de schurende werking van het ijs zijn uiteindelijk de dalen ontstaan.

Dalvorming

File:Kashmir-sat-nasa.jpg

De Kasjmirvallei op een satellietfoto.
De vallei is het vlakke, ovale gebied omgeven door de Himalaya’s.
Dalvorming door gletsjers

In het hooggebergte vinden we in de hoger gelegen delen gletsjers. Gletsjers bewegen zich heel langzaam, maar de ijsmassa heeft een grote schurende kracht. Allerlei brokken steen die op een gletsjer zijn gevallen, worden meegenomen in het ijs. Daardoor werken gletsjers als reusachtige raspen die een dal uitschuren. Een gletsjer schuurt zowel materiaal van de bodem als van de zijwanden. Daardoor heeft een dal dat door een gletsjer is gevormd over het algemeen een U-vormige doorsnede.

Als je op vakantie in de Alpen bent, zul je regelmatig U-vormige dalen tegenkomen, terwijl de gletsjer pas kilometers verderop begint. In Schotland zijn zelfs U-vormige dalen, terwijl er helemaal geen gletsjers te vinden zijn. Dergelijke dalen zijn gevormd tijdens de ijstijden, toen de gletsjers veel verder reikten dan vandaag de dag.

Dalvorming door rivieren

Vooral in de bergen kan stromend water een enorme kracht ontwikkelen. Het klettert naar beneden en sleurt allemaal kleine deeltjes met zich mee. Rivieren kunnen zo zelfs in het hardste gesteente een geul uitslijpen. Hoe een rivier precies stroomt, hangt af van de ondergrond. Als een rivier van een harde ondergrond opeens een zachte laag tegenkomt, dan zal hij die zachte laag sneller afslijten. Zo kan hij een gat uitslijten en kan een waterval ontstaan. Een rivier snijdt als het ware als een mes door het landschap. Daardoor ontstaan V-vormige dalen, met de rivier op het diepste punt. Grotere rivieren in bergen verleggen vaak hun bedding. Zo ontstaan vlechtende of verwilderde rivieren. De dalen van dergelijke rivieren zijn vaak erg breed, doordat de rivier dan weer hier, dan weer daar stroomt. Zodra rivieren het laagland bereiken, verliezen ze veel van hun kracht. Naast erosie vindt dan ook afzetting van materiaal plaats.

DAL  -wand

–>  op de dalwand ( en afhankelijk van de  steilte )  onstaat  denudatie 

(Voorbeeld van verchillende  dalwanden  )  In een  v-dal is het  dal  ontstaan door water erosie r. Het water stroomt door het dal en sleept het materiaal van de bodem met zich mee.
De V slaat op de doorsnede van het dal: als je een lijn trekt dwars op het dal, zie je een V.
De V-dalen in Limburg zijn ontstaan door het stromen van smeltwater tijdens de ijstijden. Tegenwoordig stroomt er geen water meer door de dalen.

Asymmetrische v-dalen zijn in Limburg ontstaan aan het eind van de ijstijden, door zon en schaduw. Aan de kant van het dal waar de zon het meest op schijnt, is de bodem droger en krijg je weinig bodembeweging richting de dalbodem.

De dalwand blijft steil. Aan de schaduwkant ontdooit de bovenlaag van de bodem en wordt een grote modderboel die makkelijk het dal in schuift. De dalwand wordt afgevlakt. Je krijgt een asymmetrische V met een flauwe helling en een steile helling.

°
Davis, W.M

°

-Death valley              http://www.nps.gov/deva/index.htm

Mesquite Dunes in Death Valley National Park

°
Debiet 2 3 4 5              DEBIET     : <Het debiet is de gemiddelde hoeveelheid water, die per tijdseenheid door een rivier   wordt afgevoerd, uitgedrukt in kubieke meters per seconde.

<De hoeveelheid water die in een bepaalde tijd langs een bepaald punt langs een rivier stroomt.

°

debris avalanche   (Volcanology)

 A sudden collapse of volcanic material from an unstable side of a volcano. Debris avalanches are a particularly violent type of pyroclastic flows (in its broader meaning).
Related keywords (1):pyroclastic flow
debris avalanche yosemite

Yosemite park : A debris avalanche is triggered and starts moving down the steep slope

 

 Debrisavalanche = Landslide

___________________________________________________________

.
Declinatie

°
Deflatie 2 3 4 5   =   winderosie.

  1. proces waarbij gesteenten door de wind worden afgesleten
  2. De uitschurende werking van de wind heet deflatie.

Zeereep | © Ecomare, Sytske Dijksen

Als de vegetatie in de zeereep wordt beschadigd (denudatie ) krijgt de wind vat op het zand. Er ontstaat een stuifkuil 

°
Deformatie 2 3
Deformeren

Deformation: When a rock layer’s structure is altered by tectonic forces. Examples of deformation include folding and faulting.
Degenkrab
Degradatie
Dekblad
Dekzand 2 3 4
-jonger
-ouder

DEKZAND   <Een eolische zandafzetting uit de Weichselienstijd, die vrijwel heel Nederland heeft bedekt.

<Dekzand bestaat uit door de wind afgezette zanden gedurende het laatste deel van de laatste IJstijd (het Weichselien).

Opgestoven zand dat op dekzand ligt. Het grensvlak wordt gekenmerkt door de grijszwarte kleuren van een tijdens het Holoceen gevormde podzolbodem in de bovenkant van het dekzand © TNO-NITG

Zie ook:

Zand

Zilverzand

DELFSTOF    

Een delfstof is een mineraal of nuttige stof die uit de grond gegraven wordt zoals bijvoorbeeld steenkool.

Zie ook:   Oppervlaktedelfstoffen

°

Del  DUINPAN 


Delta 2     DELTA  Zie ook:  Estuarium

<Een delta bestaat uit de armen waarin de rivier zich vertakt bij haar uitmonding alsmede het door die armen omsloten land.

<   Een afzetting van sediment voor de monding van een rivier. De afzetting kan zo omvangrijk worden dat een heel meer wordt opgevuld.

<Uitbouw van rivierafzetting in zee met vaak een driehoekige vorm

°
Denudatie 2 3 4
Denudatiebasis

°

Derived fossil: A fossil incorporated into younger sediments after it has been weathered or eroded out of its original matrix.

°
Depressies
-afvloeiloze

°
Desertpavement

Een bijzonder geval  wanneer het  weggeblazen zandpakket steentjes of stenen bevatte . Deze steentjes  blijven liggen en vormen na enige tijd een aaneengesloten laagje op de zandoppervlakte en verhinderen hierdoor verdere deflatie.

Zo’n laagje heet   desertpavement = keienvloertje.

http://en.wikipedia.org/wiki/Desert_pavement

Keizandniveau_-__Ballorveld_Rolde_Drjpg  Ballorveld_uitgeblazen_keizandniveau

Op het Balloërveld bij Rolde komt in een zandverstuiving het oude keizandniveau in de vorm van een desert-pavement uit het Pleniglaciaal weer te voorschijn. 

Een oud deflatieoppervlak uit het Pleniglaciaal werd door recente uitblazingblootgelegd. Het oppervlak bestaat uit duizenden zwerfsteentjes, grindjes en grof zand dat in de koude tweede helft van het Weichselien in een polaire woestijnomgeving een desert-pavement vormde.

Van dichtbij valt op dat alle zwerfsteentjes in meerdere of mindere mate een lakglans vertonen. Het glanseffect danken ze aan de schurende en polijstende werking van verstuivend zand in de laatste ijstijd.

Men kan ze vaak terugvinden in zand- of lössprofielen. Men kan ze b.v. ook waarnemen in verstuivingen van Pleistocene afzettingen op de Veluwe en in oudere dekzand-afzettingen in Nederland.
Tijdens hun ontstaan zal er dus een polair woestijnklimaat hebben geheerst.

°
Desintegratie  = mechanische verwering = afbraak   

°

°
Desquamatie 2

°

Desiccation cracks: Cracks formed in muds and clays etc. due to rapid dehydration of their surfaces. These can be found in fossil form and evidence a terrestrial depositional environment.

°
Determinatie
Determineren
Detritische 2
Devoon
Diabaas 2
Diadematoida

°
Diagenese 2 3

°

Diagenesis: The process during which sediments are compacted and/or cemented, to become rocks.
Diaklaas(azen) 2 3 4
Diadematacea
Diasteem

°

DIATOMEEËN   Diatomeeën zijn ééncellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksels en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur: zij komen in zoet-, brak- en zoutwater zeer algemeen voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard.

http://www.ucmp.berkeley.edu/chromista/diatoms/diatomfr.html

Most diatom fossils known are from Eocene and Miocene rocks, such as the marine diatoms shown below. At left is a single valve from the Actinoptychus heliopelta, while at right is Sceptroneis caduceus. Both of these are from marine deposits of Miocene age, the Calvert Formation of Maryland.

                                                                          Diatomeeën of kiezelwieren

Ook wel diatomen genoemd, zijn eencellige wieren met een extern skelet van kiezel (siliciumdioxide), die voor ongeveer de helft van de primaire voedselproductie der zeeën verantwoordelijk zijn. Ze behoren tot de eukaryote algen en zijn onderdeel van het phytoplankton. De plaats in de taxonomische indeling is niet geheel zeker, maar meestal worden ze ingedeeld in hun de klasse Bacillariophyceae. De klasse telt ongeveer 10.000 soorten. De meeste diatomeeën variëren in grootte van 10 tot 100 micrometer.

De eukaryote kiezelwieren hebben een extern kiezelskelet dat uit twee helften bestaat, die als doos en deksel in elkaar passen. Een van de helften heeft een spleet, waardoor het kiezelwier stoffen uit zijn milieu opneemt of afscheidt.

Diatomeën onder de microscoop

De voortplanting geschiedt vooral langs vegetatieve weg, door celdeling.
De skelethelft afkomstig van de moedercel is daarbij altijd de buitenste schil.
Dit heeft tot gevolg dat de cel die uit de grootste skelethelft is ontstaan uiteindelijk even groot zal worden als de moedercel, maar dat de cel die uit de kleinere schil ontstaat iets kleiner zal blijven. Op den duur zouden sommige cellen daardoor kleiner en kleiner worden, maar dat wordt voorkomen doordat af en toe een fase van geslachtelijke voortplanting wordt ingelast, waarbij de daaruit voortkomende cellen weer de maximale grootte kunnen bereiken.

Diatomeeën hebben een enigszins bruinachtige kleur omdat de groene kleur van het chlorofyl door andere kleurstoffen wordt gemaskeerd. Een groot deel van het zoöplankton leeft van hen. Zodra er voldoende nutriënten in het water aanwezig zijn, kunnen diatomeeën zich explosief gaan vermenigvuldigen. Er wordt dan van diatomeeënbloei gesproken.

Fossiele overblijfselen tonen aan dat diatomeeën sinds het Jura-tijdperk overvloedig aanwezig zijn. Mogelijkerwijs is de uitstervingscatastrofe aan het eind van het Perm-tijdperk een belangrijke factor geweest bij de opkomst van deze groep autotrofe, eukaryote eencelligen.

Onder gunstige omstandigheden kunnen de skeletten van kiezelwieren zich ophopen tot diatomeeënslik. Dit slik kan zowel in zee als in het zoete water worden afgezet. Diatomeeënslik is ook uit de diepzee bekend. Boven de grondwaterspiegel kan door ontwatering en compactie diatomeeënaarde ontstaan.

Diatomeeën 2 3 4

http://nl.wikipedia.org/wiki/Diatomee%C3%ABn

°

Diatomeeënslib
Diatomiet 2
Dichtheid
Dicotylen 2
Didelphia
Dieptegesteenten 2

°
Diepzeetroggen 2 3 

http://nl.wikipedia.org/wiki/Trog_(geografie)

       

Schematische weergave van de vorming van troggen (trench).                                                                                                                                                   zie ook —Continentverschuivingen  —>      en                                                                                         http://weetlogs.scilogs.be/index.php?op=ViewArticle&articleId=235&blogId=22

Stille oceaan troggen 

< Diepzeetrog :   Langgerekt dal in de oceaanbodem. Hoort bij een subductiezone

Het ontstaan van troggen volgens de Plaattektoniek : 

Inwendige hitte circuleert door de mantel terwijl de platen over het oppervlakte van de aarde verschuiven. Het materiaal dat vrijkomt bij de oceanische ruggen veroorzaakt oceaanbodem spreiding. Als gevolg daarvan vindt subductie plaats bij de diepzee troggen, waardoor lagen sediment (met geel aangegeven) zich aan de rand opstapelen. Volgens de plaattektoniek ontstaan er aardbevingen daar waar de ene plaat onder de andere schuift (bij de Benioff zones) en andere plaatgrenzen. Deze theorie stelt dat er plaatselijk gesteente smelt als gevolg van subductie, waardoor magma ontstaat die naar boven komt waardoor vulkanen  ontstaan.

OPGELET  !!!!

(bovenstaande  plaatje    en tekstje  is afkomstig  van  Nederlandse  YEC -site ( creationisten  mixen  waarheden en  hun apologetica  zodat een soort  halve waarheden onstaan die goed   in hun sektarisch -religieus   kraam kunnen   passen / of minstens verwarring en twijfel ( aan de wetenschappelijke  methode )  zaaien )  —> http://home.kpn.nl/genesis/deel2/Troggen2.htm … Kun  je eens kompleet  doorlezen als je eens goed wilt lachen  met  crea-bagger …..   ) 

°

Differential erosion/weathering: Caused by differences in the resistance of rocks and particles within rocks. This can be applied on a small scale e.g. a fossil weathering out of its surrounding matrix, a large scale e.g. valleys naturally cutting through less resistant rocks, and any other scale in-between.
Differentiatieverschijnsel

°

DIJKVAL  Dijkval is het bezwijken van dijken als gevolg van externe invloeden, bijvoorbeeld onderspoeling.

°
Dilatatie

Dioriet 2
Dip slope     Dip slope: A slope that runs roughly parallel to the gradient of the rock bedding below.

Dogger: A large, calcareous nodule or concretion. Spherical or sub-spherical in shape.

Disconformiteit
Discontinuïteitsvlak
Discordant  :  Maken  onderbroken  lagen  een hoek met elkaar, dan liggen ze discordant. Voorbeeld: het in Zuid-Limburg afgezette Krijt op het geplooide Carboon.

Fig.3. Discordante ligging van het Boven-Krijt op het Boven-Carboon in Zuid-Limburg.
(gedeeltelijk naar W.J. Jongmans, 1937)

DISCORDANTIE   Discordantie heeft betrekking op het ontbreken van continuïteit op de grens van twee laagpakketten; meestal tengevolge van een periode met erosie en eventueel vervorming (scheefstelling, plooiing).

Discordantie   :  Discordanties  : Een discordantie is een laagvlak waar een hoekverschil met de onderliggende lagen te zien is. Een discordantievlak is te volgen over grotere afstand. Op de schaal tot enkele meters is er sprake van sedimentaire structuren.

Een discordantievlak is een periode waarin er geen afzetting heeft plaatsgevonden. In de meeste gevallen heeft er ook erosieplaatsgevonden. Nieuwe lagen die later op het discordantievlak zijn afgezet liggen over het algemeen recht. Door de verschillende mate van erosie op het discordantievlak lopen de onderliggende lagen dood tegen de discordantie. In de stratigrafie is het voorkomen van een discordantie een ‘gat’ in de tijd van de gesteenteopeenvolging.

Oorzaken van een discordatie en dus een pauze in de sedimentatie kan veroorzaakt zijn door kleine veranderingen in aanvoer van sediment tot aan grote tektonische bewegingen als gebergtevorming.

_______________________________________________________________________________

Discordanties
Divergerend   < Divergeren  = Uit elkaar bewegen (= divergentie)
-patroon
Documenteren van vondsten
Dogger
Dolerieten

°
Doline(s)   Een depressie in het landschap ontstaan door oplossing van het onderliggende kalksteen.

http://english.51766.com/detail/scenes_detail.jsp?ent_id=cqtkdf  /Houping Tiankeng  / Giant Doline (China )

Doline   , Dolines

 

 

 

DOLINE

-instortings
-meertjes
-oplossings
Dolomiet 2

(Beige  dolomiet  :  veel gebruikt bij tuinaanleg )

  • (Gravier d’Or ) 

 

Dolomiet

 

Dolomieten
Dolomitisatie

Dolomitisation: The process whereby a calcium carbonate rock is converted to double calcium magnesium carbonate – ‘dolomite’. Fossils are usually destroyed during this change.
Dom
Domichni
Domichnia 2

DONK 

Een donk is een hogergelegen plek in het landschap. Veelal een rivierduin of een begraven rivierduin uit de laatste IJstijd (het Weichselien)    < Een rivierduin dat geheel is omgeven door (of bedekt met) jongere holocene afzettingen.

Donken
Doorbraakdalen
Doordringbaarheid

Doorlatendheid

Doorlatendheid is het vermogen van de grond om vloeistof of gas door te laten.  Zie ook:   Permeabiliteit

Doorzichtigheid

Draaier

Draaiers
Drachenfelstrachiet 2
Drift

Drift: Material left behind by glacial and fluvio-glacial conditions.
Driftstromen
Droogdalen   droogdal

Een door samenspel van solifluctie en sneeuwsmeltwaterstromen tijdens een ijstijd gevormd dal. De bevroren bodem was ondoorlatend; nu meestal niet meer waardoor het dal geen water meer zal bevatten.

°
Druipsteen   Afzetting van calciet en andere mineralen door druipend water in grotten.

Druipsteen   ,  Druipstenen

 

°
Druk
-gelaagdheid
-ontlasting
-splijting 2
-verschillen
Dryas 2 3 4
-Jonge Dryas
-Late Dryas
Duinen  < DUIN  =Door de wind samengestoven heuvel van fijn zand
-dwars
-kam
-lengte
-lij
-organogene
-pan
-parabool
-sikkel
-streep
-vrije

°

Duinvallei

Primair: een laagte tussen een oude zeereep en een nieuwe zeereep; een oorspronkelijke strandvlakte of vlak. Secundair: laagten die door winderosie zijn uitgeblazen tot het grondwaterniveau.

Duinpan  : Del

Panorama depanne.jpg

Dunnepanne    (De Panne ° )

Afbeelding 48

klik voor vergroting   Ter Schelling

Een duinpan is een uitzonderlijk ecologisch systeem , en habitat van veel zeldzame soorten  

°

Duizendpoten
Duricrusts 2

dustbowl

Een gebied dat door stofstormen sterk is geërodeerd. In de dertiger jaren kwamen ze veel voor in het middenwesten van de VS door verdroging van de landbouwgrond.

http://www.weru.ksu.edu/new_weru/multimedia/dustbowl/dustbowlpics.html

http://www.livinghistoryfarm.org/farminginthe30s/water_02.html

Dust Storm Lamar Colorado

dwarsduin

Een relatief recht duin waarvan de kam loodrecht op de windrichting staat.
Dynamische metamorfose

Geologie trefwoord J

         zie onder GEOLOGIE   —->  GEOLOGIE TREFWOORD 

°

Jama’s     Open karstpijpen =jama’s  /  JAMA (servo kroatisch ) —> Een schoorsteenvormige pijp van /tot 100 meter lengte veroorzaakt door karstificatie en in de ondergrond uitmondend in een grottenstelsel

http://nl.wikipedia.org/wiki/Karstpijp

afb21.jpg
Een karstpijp of orgelpijp is een verticale koker gevormd in kalksteen.
De pijp ontstaat door karstverwering op zwakke plekken zoals diaklazen, breuken en dolines, en kan tot honderd meter diep worden.
Een actieve karstpijp wordt steeds breder en dieper.
Soms kan men niet meer spreken over een koker, maar is deze uitgegroeid tot een onregelmatige, brede en hoge ruimte, die via een gat in de plafond in verbinding staat met de buitenwereld.

stad

De Aven d’Orgnac is een van de belangrijkste karstpijpen van Europa. Je daalt tot 135m onder de grond in een uniek netwerk van stenen zalen

pa Gorges de l’Ardèche pa Ardèche

°
Jura 2

JURA         —>  http://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek/JURA/1

Berggroep   / Bergketen  , Europees gebergte   ,Duits gebergte   , Frans-zwitsers gebergte   ,   Eiland bij Schotland/ Hebrideneiland           Frans wijngebied   http://wvw.frankdiekstra.nl/?page_id=3                                                                                                                                                              Frans departement   ,

 

 

1.-

http://nl.wikipedia.org/wiki/Jura_(gebergte)   –

De Jura is een gebergte aan weerszijden van de grens tussen Frankrijk en Zwitserland

http://www.digischool.nl/ak/onderbouw-vmbo/materiaal/begrip/b_frankr.htm                                                  http://www.digischool.nl/ak/onderbouw-vmbo/materiaal/begrip/b_landsc.htm                                                            http://www.encyclo.nl/lokaal/10536

 

Geologie van de Jura

De Jura, ten noordwesten van de Alpen, ligt tussen de Rhône-bocht ten westen van Chambéry in Frankrijk (zuiden), de Doubs (noordwesten) en de benedenloop van de Aare in Zwitserland (noordoosten). De Schwäbische Alb in Württemberg en de tot 657 m hoge Fränkische Alb (Frankische Jura) in Beieren, vormen een geologische voortzetting van het Jura plateau.
overzichtskaart 

Afbeelding

Samenstelling
De Jura stamt uit de middelste periode van het Mesozoïcum, tussen Trias en Krijt, met afzettingen van donkere en bruine mergels en wit kalksteen (dolomiet). Radiometrische datering geeft als ouderdom voor de Jura ca. 205 tot 135 miljoen jaar.
In Nederland komt het Lias slechts bij Winterswijk in enkele beekbeddingen aan de oppervlakte. In Zuid-België komen Lias en Dogger aan de oppervlakte aan de oostrand van het Parijse bekken. De Jurassische gesteenten zijn rijk aan planten- en dierenfossielen. De plantenwereld was goed ontwikkeld met nieuwe groepen van Varens en Naaktzadigen. De dierenwereld werd beheerst door reptielen (dinosauriërs); zij bevolkten in uiteenlopende vormen en afmetingen zowel land, zee als luchtruim. Beroemd is Archaeopteryx, de ‘oervogel’, die een schakel vormt tussen reptielen en moderne vogels (Teylersmuseum in Haarlem).

Afbeelding

Opbouw
De boogvormige gebergteketen scheidt zich in het zuiden af van de Alpen; verder noordelijk ligt het Molassebekken tussen Alpen en Jura. De stratigrafie bestaat van oud naar jong uit: Bontzandsteen, Muschelkalk, Keuper, Lias, Dogger, Malm, Krijt en plaatselijk Onder-Tertiair. Men onderscheidt twee gedeelten: de Keten-Jura en de Tafel-Jura. De Keten-Jura vormt het binnenste deel van de boog en is sterk geplooid. Deze plooien zijn vaak doorgebroken en opgeschoven met een beweging die naar het noordwesten gericht is. De Tafel-Jura is veel eenvoudiger geplooid, met brede, horizontaal liggende kruinen. De Keten-Jura is op de Tafel-Jura geschoven.

Plooiingsgebergte
De Jura is een goed voorbeeld van een plooiingsgebergte waar de plooiing niet diep in de ondergrond reikt: alleen het Tertiair en het Mesozoïcum zijn geplooid, terwijl het grondgebergte niet aan deze plooiing deelnam, ofschoon het wel aan breukvorming onderhevig is geweest. Een dergelijke oppervlakkige plooiing was mogelijk doordat vrijwel de gehele Mesozoïsche en Tertiaire formaties over de plastische zout- en gipslagen in de Muschelkalk gegleden zijn. Aan beide uiteinden van de Jura vindt men slechts enkele plooien, terwijl in het middengedeelte er wel tien tot vijftien voorkomen. Een ander belangrijk tektonisch verschijnsel zijn de horizontale verschuivingen, die scheef op de plooibundel staan. Breukvorming en plooiing staan met elkaar in direct verband. De plooiing vond plaats in het Plioceen. 

 

 

 

2.-Jura(departement/regio  )  is onderdeel van de regio Franche-Comté. Jura grenst aan de departementen Doubs, Haute-Saône, Côte-d`Or, Saône-et-Loire en Ain. Daarnaast grenst het aan het Zwitserse kanton Vaud. Het meest kenmerkende is natuurlijk het Juragebergte. De Jura is een gebergte aan weerszijden van de grens tussen Frankrijk en Zwitserland. Het is een oud gebergte  http://www.landenweb.net/jura                                                                                                                            http://www.reisgraag.nl/vakantie_frankrijk/jura/ 

3.-  Jura (eiland) – Wikipedia    nl.wikipedia.org/wiki/Jura_(eiland)

Jura (Schots-Gaelisch: Diùra) is een Brits eiland, onderdeel van de Binnen-Hebriden. Er wonen ongeveer 180 mensen. De hoofdplaats is Craighouse, waar 

http://en.wikipedia.org/wiki/Jura,_Scotland

4.-

Jura (periode) – Wikipedia     nl.wikipedia.org/wiki/Jura_(periode)               —> Het Jura is een periode in de geologie (en een systeem in de stratigrafie) die duurde van ongeveer 201,3 tot 145,0 miljoen jaar geleden (Ma). Het Jura is de 

Naamgeving en indeling – ‎Paleogeografie – ‎Gesteenten uit het Jura – ‎Leven

http://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Jura_(tijdperk)

°

http://www.ucmp.berkeley.edu/mesozoic/jurassic/jurassic.php

GEOLOGISCHE  FORMATIE /Geologisch tijdperk  

Jura

Geologisch tijdperk vanaf 200 tot 146 miljoen jaar geleden.

Dit is de bloeitijd van de reptielen (dinosauriers), waarvan er tientallen soorten ontstonden. Ook onstonden vliegende dinosauriers zoals de Archaeopteryx Dit waren primitieve voorlopers van de vogels. Het aantal zoogdieren breidde zich uit en de eerste krokodillen verschenen. Opkomst van naaktzadige planten en uitbreiding van de hoeveelheid schaaldieren. Veel ammonietenKlik hier voor info ! en zee-egelsKlik hier voor info !.
De Jura is onder te verdelen in het Onder Jura (Toarciaan, Pliensbachiaan, Sinemuriaan, Hettangiaan), het Midden Jura of Dogger (Calloviaan, Bathoniaan, Bajociaan en Aaleniaan) en het Boven Jura of Malm (Tithonien, Kimmeridgiaan en Oxfordiaan).

Periode Epoch Etage Tijd (in Miljoen jaar) *
JURA Boven (Malm) Tithoniaan 146 – 151
Kimmeridgiaan 151 – 155
Oxfordiaan 155 – 161
Midden (Dogger) Calloviaan 161 – 165
Bathoniaan 165 – 168
Bajociaan 168 – 172
Aaleniaan 172 – 176
Onder (Lias) Toarciaan 176 – 183
Pliensbachiaan 183 – 190
Sinemuriaan 190 – 197
Hettangiaan 197 – 200

* Ouderdom is afgerond

Klik hier voor vindplaatsen uit dit tijdperk.

°

 INLEIDEND  OVERZICHT        Jura          http://www.prehistoriclife.nl/Jura.html

De aarde was in het Jura, 170 miljoen jaar geleden, veel warmer en minder gevarieerd dan tegenwoordig. Er waren gedurende het grootste deel van deze periode vermoedelijk geen ijskappen aan de polen en door het milde klimaat was de zeespiegel veel hoger. Hierdoor was er minder droog land, maar waren er uitgestrekte ondiepe zeeën die wemelden van het leven. Het reusachtige continent Pangea was langzaam aan het uiteenvallen en de bekende hedendaagse landmassa’s als Noord-Amerika en Eurazië kregen geleidelijk vorm. De noordelijke en zuidelijke Atlantische Oceaan openden zich, maar tegelijkertijd sloot de oude Tethyszee zich.

De periode van 206 miljoen jaar geleden tot 142 miljoen jaar geleden wordt het Jura genoemd. De periode is vernoemd naar gesteenten die zijn gevonden in het Jura-gebergte in westelijk Europa op de grens van Frankrijk en Zwitserland. Het Jura is bekend als ‘het tijdperk van de dinosauriërs‘, maar is tevens de periode waarin het mariene leven floreerde en de bloemplanten evolueerden. Hoewel sommige groepen geleden hadden onder de massa-extinctie aan het einde van het Trias, was de vormenrijkdom van planten en dieren halverwege het Jura weer op peil. Dit herstel was het begin van een lange periode van groei, die zou aanhouden tot het einde van het Mesozoïcum. In het Jura begon het supercontinent Pangea uiteen te vallen.

Gondwana verplaatste zich verder nar het zuiden, waardoor er een westelijke uitloper van de Tethyszee in de Panama-regio kon ontstaan. Laurazië (Noord-Amerika en Eurazië) werd gescheiden van Gondwana en de landverbinding tussen Noord- en Zuid-Amerika ging verloren. Het splijten begon langs een lijn waarlangs Noord-Amerika van Afrika zou loskomen.

Verspreid over het oppervlak van Pangea begonnen ondiepe zeeën te ontstaan. Hierdoor werd het klimaat vochtiger in het binnenland. Het laaggelegen land tussen Noord-Amerika en Afrika werd overstroomd. Tegen die tijd bestond Groot-Brittanië en een groot deel van het vasteland van Europa uit eilanden in een ondiepe zee. Deze veranderingen hadden grote gevolgen voor de ontwikkeling van verschillende milieus en de evolutie van dieren en planten op het noordelijk en zuidelijk halfrond. Omdat de scheiding van de continenten onvolledig was, leken de dinosauriërs van verschillende continenten echter nog steeds veel op elkaar. Zo zijn de reusachtige brachiosauriërs van Noord-Amerika en Afrika nagenoeg identiek, evenals een aantal kleinere, beweeglijkere planteneters. Toch kwamen er al enkele subtiele en merkwaardige verschillen voor. In Afrika leefde naast de brachiosauriërs de met grote stekels uitgeruste stegosauriër Kentrosaurus, die sterk afweek van de klassieke, met platen uitgeruste Stegosaurus die in dezelfde tijd in Noord-Amerika leefde.

De Chinese dinosauriërs begonnen ook af te wijken van de dinosauriërs elders in de wereld. Dit schijnt erop te wijzen dat China al vroeg geïsoleerd was van de gebeurtenissen elders. Aan het begin van deze periode daalden de aardse temperatuur en de vochtigheidsgraad. Na afloop van het Vroeg-Jura keerde deze trend zich om en aan het einde van de periode steeg de temperatuur snel. De zeespiegel fluctueerde maar steeg gemiddeld naar een hoger niveau dan in het Trias. Hierdoor werden de kustregio’s van de continenten langzaam overspoeld en ontwikkelden zich in het binnenland geleidelijk ondiepe binnenzeeën. Deze warme, zonovergoten wateren vormden een ideaal voortplantingsgebied voor een vormenrijk en complex marien leven. Vanaf het Vroeg-Jura vormden zich opnieuw grote riffen in de ondiepe zeeën. Het fytoplankton, microscopische plantachtige organismen die nog altijd de basis vormen van de meeste voedselketens in zee, evolueerde in twee nieuwe groepen die nog steeds het microleven in oceanen beheersen: de dinoflagellaten en het nanoplankton. Aan het einde van de periode gingen de beenvissen steeds meer op bekende soorten lijken. Ze werden bejaagd door de spectalaire zeemonsters van de Jurassische zeeën, de roofzuchtige ichthyosauriërs (‘vishagedissen’) en de plesiosauriërs (‘bijna’-hagedissen).

Op het land waren verschillende groepen Triassische reptielen uitgestorven. De zoogdieren gedijden, zij het in de schaduw, maar de synapsiden (oude verwanten van de zoogdieren) zijn in deze periode uitgestorven. De lucht werd steeds drukker omdat zich steeds meer soorten vliegende reptielen (pterosauriërs) ontwikkelden die verschillende ecologische nissen bezetten. In het Laat-Jura kregen deze pterosauriërs gezelschap van dinosauriërs die veren hadden en waarvan sommige konden vliegen: de evolutie van de vogels was begonnen.

Het landschap kreeg een ander aanzien doordat nieuwe planten evolueerden. De globale temperaturen daalden tot onder die aan het eind van het Trias en er viel veel meer regen, waardoor er weelderiger en uniform tropische omstandigheden heersten. Aan het begin van het Jura werden dezelfde typen planten aangetroffen als in het Laat-Trias, maar de zaadvarens die in Gondwana gedomineerd hadden, verdwenen geleidelijk en werden vervangen door palmvarens en naaldbomen, terwijl de bodem bedekt was met varens.

Tegenwoordig vindt men de gefossiliseerde zaadkegels van naaldbomen uit het Jura, nadat ze eerst door beken ver bij de moederboom vandaan zijn gevoerd. Sommige soorten naaldbomen produceren al sinds het Jura hars.

Insecten die in de hars gevangen raken blijven in de hars bewaard. De planten die zich in het zuidelijk deel van het noordelijke continent ontwikkelden schijnen zich ten koste van de andere planten verbreid te hebben.

De steenkoolvelden die gevormd werden door talrijke bomen, zijn een bewijs van de omvang en de dichtheid van de bossen in deze periode.

Een belangrijke gebeurtenis in het Jura was de ontwikkeling en de diversificatie van de hoogontwikkelde bloemplanten, de angiospermen, die de terrestrische vegetatie uiteindelijk zouden domineren.


DUITSLAND

http://en.wikipedia.org/wiki/Swabian_Jura

Baden wurtemberg

http://paleoelegance.com/the-holzmaden-shale

posidonia shale

http://dinosaurpalaeo.wordpress.com/2012/04/12/palaeontology-sg-1/

FRANKRIJK  :  

-de Boulonnais  ligt aan de kust ten zuiden van Calais aan de noord Franse kust. Er zitten veel fossielen in de verschillende sedimenten uit het Jura tijdperk. Op verschillende locaties aan de kust zijn fossielen te vinden:

http://www.geologie-info.com/articles.php?Article=geologie-boulonnais

cap griz nez

  • Wimereux / Pointe aux Oies Gelegen ten zuiden van Cap Gris Nez aan de kust. Er zijn hier bivalven, brachiopoden, gastropoden en houtresten uit het Jura tijdperk te vinden. In de lagen waar ook grindsteentjes zitten (grove zandsteen, de grote blokken op het strand) kunnen tandjes bevatten van vissen en reptielen. Soms kun je in de zandsteen wat grotere ammonieten aantreffen.

KaartgegevensKaartgegevens ©2013 Google Afbeeldingen ©2013 TerraMetrics
cap gris nez
-Syam  :  De heuvels van de Jura zijn voornamelijk opgebouwd uit kalksteen uit,  het Jura-tijdperk en deels uit het Krijt-tijdperk (ongeveer 210 tot 130 miljoen jaar geleden). Kalksteen wordt gevormd in ondiepe zeeën, na verkitting van mariene organismen die carbonaten bevatten.
Gorges  Du Tarn  ….De “Causses” zijn opgebouwd uit kalksteenlagen uit het Jura-tijdperk (208-144 miljoen jaar geleden). Het vóórkomen van kalksteen geeft aan dat dit gebied tijdens het Jura-tijdperk een zee was.Na het Jura-tijdperk werd het gebied door tektonische krachten opgeheven, waardoor een groot kalksteen-plateau ontstond. Hierna begonnen rivieren zich in het plateau in te snijden en vormden ze 400 m diepe canyons (“gorges” in het Frans) die het plateau in verschillende stukken, de “Causses”, verdeelden.
De 400 m diepe Gorges du Tarn  De rivier “de Tarn”, heeft  diepe “Gorges du Tarn”uitgesleten, waardoor het plateau werd verdeeld in de”Causse de Sauveterre” (rechts) en de “Causse Méjean” (links). Ongeveer 40 ondergrondse rivieren voegen zich vanuit de beide Causses in de Tarn

-In het Tarn gebied in het zuiden van Frankrijk is een vindplaats waar diverse fossielen kunnen worden gevonden in mergel afzettingen uit het Toarcien (onderdeel van het onder Jura tijdperk).

Net ten zuiden van Florac, in St-Laurent-de-Trèves is een zeer aardig curiosum te bezichtigen: op een klein plateau zijn tientallen voetafdrukken van dinosauriërs in de kalksteen bewaard gebleven. Deze zijn gratis te bezichtigen en de locatie is voorzien van duidelijke infopanelen. Welke soort de sporen heeft achtergelaten is niet bekend.

 GROOT  BRITTANIE  

Groot-Brittanië tijdens het Jura

°
Rotsen uit de Jura-periode leveren uitstekende bouwstenen en waardevol ijzererts op. Ze bevatten ook een grote verscheidenheid aan fossielen, waaronder de overblijfselen van monsterachtige reptielen.

De beroemde Engelse geoloog William Smith was de eerste die de rotsen uit de Jura-periode onderscheidde en ze in kaart bracht. Vele van de kleurrijke omschrijvende benamingen die hij in 1799 aan de rotsen gaf, worden nog steeds gebruikt.

In Engeland komen rotsen uit de Jura-Periode aan de oppervlakte in een brede gordel die zich uitstrekt van de kust in Dorset tot de kust van Noord-Yorkshire. Ze ‘duiken’ geleidelijk naar het oosten en ze zijn aanwezig onder latere rotsen in de meeste delen van Zuid- en Oost-Engeland.

Tegen het eind van de Trias-periode brak de zee, die tot dan ver naar het zuiden lag, door en overstroomde de vlakke woestijnen die toen de Britse eilanden bedekten. Aanvankelijk vormde het zoute water lagunes, waarin zich bezinksel vormde. De rotsen uit deze tijd zijn niet dik en ze bestaan uit grijze leisteen en een dunne laag kalksteen. Bovendien bevatten ze een beenderenlaag: waarschijnlijk van de reptielen die verdronken toen de zee het land binnendrong. Later veranderde de diepte van de zeebodem voortdurend. In diep water kon zich modder en klei afzetten, maar in het ondiepe water werden de bezinkseldeeltjes verstoord door de golfslag en daar bezonken alleen groter, zwaardere zandkorrels, waaruit later kalksteen ontstond.

De vroege Jura-periode wordt in Engeland ook wel Lias genoemd. De rotsen zijn van de soort die ontstaan in diep water en ze bevatten afwisselende lagen blauwe leisteen en dunne, onzuivere kalksteen. In deze rotsen zijn opzienbarende overblijfselen van ammonieten en reptielen gevonden, vooral in de klippen van Dorset.

De Lias-bodem vormt een gordel van goede landbouwgrond, die dwars door Engeland loopt. Tegen het eind van de Lias-periode werd de zee ondieper en kalksteen en bezinksel hoopte zich erin op, vooral in Zuid-Engeland. In het midden van de Jura-periode werd de zee steeds ondieper. In de heuvels van Cotswold vormt de dikke laag leisteen een steile wand, die uitziet over de Severn-vallei. De kalksteen is oöliet (van het Griekse oon = ei en lithos = steen; eiersteen) – opgebouwd uit talrijke kleine bolletjes die op de eieren van vissen lijken. Ieder ‘ei’ bestaat uit een kleine zandkorrel of een schelpdeeltje, dat voortbewogen werd over de bodem van de Jura-zee en overdekt werd met kalksteen dat zich in de warme zee vormde. Meer naar het zuiden, in Somerset en Dorset, zijn de Jura-rotsen gevormd van bezinksel uit dieper water. De laag kalksteen is dun en het modderige bezinksel deed meer glooiende heuvels dan steile hellingen ontstaan. In het noorden zijn de rotsen uit het midden van de Jura-periode zanderiger en in Northampton komt ijzersteen voor (dat vrij wordt gewonnen), maar de ‘Rug van Lincolnshire’ bestaat uit kalksteen. In het uiterste noorden van Yorkshire is er een opzienbarende verandering in het landschap. Rotsen uit het midden van de Jura-periode vormen er een kale barre heidevlakte en de heuvels van Cleveland. De rotsen bestaan voornamelijk uit zand, met dunne laagjes modder en steenkool. Hier was in het midden van de Jura-periode een delta, opgebouwd uit ruwe afzetting die werd aangevoerd van de omringende landmassa. De delta leek veel op die uit de Carboon-periode en had eveneens wouden, hoewel de bomen meer op die van tegenwoordig leken dan de bomen uit het Carboon. Er vond geen vorming van steenkool op grote schaal plaats.

In Schotland zijn nog enkele brokken van deltazandsteen bewaard gebleven. William Smith noemde de eerste rotsen uit de late Jura-periode Cornbrash. De dunne laag blauwe leisteen is onderbroken, waardoor een bodem vrijkwam die uitstekend geschikt was voor het verbouwen van graan. Het Cornbrash loopt van Dorset naar Noord-Yorkshire en aangezien het duidelijk is gevormd door zeebezinksel, met zeefossielen, is het aannemelijk dat de delta werd overstroomd. Een laag zand vormde de daarop volgende Kallaway-rotsen, maar toen werd de zee dieper (behalve in Yorkshire), want de volgende laag van Oxford-klei werd gevormd in diep water. Daarna werd de zee weer ondieper en de volgende laag van koraalrots bevat op de meeste plaatsen kalksteen of zand en tevens fossielen van koraalriffen. Daarna volgde de laatste diepwaterperiode uit de Jura-tijd, vertegenwoordigd door de dikke blauwe Kimmeridge-klei. Ten slotte werden de Portland-rotsen en de Purbeck-rotsen gevormd. Tegen deze tijd was het gebied waarin bezinksel werd afgezet ingekormpen tot een kleine baai, die Zuidoost-Engeland bedekte. De Portland-rotsen bestaan hoofdzakelijk uit dikke, oöliete kalksteen, bekend in de bouwwereld. De groeven in Portland en Dorset hebben een groot deel geleverd van stenen voor gebouwen in Londen. De Jura-periode begon met het binnendringen van de zee. De periode werd afgesloten met de terugdrijving van het zeewater naar het zuiden. De Purbeck-rotsen bestaan uit zoetwaterbezinksel en kalksteen met weinige zeebezinksel. Verrassend zijn de ‘vuilnis’-beddingen: fossiele bodem met boomstronken in de oorspronkelijke stand van hun groei.Noord-Amerika tijdens het Jura

De Jura-periode begon in Noord-Amerika met de voortzetting van de ontwikkeling uit de voorafgaande periode. Ten oosten van de rijzende gordel van hoogland verspreidde de zee zich in zuidelijke richting, toen de geosynclinale van de Rocky Mountains zich langzaam vormde. Een bepaalde zee, die tegenwoordig Sundance Sea wordt genoemd, strekte zich over het vasteland van Noord-Amerika uit naar het zuiden. In het westen scheidde deze zee de jonge Rocky Mountains van de rest van het continent in het oosten. Tijdens het verdere verloop van de Jura-periode kwam het land naar het oosten toe tot in het midden van North Dakota en naar het zuiden toe tot in New Mexico soms onder water te staan. Maar daarna trok de zee zich terug en de vroegere zeebedding werd vruchtbaar laagland, bedekt met weelderige plantengroei en doorsneden door talrijke traagstromende rivieren uit het hoogland in het westen. Deze verspreidden grote hoeveelheden slib en grind over het gebied, waardoor de huidige Morrison-formatie ontstond, die zich uitstrekt van Colorado in het oosten tot Utah in het westen en van New Mexico in het zuiden tot Montana in het noorden. Deze formatie, die hoofdzakelijk bestaat uit leisteen en zandsteen, is zelden meer dan 125 meter dik. Er komt echter een schitterende verzameling van landdieren en planten uit de Jura-periode in voor, waaronder zeventig exemplaren van dinosauriërs en vijfentwintig exemplaren van primitieve zoogdieren. De warme, vochtige streek van het laagland waar deze rotsen werden gevormd, had een grote verscheidenheid van dierlijk leven en de snelle afzetting van sediment door ontelbare kronkelende rivieren schiep uiterst gunstige omstandigheden voor het ontstaan van fossielen. Het is moeilijk de juiste ouderdom van de Morrison-formatie te bepalen, want de samenstelling van fossielen is er uniek voor Noord-Amerika. Door vergelijking met soortgelijke rotsen op andere vastelanden, neemt men aan dat ze uit de late Jura-periode stammen. In deze zelfde periode werd de daling van de bodem langs de Stille Oceaan, die in de Trias-periode was begonnen, voortgezet. De geosynclinale werd steeds dieper en er zette zich een grote hoeveelheid bezinksel in af, die werd aangevoerd door de rivieren uit het hoogland in het oosten. De aardbewegingen tussen de twee geosynclinalen, die het land reeds enigszins hadden doen rijzen in de voorafgaande periode, werden steeds heftiger. Dit leidde ten slotte tot een uitbarsting, waardoor een keten van plooiingsbergen ontstond die in de plaats kwam van hethoogland

.1Basford; pag. 96-100

2Dixon; pag. 24-27
7Palmer; pag. 32-33, 98-99

FOSSIELE VINDPLAATSEN   JURA 
Robelmont, België
Tontelange, België
Aichelberg, Duitsland
Ammelhofen, Duitsland
Bad Boll, Duitsland
Balingen, Duitsland
Bischberg, Duitsland
Buttenheim, Duitsland
Dotternhausen, Duitsland
Drügendorf, Duitsland
Geisingen, Duitsland
Gosheim, Duitsland
Gräfenberg, Duitsland
Holzmaden, Duitsland
Ludwag, Duitsland
Mistelgau, Duitsland
 
Pilgerndorf, Duitsland
Rohden, Duitsland
Rosenfeld, Duitsland
Sengenthal, Duitsland
Solnhofen, Duitsland
Wallücke, Duitsland
Wehrendorf, Duitsland
Wellendingen, Duitsland
 
Wilsum, Duitsland
Airvault, Frankrijk
Arromanches, Frankrijk
Belmont, Frankrijk
Borrèze, Frankrijk
Boussagues, Frankrijk
Caen, Frankrijk
Cap Gris Nez, Frankrijk
Florac, Frankrijk
La Motte Bourbon, Frankrijk
Landaville, Frankrijk
Lion-sur-Mer, Frankrijk
Lixhausen, Frankrijk
Mende, Frankrijk
Millau, Frankrijk
Naves, Frankrijk
Pointe du Chay, Frankrijk
Ravenoville Plage, Frankrijk
Saint-Maixent, Frankrijk
Thin le Moutier, Frankrijk
Trouville-sur-Mer, Frankrijk
Vaches Noires, Frankrijk
Vallon Pont d Arc, Frankrijk
Cromarty, Groot-Brittannië
Devon coast, Groot-Brittannië
Dorset coast, Groot-Brittannië
East Riding of Yorkshire coast, Groot-Brittannië
Helmsdale, Groot-Brittannië
Isle of Skye, Groot-Brittannië
Ketton, Groot-Brittannië
Melton Mowbray, Groot-Brittannië
North Yorkshire coast, Groot-Brittannië
Northern Ireland coast, Groot-Brittannië
Saltburn-by-the-Sea, Groot-Brittannië
Somerset coast, Groot-Brittannië
South Wales coast, Groot-Brittannië
Whitby, Groot-Brittannië
Tardos, Hongarije
Brouch, Luxemburg
Dudelange, Luxemburg
Haller, Luxemburg
Rumelange, Luxemburg
Tulear, Madagaskar
Beni Tajjite, Marokko
Oued Dades, Marokko
Twente, Nederland
Kali Gandaki, Nepal
Spitsbergen, Noorwegen
Hallein, Oostenrijk
Bałtów, Polen
Dzialoszyn, Polen
Faustianka, Polen
Malogoszcz, Polen
Zalas, Polen
Zawiercie, Polen
Agua de Madeiros, Portugal
Cabo Mondego, Portugal
Penela, Portugal
Peniche, Portugal
Praia Grande, Portugal
Sao Martinho do Porto, Portugal
Ulianovsk, Rusland
Ajdovscina, Slovenië
Albarracin, Spanje
Alcaine, Spanje
Mallorca, Spanje
Holderbank, Zwitserland
Liesberg, Zwitserland 

USA

Uiteraard was  de ontdekking  en de  studie  van de meeste   dinosauriers uit het jura , in het begin  een amerikaanse aangelegenheid …. De VS is dan ook rijk aan afzettingen uit het  mesozoicum ….

https://geoinfo.nmt.edu/tour/landmarks/ghost_ranch/home.html

chimney rock

View from Chimney Rock trail toward Chimney Rock. Js is basal Jurassic Summerville sandstones and Jt is Jurassic Todilto.

Ethiopia  : 

  • Blue Nile Gorge, Ethiopia: Come along on a fossil-hunting trip to Ethiopia with UCMP researchers and see the first dinosaur fossils found there.

°

JURASSIC    COAST  :

 http://www.jurassiccoasttrust.org/

A map of the Jurrassic Coast

http://nl.wikipedia.org/wiki/Jurassic_Coast

Broad-Bench-Jurassic-Coast-Dorset-England

Broad Bench Jurassic Coast Dorset England

Achtergrond zondag 18 augustus 2013 door

Kusterosie legt fossielen bloot

Twee eeuwen geleden werden de eerste complete reuzenreptielen gevonden aan de zuidkust van Engeland, zoals de ichthyosaurus en de plesiosaurus. Langs de Jurassic Coast worden nog steeds met regelmaat bijzondere vondsten gedaan, zoals grote schedels van de ichthyosaurus. De instabiele rotskust geeft voortdurend nieuwe fossiele schatten bloot.

De Britse zuidkust in de graafschappen Dorset en Devon is een waar fossielenmekka, met name in de wintermaanden als de regen en golven op het strand en de cliffs beuken.

“Dagelijks worden er fossielen van reuzenreptielen gevonden,” vertelt Paddy Howe, als geoloog werkzaam bij het Lyme Regis Museum. “Meestal zijn het kleine stukjes bot, hele schedels en grote delen zijn zeldzamer”.

Mary_anning_plesiosaurus

Tekening van een plesiosaurus door Mary Anning.In 1823 ontdekt zij de allereerste complete plesiosaurus. Wikimedia Commons

Primeur van complete reuzenreptielen

Twee eeuwen geleden vond het Engelse meisje Mary Anning de eerste (vrijwel) complete fossielen van reuzenreptielen uit het Mesozoïcum: de ichthyosaurus en de plesiosaurus.

Ook vond ze er de eerste Britse pterosauriër, een vliegend reptiel. Sinds de tijd van Anning is Lyme Regis uitgegroeid tot het fossielencentrum van de Engelse zuidkust. Zowel voor (amateur-)paleontologen als in fossielen geïnteresseerde toeristen is het een populaire plek. Behalve Engelsen komen er ook veel Duitsers en Nederlanders.

Maar de belangrijkste vondsten komen niet van wetenschappers of het grote publiek, maar van – meestal lokale – commerciële fossielenjagers.

In 2008 werd nog een anderhalve meter lange schedel van een ichthyosaurus gevonden, even ten oosten van Lyme Regis, die voor ca. 25.000 euro door het museum in Lyme Regis werd gekocht. Van recentere datum is een twee meter lange schedel van dezelfde soort: Temnodontosaurus platydon.

P8070416-detail

°

Een heel gepuzzel

“Alleen al rond Lyme Regis zijn ca. twaalf verschillende soorten van ichthyosauriërs gevonden,” vertelt Howe. “Voor de hele Jurassic Coast gaat het om een stuk of twintig soorten.” Ook wat de plesiosaurus betreft blijft het niet bij één soort. In Lyme Regis zijn drie soorten gevonden en langs de hele kust loopt het tegen de tien.

“Het is vaak een heel gepuzzel om de verschillende botjes van één exemplaar weer tot een geheel te maken,” vertelt Howe, en hij spreekt uit ervaring. In 2010 vond hij, ‘gewoon’ op het strand, bij laagwater, een botje van een plesiosaurus (Plesiosaurus dolichodeirus) dat uit de versteende kleimodder stak. De rest van het dier lag enkele meters verderop begraven.

Duria_antiquior

Dierenwereld in de vroege Jura, gebaseerd op de door Mary Anning gevonden fossielen. Volledige exemplaren zijn zeldzaam omdat de dode cadavers op de zeebodem meestal werden verscheurd door aaseters. Henry De La Beche

Vóór Darwin

Mary Anning vond niet alleen de allereerste complete fossielen van zeereptielen. In een tijd, nog vóór Darwin, waarin de meeste mensen – ook wetenschappers – dachten dat de aarde slechts enkele duizenden jaren oud was en evolutie een nieuw begrip was, maakte zij gedetailleerde tekeningen van haar vondsten.

Mary_anning

Mary Anning aan het werk. Wikimedia Commons/Henry De La Beche

Van de kleinste botjes wist ze de diersoort te achterhalen. Zo kwam Anning als autodidact – mede dankzij alle kennis die zij van haar vader kreeg – in aanraking met wetenschappers in een tijd waarin het zeer ongebruikelijk voor iemand van haar afkomst was om de in paleontologie geïnteresseerde en welgestelde heren uit de hogere kringen persoonlijk te leren kennen en haar kennis met hen te delen.

De 19e eeuwse afbeelding hiernaast suggereert ten onrechte dat Mary Anning al het werk alleen zou hebben gedaan. Soms huurde ze een groep arbeiders in uit de lokale steengroeven om de vaak grote en zware fossielen uit te graven en te transporteren. Howe hierover: “Twee jaar geleden hebben we Annings ichthyosaurus een jaar lang in Lyme Regis geëxposeerd, maar zelfs met een groep volwassen mannen kregen we het skelet nauwelijks de trap op getild”.

Golden_cap_from_charmouth_beach

Kust ten oosten van Lyme Regis met helemaal rechts Golden Cap, waar Anning veel fossielen vond. Als broodwinning verkocht zij haar vondsten. Deze zijn nu te bezichtigen in de vele natuurhistorische musea die Groot-Brittannië rijk is, waaronder het Natural History Museum in Londen. Wikimedia Commons/Kevin Walsh

Van Trias naar Krijt

Aan de hand van bepaalde soorten slangsterren uit de verzameling van Anning weten we nu dat ze ook verder naar het oosten op fossielenjacht is geweest. In 2001 kreeg de zuidkust van Devon en Dorset de status van Werelderfgoed, en wordt deze als Jurassic Coast onder de aandacht gebracht. Geologisch bestrijkt het echter veel meer tijden dan alleen de Jura; de 155 km lange kust loopt van het Trias in het westen (Orcombe Point) tot Old Harry Rocks uit het Krijt.

Lyme_regis_oosten

Kust tussen Lyme Regis en Charmouth waar Anning vaak moet hebben gezocht en waar nog steeds regelmatig fossiele zeereptielen tevoorschijn komen. De aardlagen zijn hier goed zichtbaar; het zijn 190 miljoen jaar oude sedimenten uit een modderige zee, destijds op 40 graden noorderbreedte. DigitalGlobe 2013

Snelle erosie

“Gemiddeld verdwijnt er hier één meter kust per jaar,” vertelt Howe. “De rotsen bestaan afwisselend uit kalksteen en schalies, een soort kleigesteente. Het zachtere schaliegesteente erodeert veel sneller dan kalksteen. Je kunt het zelfs met je nagels kapot drukken.” Het is dan ook dit schaliegesteente waaruit de meeste fossielen afkomstig zijn. Door de golven, vooral bij vloed en tijdens storm en regen, komen voortdurend nieuwe fossielen tevoorschijn. Toeristen zijn dan ook vrij hier fossielen te zoeken, al moeten ze bijzondere vondsten wel aan de autoriteiten rapporteren.

P8090641-detail2

Krijtrotsen in Dorset met helemaal rechts: Old Harry Rocks. Deze markeren het meest oostelijke en geologisch jongste deel van de Jurassic Coast. Dit spierwitte en in zowel letterlijk als figuurlijk opzicht schitterend witte gesteente bestaat volledig uit eencellige kalkorganismen, de Emiliania huxleyi. Annemieke van Roekel

Beitels en spijkers

“Van een afstand zien de 19de eeuwse fossielen er wel goed uit,” vertelt Howe. “Maar als je nauwkeurig kijkt valt dat behoorlijk tegen. De botten zijn soms zelfs met beitels en spijkers uit het gesteente gehaald. In die tijd gebruikten ze nog geen zure oplossing, zoals wij dat nu doen. Zo komt het fossiel langzaam vrij, zonder dat het beschadigd raakt.”

P8070423-detail

Een model van de Scelidosaurus Harrisoni. Annemieke van Roekel in Lyme Regis Museum

Maar de regio rond Lyme Regis is niet alleen bekend van de vele fossiele zeereptielen. Hier is ook de Scelidosaurus Harrisoni gevonden, een dinosauriër uit de vroege Jura die tot nu toe nog nergens anders ter wereld is gevonden.

Het zijn echter niet alleen wetenschappers en fossielenzoekers die zich laten inspireren door de Jurassic Coast. Ook kunstenaars worden er door aangetrokken. De overvloed aan (afdrukken van) fossielen in brokken gesteente en het feit dat je relatief vrij bent om ze ook mee te nemen, komt ook hen goed van pas.

P8070401-detail

Kunstenaars laten zich inspireren door grote keien met soms levensgrote afdrukken van ammonieten op het strand van Lyme Regis. Eén van de kunstenaars is Adrian Gray. Hij gebruikt een combinatie van zwaartekracht en wrijving om de rotsblokken op elkaar te laten balanceren. Het tijdelijke ‘kunstwerk’ kan minuten tot uren staan, totdat – meestal – de wind het precaire evenwicht verstoort. Annemieke van Roekel

Bronnen en meer lezen

http://www.ramireziblog.wordpress.com/fossielen/

In 2007 werd na vier jaar opnieuw de Jurassic Coast bezocht, met mooie resultaten:

Second Jurassic Coast Fossil Hunt 2007 (1) – Belemnites

Second Jurassic Coast Fossil Hunt 2007 (2) – Ammonites

Second Jurassic Coast Fossil Hunt 2007 (3) – Ichthyosaur

Second Jurassic Coast Fossil Hunt 2007 (4) – Leftovers

http://www.dorsetlife.co.uk/2012/03/the-geology-of-dorset-the-jurassic-rocks/

Portland Limestone forming Pulpit Rock at Portland Bill

Ammonite in Kimmeridge Clay, Brandy Bay

Kimmeridge Clay in Kimmeridge Bay

Lees verder

Opschudding over oude inktvissen

24 september 2012 · door Adiël Klompmaker

Dino’s met veren kwamen meer voor dan gedacht

6 juli 2012 · door Marlies ter Voorde

Uitsterving niet door methaanscheet?

30 mei 2012 · door Adiël Klompmaker

Wereldrecord opgeraapt: samenscholende fossiele kreeften

8 maart 2012 · door Adiël Klompmaker

Dino’s duiken dankzij buikveren

12 december 2011 · door Klara Elwenspoek

 

Jurassisch reliëf 2

 <Bepaalde  (  jonge )   geplooide structurele reliëfs

<Een plooiing kan zich voordoen diep onder het aardoppervlak, in het gehele gesteentepakket of alleen of hoofdzakelijk in de lagen dicht bij de oppervlakte. Een plooiing in de oppervlakkige lagen, die het reliëf en het landschap beïnvloedt, kan een epidermisplooiing zijn. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in de Jura.: Hier heeft zich een typisch ruggenreliëf gevormd door epidermisplooiingen.

<Ook  een reliëf, ontstaan onder invloed van actieve invloed van de tektoniek op het vooraf  bestaande  reliëf ( bijvoorbeeld  door   opheffing  en nieuwe gebergtevorming ) noemt wel eens een Jurassisch reliëf.

<  Jurassisch reliëf bezit  onder andere    geen epigenetische rivieren.( in het schoon vlaams: doorbraakrivier omdat die zich doorheen een harde laag heeft gewurmd),   

Een Jurassisch reliëf is een recente plooiing , waarbij  de  voornaamste aanwezige   rivier(en) vooral antecedent( bijvoorbeeld Rhein … Donau ) is /zijn  ( =  ze bestonden al voor deze   Jura  plooiing plaatsvond). Vermits het nog zo(relatief)  jong is heeft erosie nog maar weinig kans gehad dus zijn de heuvels de anticlines en de valleien de synclines. …..

Uiteraard is de (veronderstelde ? ) afwezigheid  van dergelijke epigenetische  rivieren niet het beslissende  hoofdkenmerk  bij het identificeren van dergelijk relief    ….

<   in oude  reliefs  zijn  heel duidelijk de zeer strikt rechtlijnige ketens  te zien  die toch wel doen aanvoelen dat er afwisselend harde en zachte lagen in het spel zijn die worden geërodeerd    : —>   in  een jurassisch ( = jong ) relief is de  strikte oplijning minder duidelijk. —->  Daar zijn nog veel meer onregelmatigheden te vinden die het gevolg zijn van actieve opheffing.      De bergen daar hebben nog niet de kans gehad om zich volledig te nivelleren opdat enkel de meer regelmatige oplijning van harde vs. zachte lagen tot uiting komen in de structuur

Juveniel                  jong ( in de geologie –> fossiel–>)  exemplaar van een organisme.

<In de geologie wordt het woord  ook  gebruikt als synoniem voor ‘nieuw gevormd’, zoals in ‘juveniel (grond)water’, ‘juveniel gesteente’ en ‘juveniel magma’ (zie bijvoorbeeld stollingsgesteente en palingenese).

Juveniel water     

<  Water dat ontstaat bij het uitkristalliseren van magma’s of dat diep in de korst bij hoge temperatuur en druk uit atmosferische zuurstof en waterstof uit het inwendige van de aarde gevormd.

<   water gevormd op grote diepte in de aardkorst, als gevolg van endogene processen (magmatische en thermometamorfe processen) en voor het eerst voorkomend aan of dichtbij het aardoppervlak.

http://www.encyclo.nl/lokaal/10880

<interstitieel water van dezelfde geologische ouderdom als de omringende rots of laag, dikwijls van slechte kwaliteit en niet geschikt voor normaal gebruik(bijv. als drink- of bedrijfswater, of als water voor de landbouw)

zie ook

http://www.nu.nl/wetenschap/3475792/oudste-water-wereld-ontdekt.html

http://www.nature.com/nature/journal/v497/n7449/full/nature12127.html

https://tsjok45.wordpress.com/2012/11/13/water/

Water flowing out of a mine.

DOODGRAVERS

    insecten  Kevers  

°

Kevermoeder verslindt om voedsel bedelende jongen

23 augustus 2013

Jonge kevers van de soort Nicrophorus lopen het risico te worden opgegeten als ze te veel bedelen om voedsel, zo blijkt uit nieuw wetenschappelijk onderzoek.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Doodgravers

 

Nicrophorus vespilloides found on a dead hedgehog by the side of the road, 5-V-2005, Roggebotzand, Flevoland, Netherlands. Det, leg & photo E van Herk
Nicrophorus_vespilloides_wiki

De jonge kevers bietsen om voedsel door met hun pootjes tegen de bek van hun moeder te duwen. Als één van de jongen te vaak bedelt, wordt het dier opgegeten door het vrouwtje.

Dat melden onderzoekers van de Universiteit van Edinburgh in het wetenschappelijk tijdschrift Behavioral Ecology.

Karkas

Kevers van de soort Nicrophorus worden doodgravers genoemd, omdat ze hun eitjes leggen op de lijkjes van kleine dieren zoals muizen en vogeltjes.

Hun nageslacht voeden ze vervolgens door stukjes van het karkas op te slokken, te verteren en weer uit te spuwen in de bek van de jongen.

De wetenschappers testten hoe vrouwtjes reageerden op voortdurend gebedel door de dieren bloot te stellen aan een buitengewoon groot aantal nakomelingen van verschillende moeders, zo meldt nieuwssite Physorg.com. De kevervrouwtjes bleken de jongen die zich het vaakst bij hun bek meldden zonder aarzelen op te eten.

Natuurlijke selectie

De wetenschappers vermoeden dat de vrouwtjes met hun kannibalistische gedrag voorkomen dat jongen die niet continu bedelen te weinig voedsel binnenkrijgen.

In Nederland komen acht soorten doodgravers voor, waarvan drie soorten erg zeldzaam zijn.

Door: NU.nl/Dennis Rijnvis

°

Nicrophorus pustulatus

 

Doodgravers zijn kevers uit de familie van de aaskevers.  Wat ze zo apart maakt, is dat ze voor hun jongen zorgen.  Het zijn vrij grote kevers die 1 tot 4 centimeter groot kunnen worden.  Ze zijn glanzend zwart en hebben een oranje tekening op de rug en zijn behaard op de buik.  De kop is groot en heeft grote ogen.  Rond de hals zitten allerlei bobbels.  De dekschilden bedekken het achterlijf maar niet volledig.  Met deze schilden kunnen ze tsjirpen door de ribbels over elkaar te schuren.  De antennes zijn maar kort met een knots erop.

Het zijn echte roofinsecten die leven van maden van vliegen en aas.  Aas wordt ingegraven door de aarde eronder weg te duwen.  Vaak wordt er met andere doodgravers samen gewerkt.  Als het aas onder de grond zit, dan wordt er gepaard.  In het aas worden de eitjes gelegd.  De moeder blijft bij de eitjes tot ze uitkomen.  Dan worden ze door haar gevoerd zodat ze zich na 7 dagen ontpoppen.

http://macromite.wordpress.com/2010/02/14/mite-farm-or-some-animals-are-more-equal-than-others/

Met parasieten

°

PLUNDERAARS ,BARBARIJ EN VANDALISME

ARCHEOLOGIE  antropologie   :

 

°

Plunderaars maken gebruik van chaos in Egypte om malawi museum leeg te roven

: 18/08/13 -Bron: Bild
© ap.De internationale kunstwereld is geschokt omwille van de plundering van het beroemde Malawi-museum in Egypte.“Ik heb tranen in mijn ogen en mijn hart bloedt omdat we ons kostbaarste bezit aan het verliezen zijn: ons erfgoed“, twitterde Zahi Hawass, een gerenommeerde archeoloog. Het is dan ook een ware tragedie.

Terwijl de politie in hoofdstad Caïro een bloedbad aanrichtte, vond tweehonderd kilometer verder nabij de stad Minya een ander drama plaats. In het Malawi-museum werden zowat alle 1.100 artefacten gestolen: mummies van duizenden jaren oud, kleinere beeldjes, vazen en keramiek. Alleen datgene wat echt te zwaar was, lieten de plunderaars staan.

Volgens het ministerie van Oudheidkunde verzamelden Morsi (1) -aanhangers eerst in de tuin van het museum om daarna in te breken en het volledig leeg te roven.

De foto’s tonen met welke brutaliteit de mannen tekeergingen.

Vitrines werden kapotgeslagen en

standbeelden gebroken.(2)

Bovendien sloeg ook een brand over van een nabijgelegen politiekantoor in het heetst van de strijd.
“Deze plundering is een catastrofe, de wereld moet haar ogen openen en het Werelderfgoed beschermen”, smeekt Zahi Hawass.

© ap.
© ap.
© ap.
© ap.
°
(1)Religieuze intolerantie  jegens  de  “pyramides ”  ;  een  fatwa( door   Salafi Al-Gohari / November 2012),riep op om de pyramiden te vernietigenDe man was geen  enkeling  of  plaatselijke   zonderlingToen  Morsi nog  aan de macht was (en vooral trachte  “de moslim-broeders” en hun salafistische ideologie een duurzame en langdurende  greep  op het land   te verschaffen … )liet hij  een   moslim   TV-kanaal  toe te verkondigen    dat ” de  pharaonische  pyramides, de sfinx   en de werken en artefacten  van die   “farao’s ” eigenlijk  heidense  symbolen  en idolen   waren (godslasterlijke  getuigen van de ongelovige  polytheisten )  , die niet alleen  beter zouden verdwijnen … maar om die  voormelde  hun god  beledigende  en  religieuze  redenen moesten worden vernietigd …. ” 

Dergelijke oproepen zijn natuurlijk  de  ingedrukte    startknop  van agressieve en baarbaarse acties  die  verwacht kunnen  worden   van de nodige  woedende  zelotische en religieuze  idioten  & horden  plunderaars uit de “have nots “gelederen   die hun kans schoon zien   en die  allebei overal  wel te vinden zijn  ….  Bovendien kan dat nog verder escaleren  en kan een  kompleet  land  daardoor definitief ontwricht worden  door haar erfgoed ( eigenlijk haar achteruitkijkspiegel) dodelijk  te verkrachten  ……  
(2)
°
-Voor de huidige islamisten zijn de afbeeldingen van farao’s en oude goden godslastering,uitingen van polytheisten enzovoort ….. en dat moet dus vernietigd worden….
.
°
Net zoals de bibliotheek van Alexandrie herhaaldelijk en eeuwenlang eraan moest geloven ( en uiteindelijk kompleet afgebrand ) onder de afschuwelijke meutes van allerlei fanatieke monotheisten en  verzamelde  kennis haters …..
°
-kijk maar wat in onze tijd (2012)  de  islamistische moslim fanatici gedaan hebben met de eeuwenoude gebouwen van Timboektoe en mausolea  van plaatselijke soefi heiligen . .

Vernielingen Timboektoe

Een van de grafmonumenten in de Malinese stad TimboektoeEen van de grafmonumenten in de Malinese stad Timboektoe

dinsdag 3 jul 2012,

De vernielingen in Timboektoe in het noorden van Mali .

Timboektoe was  met twee andere steden in Noord-Mali sinds enige maanden in handen van de radicale beweging Ansar Dine, die banden zou hebben met al-Qaida.

Volgens de getuige worden graven van soefistische heiligen in Timboektoe vernield met bijlen, shovels en automatische wapens. Er komen ook berichten uit Timboektoe over vernielingen in een moskee uit de vijftiende eeuw.

Goddelijke opdracht

Op verzoek van de regering van Mali zijn de mausoleums zaterdag op de werelderfgoedlijst van Unesco gezet.

Een woordvoerder van het Internationale Strafhof heeft de vernieling van de graven omschreven als een mogelijke oorlogsmisdaad.

De beweging Ansar Dine erkent de Verenigde Naties noch het strafhof en laat weten dat de vernieling de uitvoering van een goddelijke opdracht is.

°

Boedha’s van Bamiyan

–  Of kijk naar wat is gebeurt met de  staande  boedha’s van Bayam  onder de taliban ……

http://nl.wikipedia.org/wiki/Boeddha’s_van_Bamyan

Reuters, AP − 10/03/01, 

De Taliban hebben de twee monumentale boeddhabeelden in Bamiyan grotendeels vernield.

‘De Taliban hebben beide beelden opgeblazen met explosieven’, zei oppositiewoordvoerder Mohammad Ashraf Nadim. De vernietigingsoperatie zou donderdag hervat zijn, na een pauze van drie dagen vanwege het islamitische offerfeest.

Het Afghaanse persbureau AIP maakte in Pakistan bekend dat de Taliban donderdag explosieven hadden gebruikt om het bovenste kwart van de grootste boeddha te vernietigen. Gisteren zou de operatie worden voortgezet.

Unesco bevestigt vernieling boeddha’s van Bamiyan


De Boeddhabeelden van Bamiyan zijn door de Taliban opgeblazen. Foto: CNN

Zeeburg, 13 maart 2001 – De twee eeuwenoude boeddhabeelden bij Bamiyan zijn vernietigd. Dat heeft de VN-organisatie Unesco maandag in Parijs gemeld. ‘De Taliban hebben een misdaad tegen de cultuur begaan’, aldus Unesco-directeur Koichiro Matsuura. ‘Het is afschuwelijk getuige te zijn van de koele en berekende vernietiging van cultuurgoederen die behoorden tot het erfgoed van Afghanistan en van de gehele mensheid.’
De internationale gemeenschap heeft ‘te weinig en te laat’ gedaan om de boeddha’s te redden. Dat zei de Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Abdul Sattar. Sattar noemde de vernietiging van de cultuurschatten een ‘tragische ramp’

In het weekeinde vond een laatste internationale poging plaats om de beeldenstorm in Afghanistan tot staan te brengen.
Zondag voerde VN-secretaris-generaal Kofi Annan in Pakistan besprekingen met de Taliban-minister van Buitenlandse Zaken Mutawakil in een poging de leiders van Afghanistan op andere gedachten te brengen. Maar het overleg leek als mosterd na de maaltijd te komen. De Taliban-leiders lieten weten dat het buitenland zich niet met de kwestie moet bemoeien. Zaterdag hadden de Taliban al gemeld dat 80 tot 90 procent van twee wereldberoemde boeddhabeelden was vernietigd.

Het vernietigen van de tweeduizend jaar oude beelden, 53 en 38 meter hoog, is een onderdeel van het streven van de Taliban naar de ultieme moslimstaat. Niet-islamitische kunst hoort daarin niet thuis. De Afghaanse beeldenstorm is afgelopen week zowel in het westen als in Arabische landen sterk bekritiseerd. Aan de afkeuring van de VN voor het gebrek aan ‘respect voor het werelderfgoed’ hebben de Taliban geen boodschap, omdat het volgens hen “een binnenlandse religieuze aangelegenheid” is.
Het bezoek van Annan aan Pakistan maakt deel uit van een rondreis door Zuid-Azië. De secretaris-generaal zei zaterdag de regionale vrede te willen bevorderen. Pakistan is in de streek Kashmir al jaren in een militair grensconflict verwikkeld met India. In Pakistan brengt Annan onder meer een bezoek aan een vluchtelingenkamp waar Afghanen verblijven, die de oorlog, de droogte en de Taliban zijn ontvlucht. (Bron: PI, Reuters, Cnn, ANP)

Afghaanse geestelijken: Doorgaan met verwoesten beelden


Het vijftig meter hoge Boeddha-beeld van Bamiyan is beschoten met kanonnen en raketwerpers. De Talibaan zouden het beeld nu met dynamiet willen opblazen.

Kabul, 8 maart 2001 –

De Taliban-regering in Afghanistan weigert af te zien van de sloop van niet-islamitische beelden. Volgens de fundamentalistische machthebbers is er geen alternatief om aan de islamitische wet tegemoet te komen. Wakid Ahmad Muttawakil, de minister voor Buitenlandse Zaken, maakte donderdag duidelijk dat de aanhoudende buitenlandse kritiek op de ‘beeldenstorm’ geen zoden aan de dijk zal zetten. “Het voornemen is onomkeerbaar.”
Vandaag zou als ‘deadline’ zijn gesteld om alle boeddha- en andere niet-islamitische beelden in het land te slopen.
Maandag riepen Afghaanse islamitische geestelijken het Taliban-bewind op door te gaan met de omstreden vernietiging van de metershoge Boeddhabeelden.
De oproep werd in de hoofdstad Kabul verspreid via de luidsprekers van talloze moskeeën ter ere van het offerfeest.
Taliban leider Mulla Mohammad Omar gebruikte het Offerfeest Eid-al-Adha afgelopen maandag om de Moslimwereld op te roepen de Talibaan te steunen bij de vernietiging van de eeuwenoude Boeddha-beelden en zich achter “zijn visie op de Islam” te verenigen:

“Deze idolen waren de Goden van de ‘Kuffar’. De enige God is ‘Allah Ta`ala’; daarom moeten alle afgodsbeelden vernietigd worden,” aldus het decreet uitgevaardigd door de fundamentalistische religieuze leiders in Kaboel.
De voorgenomen vernietiging van de Boeddhabeelden hebben tot wereldwijde protesten en een veroordeling door de Verenigde Naties geleid.

In het weekend spraken functionarissen van het Afghaanse Taliban-bewind elkaar nog tegen over de vernietiging van oude Boeddhabeelden in het land.

De ambassadeur van de Taliban in buurland Pakistan zegt dat er nog niets gesneuveld is.

De minister van Voorlichting en Cultuur houdt echter vol dat de beelden al grotendeels vernietigd zijn.

°

Het succesvol slopen   van de boedha site  van Bamiyan  was trouwens  de katalysator voor een  vernietigende  beeldenstorm in  het Afghanistan onder de Taliban  ; eigenlijk was  het  niet minder dan    een   religieus -aangewakkerde en barbaarse toelating om  het afghaanse  erfgoed  aan  kunstwerken en (vooral) geschiedenisgetuigen    te  vernietigen , te verminken  en /of  weg te  roven  … een “tabula rasa”  methode …. 

°

Overigens  is het niet de eerste keer  in de geschiedenis  dat deze  boedha  beelden  werden beschadigd door islam-zeloten en fanatici   ….Maar het slopen is nooit zo goed gelukt als in  2004-2005  

°

KERKEN  

Vernielde koptische kerk

°- Ook (waardevolle ? ) koptische kerken in Egypte  worden nu in brand gestoken  // Het aantal in brand gestoken kerken in Egypte is tot vandaaag  midden augustus  opgelopen tot ruim dertig, voor zover kon worden geregistreerd. Meer dan vijftig kerken zijn aangevallen en zwaar beschadigd…….Maar die uitingen van de (fanatieke ) moslim-onverdraagzaamheid  jegens anderdenkenden ( en broedermoorden op “andere” moslims  van een andere mening of strekking   )  zijn al langer dan vandaag bezig  …en niet alleen in Egypte  

Barbaarse zelfvernietigende kloothommels en  roversbenden  zijn het ….

ze wissen (alweer ) de eigen geschiedenis uit en denken dat hun “tabula rasa ” acties hun god welgevallig zullen zijn en/ of dat ze hun zakken zullen kunnen vullen met hun (waarschijnlijk) onverkoopbare buit waarvan ze menen  de  huidige rechtmatige “egyptische ”    eigenaars te zijn die er mee kunnen doen wat ze willen    …..hun beeldenstorm begint nog maar pas …en zal niet stoppen want het wordt  ook   aangewakkerd  door   de  vernielzucht   van de  vele  op wraak beluste   have-nots op zoek naar zondebokken

   
°

Zeer triest  allemaal  .
Ik hoop   ook  dat dit soort  chaos en losgeslagen  meutes  nooit het groot Egyptisch museum  van Cairo  zal treffen !

-Maar het is een ook een waarschuwing voor alle potentieele plunderaars en mogelijke ideologisch-religio-fanatici … want ooit worden ook de restanten van de fossiele mensachtigen in het museum van Kenya voorgoed vernietigd …
°

Schande en uiteindelijk het finale failliet worden  het deel van de voormelde   egyptische  zulthoofden   ….want ze vernielen  eigenhandig en  kompleet verblind en  reliegieus  geschift (want wie slacht nu een kip met gouden eieren ? )  een grote troefkaart uit  hun nog resterende bron van  grote  buitenlandse inkomsten…. ze zijn niet  goed bezig als ze denken dat toeristen  zullen blijven komen om enkel zand te zien en ik denk dat ze binnenkort raar zullen opkijken als ze enkel nog zand hebben om te verkopen .
Wie wil daar nog naar toe ?….. Zelfs als je niet vies bent om bepoteld te worden  …..

 

-DE  PLUNDERING   VAN HET IRAK MUSEUM  is ook al  zo iets schandalig    geweest  ….

 

en  Amerikaanse boerenpummels / barbaren vernietigden ( net  zoals  alle invallers  andere  soldaten in oorlogsgebied )ook onvervangbare   archeologische  mesopotaamse sites …..