Sterrenstelsels en sterren


INHOUD COSMOS   

 zie ook  

°DE MELKWEG.docx (1.7 MB) archief

 Een deel van de Melkweg. © NASA.

Er zijn sterren ontdekt die aan het ontstaan zijn op één van de gevaarlijkste plekken in het heelal: aan de rand van een supermassief zwart gat in het hart van onze Melkweg. Nooit eerder zagen wetenschappers daar zo’n ster vormen. De ontdekking komt van een internationale groep sterrenkundigen.Het middelpunt van onze Melkweg is een enorm zwart gat, een plek waar de zwaartekracht zo groot is dat zelfs licht niet kan ontsnappen. Sterren, planeten en andere hemellichamen worden naar het gat gezogen en gaan daar met veel geweld ten onder. In die enorme krachten zouden stof en gas onmogelijk kunnen samenklonteren tot sterren, maar toch is dat wat de astronomen hebben gezien. “We hebben plekken gezien waar het stof en gas zo dik geworden is dat zij de onherbergzame omgeving kunnen trotseren'” verklaarde Farhad Yusuf-Zadeh.Als die klonten stof en gas dik genoeg worden, ontstaat een kettingreactie. Ze trekken nieuw gas en stof aan, worden zo steeds groter en krijgen dus meer aantrekkingskracht. Zo wordt uiteindelijk een nieuwe ster geboren.


°sterren.docx (2 MB) archief 

°SUPERNOVA & GAMMABUSTER.docx (3.8 MB)archief 

…wetenschappers begin deze maand ook al ?

Supernova Remnant Cassiopeia A


°

Verste en oudste supernova

de oudste supernova tot nu toe ontdekt

 01 november 2012 15

Onderzoekers hebben twee superheldere supernova’s ontdekt. Ze bevinden zich heel ver weg: nog nooit werd een supernova op zo’n grote afstand van de aarde waargenomen. De supernova’s kunnen ons dan ook heel veel vertellen over de kinderjaren van ons universum.

“Het licht van deze supernova’s bevat gedetailleerde informatie over de jonge jaren van het universum, een tijd waarin een deel van de eerste sterren nog uit waterstof en helium gevormd tijdens de oerknal aan het ontstaan zijn,” vertelt onderzoeker Jeffrey Cooke. Samen met zijn collega’s maakt hij de ontdekking in het blad Nature bekend.

Superhelder
De twee ontdekte supernova’s zijn superhelder, in het Engels wordt ook wel gesproken over super-luminous supernovae. Zulke supernova’s zijn zo’n tien tot honderd keer helderder dan andere types supernova’s. De eerste superlichtsterke supernova werd enkele jaren geleden ontdekt. Dergelijke supernova’s zijn zeldzaam in het nabije universum. In het verre universum komen ze vaker voor. Dat heeft alles te maken met de ontstaansgeschiedenis van deze supernova’s. Wetenschappers gaan ervan uit dat ze ontstaan wanneer een supermassieve ster (150 tot 200 keer massiever dan onze zon) explodeert. De kans op zo’n gebeurtenis was in het jonge universum veel groter, omdat daar veel meer massieve sterren voorkwamen.

Heel oud
Met behulp van de Keck-telescoop gingen onderzoeker op zoek naar de restanten van zulke massieve sterren. Ze stuitten daarbij op twee supernova’s die zo’n 10,4 en 12,1 miljard jaar geleden ontstonden. De oudste supernova die wetenschappers eerder ontdekten, was 10,8 miljard jaar oud.

En daarmee kruipen we dus steeds dichter naar de oorsprong van het universum toe. “De eerste generatie sterren vinden, is toch wel de Heilige Graal voor astronomen,” vertelt Cooke. Maar wellicht duurt het niet lang meer voordat we die Heilige Graal vinden. “De afstanden van onze supernova’s overlappen met de afstanden waar we verwachten de eerste sterren te vinden.”

Bronmateriaal:
Distant super-luminous supernovae found” – Swinburne.edu.au
De artistieke impressie bovenaan dit artikel is gemaakt door Adrian Malec en Marie Martig (Swinburne University) en laat een chaotisch sterrenstelsel met daarin een superheldere supernova in het vroege universum zien.

 

Geschreven op 06 augustus 2012 om 13:15 uur door 3

Wetenschappers hebben een ster ontdekt die mogelijk over niet al te lange tijd uit gaat groeien tot een supernova. Gaat deze ster ons dan vertellen hoe een supernova exact tot stand komt?

Hoewel onderzoekers nog nooit een supernova tot stand hebben zien komen, hebben ze wel ideeën over hoe deze ontstaat. Twee sterren draaien om elkaar heen. Eén van de sterren is een witte dwerg die materie van de andere ster ontvangt. Wanneer de witte dwerg een massa heeft die 1,4 keer groter is dan die van de zon, explodeert deze en wordt een supernova.

Vragen
Hoewel dat grofweg wel aangeeft hoe een supernova ontstaat, zijn er nog veel vragen omtrent dit hele proces. Hoe kan de witte dwerg zijn massa nu laten toenemen? En hoe ziet de andere ster die materie aan de witte dwerg geeft, eruit? Om dat te achterhalen, zullen we een supernova in wording moeten zoeken. En dat is precies wat onderzoekers hebben gedaan.

Natriumgas
Uit recent onderzoek is gebleken dat rondom een supernova vaak natriumgas terug te vinden is. Dit gas komt van de ster die materie weggeeft en hangt vaak nog rond een ster wanneer deze reeds geëxplodeerd is en een supernova is geworden. De onderzoekers gingen op zoek naar een systeem waarin dit gas terug te vinden was. Ze vonden een dubbelster genaamd QU Carinae. Deze bestaat uit een witte dwerg die razendsnel materie van een andere ster afhaalt. Ook vonden ze natrium rondom de twee sterren.

Supernova
En daarmee heeft QU Carinae eigenlijk alle ingrediënten in huis om uit te groeien tot een supernova. “We zijn echt heel opgewonden dat we zo’n systeem hebben gevonden,” vertelt onderzoeker Stella Kafka. “Door deze systemen, de aard van deze twee sterren, de manier waarop massa wordt uitgewisseld en hun ontwikkeling op lange termijn te begrijpen, krijgen we een goed beeld van hoe dubbelsterren één van de meest belangrijke explosies in het universum kunnen veroorzaken.”

Supernova’s zijn heel belangrijk voor wetenschappers. Door te kijken naar de helderheid van supernova’s worden afstanden in het heelal vastgesteld. Ook waren het supernova’s die wetenschappers erop wezen dat het universum steeds sneller uitdijt.

Bronmateriaal:
Supernova progenitor found?” – Ras.org.uk
De afbeelding bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / CXC / SAO / JPL-Caltech / MPIA / Calar Alto / O. Krause et al.

Voor het eerst is bewijs gevonden dat de schokgolf van een supernova ervoor kan zorgen dat een supernova extreem helder lijkt.

Begin oktober 2010 ontstond er in het sterrenstelsel UGC 5189A een supernova. Een maandje later ontdekten astronomen de supernova SN 2010jl. In december 2010 en oktober 2011 gebruikten ze de Chandra-telescoop om de supernova te bestuderen.

SN 2010jl

Supernova SN 2010jl bevindt zich in een sterrenstelsel dat zo’n 160 miljoen lichtjaar van de aarde verwijderd is. De supernova is op de foto hierboven goed te zien: het is de heldere vlek bovenaan. De paarse kleuren op de foto laten de röntgenstraling zien.

Röntgenstraling
Uit de waarnemingen die Chandra in december 2010 deed, bleek dat de röntgenstraling van de supernova grotendeels geabsorbeerd werd door het gas eromheen. Dat gas had de ster nog voor deze een supernova werd weggeblazen. In oktober 2011 bleek er al veel minder röntenstraling te worden geabsorbeerd. Dat wijst erop dat de schokgolf die de supernova veroorzaakt had door het gas heen was gebroken. Het omringende gas bleek bovendien heel warm te zijn en dat wijst erop dat het door de schokgolf is verwarmd.

Helder
SN 2010jl was in zichtbaar licht veel helderder dan een doorsnee supernova. En de waarnemingen van Chandra kunnen dat mogelijk verklaren. De schokgolf die door het exploderen van de ster ontstaat, dringt zich in het materiaal er rond heen. Dat materiaal wordt verwarmd en geïoniseerd en gaat dan net als de supernova röntgenstraling afgeven. Daardoor lijkt de supernova veel helderder. In werkelijkheid ontleent deze een deel van zijn helderheid dus aan het omringende materiaal.

Wetenschappers voorspelden eerder al dat dit kon verklaren waarom de ene supernova veel energierijker was dan de andere. Maar het is voor het eerst dat daar ook direct bewijs voor wordt gevonden.

 Bronmateriaal:
A Supernova Cocoon Breakthrough” – Harvard.edu
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door xx (cc via Flickr.com).

°sterrenstelsels & nevels.docx (3.7 MB)archief 

Sterren ontstonden miljard jaar eerder dan gedacht

13/03/13

Ontelbare sterren in het universum blijken volgens een onderzoeksteam in Bonn een miljard jaar geleden eerder te zijn ontstaan dan tot nu toe werd gedacht. De ontdekking laat zien dat de heftigste sterrrenuitbarsting ongeveer 12 miljard jaar geleden plaatsvond in het heelal. Dat zegt Axel Weiss van het onderzoeksteam van het Max-Planck-Instituut voor Radioastronomie.

“De ontdekking betekent dat deze sterrenstelsels slechts twee miljard jaar na de oerknal zijn ontstaan. Ze zijn ook een miljard jaar ouder dan voorheen werd gedacht”, zei Weiss op de website stern.de. Tijdens het ontstaan van een ster draaien grote hoeveelheden kosmisch stof en gas om elkaar heen, waardoor nieuwe sterren ontstaan. Uit de nieuwe ontdekking bleek dat dat 1.000 keer sneller gebeurt dan in normale sterrenstelsels, aldus de onderzoekers. “Waar in de Melkweg één zon per jaar ontstaat, zijn dat er 1.000 per jaar in deze nieuwe sterrenstelsels. Dat is alleen daar waargenomen en niet in stelsels in onze omgeving.”Het is volgens de onderzoekers een inzicht in “de stormachtige jeugdfase van het universum”. De ontdekking werd gedaan door de nieuwe Alma-telescoop in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili. In totaal bestaat het project uit 66 telescopen. Volgens Weiss werd deze ontdekking gedaan toen pas 16 van die 66 telescopen in gebruik waren. “Je kunt je dan wel voorstellen wat de Alma-telescoop in de toekomst nog kan bereiken.”De ontdekking werd gedaan door de nieuwe Alma-telescoop in de Atacama-woestijn in het noorden van Chili. © afp.

zware dubbelster ontdekt

17 april 2013  

Astronomen hebben een dubbelster ontdekt die bij zijn geboorte ongeveer 300 tot 400 zonsmassa’s woog en nu nog 200 tot 300 keer zwaarder is dan de zon. En daarmee kan het wel eens de zwaarste dubbelster die tot op heden is waargenomen, zijn.

We vinden de zware dubbelster – R144 genoemd – in de Grote Magelhaense Wolk. De ster zend veel röntgenstraling uit en dat bracht astronomen op het idee dat het wellicht om een dubbelster zou gaan. Met behulp van de X-shooter spectograaf op ESO’s Very Large Telescope in Chili is dat nu bevestigd.

De zwaarste?
Bij de geboorte had de dubbelster een massa die ongeveer 300 tot 400 keer groter was dan die van onze zon. Tegenwoordig weegt deze ongeveer 200 tot 300 zonsmassa’s. Daarmee is deze waarschijnlijk zwaarder dan de zwaarste dubbelster die ons tot voor kort bekend was: NGC 3603-A1. Deze dubbelster heeft een massa die 212 keer groter is dan die van onze zon.

Linksboven ziet u dubbelster R144. De centrale sterrenhoop is met de cirkel aangeduid. Foto: NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Linksboven ziet u dubbelster R144. De centrale sterrenhoop is met de cirkel aangeduid. Foto: NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Raadsel
Of R144 nu zwaarder is dan NGC 3603-A1 of niet: de dubbelster heeft wetenschappers in ieder geval aan het denken gezet.

“Het is een raadsel hoe extreem zware sterren ontstaan,” vertelt onderzoeker Frank Tramper. “Volgens de meest gangbare theorieën kunnen sterren van honderden zonsmassa’s alleen worden gevormd in zware sterrenhopen.” R144 bevindt zich vrij ver van zo’n zware sterrenhoop. “Dat is misschien een indicatie dat dit soort systemen ook geïsoleerd kan ontstaan.” Een andere mogelijkheid is dat R144 wel in de centrale zware sterrenhoop is ontstaan, maar daar later uit is gegooid en zo uiteindelijk op zijn huidige plekje is beland.

En daarmee houdt R144 de gemoederen nog wel even bezig. Astronomen blijven de ster observeren en hopen in de toekomst de exacte massa vast te stellen en te bepalen of het inderdaad de zwaarste dubbelster is die tot op heden is waargenomen. Ook willen ze achterhalen hoe de ster precies is ontstaan.

Bronmateriaal:
Kandidaat zwaarste dubbelster geïdentificeerd” – Astronomie.nl
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA / D. Lennon / E. Sabbi (ESA / STScI).

Nevel rondom dubbelster verklaard

 09 november 2012   1

Astronomen hebben in het sterrenstelsel Centaurus twee om elkaar draaiende sterren ontdekt, binnen in een planetaire nevel. De ontdekking betekent dat een langstaande theorie wordt bewezen.

Rondom de kosmische nevel Fleming 1 hangen een aantal kosmische gasstralen. Astronomen konden er nooit achterkomen hoe zulke zogenaamde ‘jets’ konden ontstaan, en hoe ze zo symmetrisch konden worden. Maar nu zijn de wetenschappers erachter: er cirkelen twee witte dwergen rondom het centrum van het stelsel.

‘Schil’ van gas
De witte dwergen zorgen voor een bijzonder symmetrische planetaire nevel (een gloeiende ‘schil’ van gas rondom een ster in zijn laatste levensfase). Een planetaire nevel heeft dus niets te maken met een planeet. De ster stoot dan zijn buitenste schil af, zodat de kern bloot komt te liggen. Ondanks het feit dat sterren meestal rond zijn, zijn planetaire nevels vaak heel complex van structuur.

Snelle circulatie
De twee witte dwergen draaien in slechts 1,2 dagen om elkaar heen. Ook dat is uniek, zegt astronoom Henri Boffin. “Er is al vaker voorspeld dat deze kosmische jets ontstonden door een dubbelster, maar in alle modellen zouden de sterren er dan tientallen jaren over doen om om elkaar heen te cirkelen. En dan was het niet plausibel dat er een dergelijke nevel ontstond.

 

Het feit dat er nu twee sterren zijn ontdekt, verklaart hoe dergelijke nevels kunnen ontstaan. De aantrekkingskracht die de beide sterren op elkaar uitoefenen zorgt ervoor dat de ene ster de andere ‘opzuigt’. Daardoor ontstaat de symmetrische nevel.

Hele Grote Telescoop
De astronomen ontdekten de sterren met behulp van de Very Large Telescope. Daarmee maten ze het licht van de ster rondom Fleming 1, waardoor ze ook een beeld kregen van de bewegingen, de temperaturen en de chemische samenstelling van de sterren.

Fleming 1 is niet de enige nevel met een dubbelster, maar voor zover bekend is dit wel één van de weinige nevels die vergezeld wordt door twee witte dwergen.

Bronmateriaal:
Vreemd paar oude sterren geeft planetaire nevel spectaculaire vorm” – ESO.org
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door ESO (cc via ESO.org).

O

planetaire wolk (sterrenbeeld schild )

kleine maghelhaense wolk

7/08/13 – 14u06  Bron: Belga

sterrenkraamkliniek

°© afp.

De gigantische VLT-telescoop in Chili heeft een intrigerend stervormingsgebied in de Grote Magelhaense Wolk – een van de naaste begeleiders van de Melkweg – vastgelegd, meldt de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO.

Zelfs zonder een telescoop als de VLT is tijdens heldere, donkere nachten al een vage vlek in het zuidelijke sterrenbeeld Goudvis te zien, die op het eerste gezicht op een gewone wolk lijkt.De Grote Magelhaense Wolk (GMW) op 163.000 lichtjaar van ons is een grote producent van nieuwe sterren. Sommige van zijn stervormingsgebieden, zoals de beroemde Tarantulanevel, zijn al waarneembaar met het blote oog. Er zijn hier echter ook kleinere, maar niet minder intrigerende stervormingsgebieden te vinden, zegt de ESO. Een nieuwe VLT-opname geeft een detailrijk beeld van een opmerkelijk tweetal: NGC 2014 en NGC 2020.Gloeiende wolk
Het roze getinte object rechts op de haarscherpe foto, NGC 2014, is een gloeiende wolk van voornamelijk waterstofgas. Het bevat een sterrenhoop van hete jonge sterren. De energierijke straling van deze nieuwe sterren slaat elektronen los van de waterstofatomen in de omgeving, waardoor dit gas elektrisch wordt geladen en een karakteristieke rode gloed krijgt.

Behalve deze intense straling produceren zware jonge sterren ook een krachtige sterrenwind, die er uiteindelijk toe leidt dat het omringende gas wordt uiteengedreven en wegstroomt. Links van de sterrenhoop staat een eenzame heldere, zeer hete ster waarbij dit proces op gang lijkt te zijn gekomen: de ster heeft een holte veroorzaakt in de zeepbelachtige structuur die NGC 2020 wordt genoemd. De opvallend blauwe kleur van dit nogal geheimzinnige object is te danken aan de straling van de hete ster, die in dit geval zuurstof ioniseert in plaats van waterstof.

Kleuren
Dat de kleuren van NGC 2014 en NGC 2020 zo sterk van elkaar afwijken komt zowel door de verschillende samenstelling van het omringende gas, als door de temperaturen van de sterren die de wolken aan het gloeien brengen. Ook de afstanden tussen de sterren en de beide gaswolken spelen een rol, aldus nog de ESO.

°

Zeldzaam ‘vierkant’ sterrenstelsel ontdekt

 20 maart 2012

Het sterrenstelsel doet een beetje denken aan een rechthoekige diamant en is tamelijk ongewoon.

Het sterrenstelsel LEDA 074886 bevindt zich op zo’n 70 miljoen lichtjaar van de aarde. Dat de onderzoekers het sterrenstelsel nu pas hebben ontdekt, komt niet alleen door die grote afstand, maar ook door het sterrenstelsel zelf. Het is namelijk niet zo helder: het sterrenstelsel telt bijvoorbeeld vijftig keer minder sterren dan onze Melkweg. En voor de onderzoekers die het sterrenstelsel ontdekten, was het best wel even wennen.

“In het universum om ons heen, zijn sterrenstelsels er in drie vormen,” legt onderzoeker Alister Graham uit.

“Sferoïde, een soort schijf of onregelmatig gevormd.”

Schijf
Maar dit sterrenstelsel is anders. Het is rechthoekig. In eerste instantie dachten de onderzoekers dat het sterrenstelsel met de natuurwetten spotte. Hoe kan zo’n sterrenstelsel nu bestaan? Maar inmiddels weten ze al beter. Het is niet aannemelijk dat het sterrenstelsel kubusvormig is. Waarschijnlijk is het een soort opgeblazen schijf waar ze nu één zijde van gezien hebben, zo schrijven de onderzoekers in hun paper.

Het ‘rechthoekige’ sterrenstelsel. Afbeelding: Swinburne.edu.au.
Totstandkoming
Maar hoe is deze bijzondere schijf ontstaan? De onderzoekers denken dat het sterrenstelsel het resultaat is van twee spiraalvormige sterrenstelsels die met elkaar in botsing zijn gekomen. “Terwijl de sterren die al in deze sterrenstelsels voorkwamen in grote banen werden geslingerd en zo de vierkante vorm creëerden, zonk het gas naar het midden waar het nieuwe sterren en de schijf die we nu hebben waargenomen, vormde,” speculeert onderzoeker Duncan Forbes.

Dat het sterrenstelsel na de botsing zo’n rare vorm heeft aangenomen, heeft alles te maken met de oriëntatie van de twee sterrenstelsels. “Wanneer (in de toekomst, red.) ons eigen schijfvormige sterrenstelsel met het schijfvormige Andromedastelsel botst en de oriëntatie was juist geweest dan zouden we over zo’n drie miljard jaar ook inwoners zijn van zo’n vierkant sterrenstelsel,” merkt Graham op. Dankzij de ontdekking van dit sterrenstelsel hopen de astronomen een nog beter beeld van de evolutie van sterrenstelsels te krijgen.

Bronmateriaal:
Astronomers discover ‘emerald-cut’ galaxy” – Swinburne.edu.au
De afbeelding bovenaan dit artikel is afkomstig van de site Swinburne.edu.au.

Uniek spiraalstelsel

 19 juli 2012  11

Wetenschappers hebben een wel heel bijzonder spiraalstelsel ontdekt. Het stelsel ontstond toen het universum nog maar 3 miljard jaar oud was en spiraalstelsels extreem zeldzaam waren.

Het spiraalstelsel bevindt zich op zo’n 10,5 miljard lichtjaar van de aarde, zo meldt het blad Nature. Toen wetenschappers het spiraalstelsel ontdekten, wisten ze even niet wat ze zagen. “Het feit dat dit sterrenstelsel bestaat, is verbazingwekkend,” vertelt onderzoeker David Law.

Te vroeg
Wetenschappers gingen er namelijk altijd vanuit dat zulke prachtige en complexe spiraalstelsels nog niet zo vroeg in de geschiedenis van ons universum voorkwamen. Sterrenstelsels die zo’n 3 miljard jaar nadat het universum ontstond, tot stand kwamen, zien er vaak niet zo fraai uit. Ze zijn onregelmatig gevormd en lijken meer op willekeurige klonters dan op een spiraalstelsel met fraaie armen. Maar dit stokoude sterrenstelsel is anders. Mooier. Beter geordend, ook. Law heeft er een passende metafoor voor. “Dit sterrenstelsel tussen de onregelmatig gevormde, jonge sterrenstelsels van die tijd zien, is als het zien van een volledig volgroeide volwassene in een klas met basisschoolkinderen.”

 

Raadsel
En daarmee staan wetenschappers voor een raadsel. Het is onduidelijk hoe dit sterrenstelsel al zo vroeg in de geschiedenis van het universum – zeker één miljard jaar eerder dan alle andere spiraalstelsels – kon ontstaan. Mogelijk is een kleiner sterrenstelsel bezig om zich met het grote sterrenstelsel te mengen, waardoor de spiraalachtige vorm van het sterrenstelsel wat uitgesprokener wordt. Maar dat blijft speculeren.

Het bijzondere spiraalstelsel heeft voorlopig de naam BX442 gekregen. Het sterrenstelsel zal nog wel een tijdje de aandacht van wetenschappers trekken. Door meer te weten te komen over de totstandkoming van dit sterrenstelsel, kunnen we mogelijk ook meer te weten komen over het ontstaan van onze eigen Melkweg.

Links een prachtig (jong) spiraalstelsel (Messier 51). Rechts het oude spiraalstelsel dat toch ook echt die vormen al heeft. Foto’s: NASA / ESA (M51) en Dunlap Institute for Astronomy & Astrophysics / Joe Bergeron.

Messier 106

 06 februari 2013

De Hubble ruimtetelescoop heeft – met een beetje hulp van een amateur-astronoom – één van de beste foto’s die ooit van het spiraalvormige sterrenstelsel Messier 106 zijn gemaakt, afgeleverd. Het resultaat is fantastisch.

Messier 106 bevindt zich op ongeveer twintig miljoen lichtjaar van de aarde. In het hart van het spiraalvormige sterrenstelsel vinden we een supermassief zwart gat dat honger heeft. Het trekt voortdurend gas naar binnen. Wanneer dit gas richting het zwarte gat cirkelt, warmt het op en geeft het straling af.

Op de foto is nog een bijzonder kenmerk van Messier 106 bijzonder goed te zien. De meeste spiraalvormige sterrenstelsels hebben twee armen, maar Messier 106 lijkt er vier te hebben. In tegenstelling tot de twee ‘normale’ armen bestaan de twee extra armen niet uit sterren, maar uit heet gas. Waarschijnlijk worden ze veroorzaakt door het zwarte gat in het centrum van Messier 106. Het zwarte gat verstoort en verwarmt het omringende gas en zou zo de twee extra armen vorm geven.

messier 106

De prachtige foto van Messier 106 bestaat voornamelijk uit beelden die Hubble van het sterrenstelsel maakte. Amateur-astronoom Robert Gendler verzamelde de beelden die Hubble maakte en plakte ze aan elkaar om een compleet beeld van het sterrenstelsel te krijgen. Waar stukjes informatie misten, gebruikte hij zijn eigen observaties om het plaatje compleet te maken.

Bronmateriaal:
A spiral galaxy with a secret” – Spacetelescope.org

Paardenkopnevel

 19 april 2013

één van de mooiste nevels die het universum rijk is: de Paardenkopnevel.

Hubble vereeuwigde de nevel in infrarood. We zien de nevel daardoor opdoemen als een transparant en vluchtig geheel. Heel anders dan de foto’s in optisch licht die ons van de nevel bekend zijn. Daarop schittert de nevel als een donkere schaduw.

Downloaden

Wilt u deze foto op zeer hoge resolutie downloaden? Klik dan hier!

De Paardenkopnevel bevindt zich op zo’n 1500 lichtjaar van de aarde en maakt deel uit van het Orioncomplex. In dit gebied ontstaan zeer massieve sterren. Dat is op de foto goed te zien. Zo zien we boven het bovenste randje van de nevel twee sterren opdoemen uit hun ‘kraamkamer’.

De nevel lijkt een soort pilaar in de ruimte te vormen. De vorm van die pilaar doet denken aan het hoofd van een paard, vandaar de naam. De pilaar ontstaat doordat een heldere ster in de buurt ervoor zorgt dat de nevel langzaam verdampt. Gaswolken rondom de Paardenkopnevel zijn hierdoor al een eind zijn vervlogen, maar het bovenste deel van de vooruitstekende ‘pilaar’ bevat een grotere dichtheid waterstof en helium en bevat veel stof. Hierdoor werpt deze een schaduw op het materiaal erachter, waardoor het licht van de ster er geen grip op kan krijgen en een pilaar ontstaat.

De paardenkopnevel. Foto: NASA / ESA / the Hubble Heritage Team (STScI / AURA).

De paardenkopnevel. Foto: NASA / ESA / the Hubble Heritage Team (STScI / AURA).

Bronmateriaal:
NASA’s Hubble sees a horsehead of a different color” – Hubblesite.org

Astronomen nemen verste sterrenstelsel tot nu toe waar

Geschreven op 16 november 2012 om 10:15 uur door 3

Met behulp van Hubble en Spitzer en de natuur zelf, hebben astronomen het verste sterrenstelsel tot nu toe waargenomen. Het stelsel ontstond 420 miljoen jaar na de oerknal. Het licht ervan deed er 13,3 miljard jaar over om de aarde te bereiken.

De onderzoekers namen het sterrenstelsel met behulp van twee telescopen en een techniek die bekend staat als gravitational lensing waar. Alleen door naast de telescopen ook een natuurlijke lens te gebruiken, konden de onderzoekers dit verre sterrenstelsel waarnemen.

Hoe werkt het?
Bij gravitational lensing gebruiken onderzoekers een ander object in het heelal met een sterk zwaartekrachtsveld om het licht van een object erachter (in dit geval dus het zeer oude sterrenstelsel) af te buigen. Zo ontstaat een lens-effect, waarbij het vooraan gelegen object het licht van het verder weg gelegen object een boost geeft. In dit geval gebruikten onderzoekers het zeer zware sterrenstelsel MACS J0647+7015 om het licht van het verre sterrenstelsel MACS0647-JD een boost te geven. Hierdoor leken de beelden van het verre sterrenstelsel zeven tot acht keer helderder.

WIST U DAT…

Kleintje
MACS0647-JD is bijzonder klein: minder dan 600 lichtjaar breed. Bedenk daarbij dat het licht van dit sterrenstelsel 13,3 miljard jaar onderweg is geweest: wat wij nu zien, is in werkelijkheid dus 13,3 miljard jaar geleden gebeurd. Onderzoekers denken dan ook dat het sterrenstelsel in die tijd nog flink gegroeid is. “Dit object kan wel eens één van de bouwblokken van een sterrenstelsel zijn,” vertelt onderzoeker Dan Coe. “In de volgende dertien miljard jaar kan het wel eens tientallen, honderden of duizenden keren samengesmolten zijn met andere sterrenstelsels of stukjes ervan.”

Het sterrenstelsel op 13,3 miljard lichtjaar afstand. Foto: NASA / ESA / M. Postman / D. Coe (STScI) / CLASH Team.

Fascinerend
De vondst van het sterrenstelsel geeft ons een uniek kijkje in het verre verleden van ons universum. Het is fascinerend te bedenken dat MACS0647-JD uit een tijd stamt waarin het universum nog maar drie procent van zijn huidige leven erop had zitten (het universum is nu zo’n 13,7 miljard jaar oud).

Astronomen kunnen dankzij krachtige telescopen en handige trucjes zoals de zwaartekrachtlens steeds verder terug kijken. Eind september maakten ze nog bekend het verste sterrenstelsel tot dan toe te hebben ontdekt: dat bevond zich op 13,2 miljard lichtjaar van de aarde. Dit sterrenstelsel gaat daar alweer overheen. En daarmee komen we steeds dichter bij de oorsprong van het universum in de buurt.

Bronmateriaal:
NASA Great Observatories Find Candidate for Most Distant Object in the Universe to Date” – NASA.gov
De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door NASA / ESA / M. Postman / D. Coe (STScI) / CLASH Team.

Over tsjok45
Gepensioneerd . Improviserend jazzmuzikant . Instant composer. Jamsession fanaat Gentenaar in hart en nieren

One Response to Sterrenstelsels en sterren

  1. Pingback: C : COSMOS | Tsjok's blog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: