gesteenten


zie onder Geologie

Wat is een (ge)steen(te)?

Een steen is een verzameling van meestal meerdere mineralen in verschillende verhoudingen. Er zijn drie hoofdsoorten:

  1. de magmatische – of stollingsgesteenten, ontstaan uit vloeibaar magma.
  2. de sediment- of afzettingsgesteenten ontstaan door verwering, transport en afzetting uit oudere gesteenten.
  3. de metamorfe- of omvormingsgesteenten ontstaan onder invloed van hoge temperatuur en druk, diep in de aardkorst. Het uitgangs gesteente kan een magmatisch of een sediment gesteente zijn geweest.

http://home.kpnplanet.nl/mr_15/76/H.Bakker78@kpnplanet.nl/geoinn/steenvandemaand.htm

Gesteentekringloop

Natuursteen is een verzamelnaam voor alle stenen die op natuurlijke wijze zijn gevormd.

Grof gezegd zijn er drie manieren waarop dat gebeurt: door vulkanisme (stollingsgesteenten), door sedimentatie (sedimentaire of afzettingsgesteenten) of door vervorming onder invloed van druk en temperatuur (metamorfe gesteenten).

In feite is er sprake van een gesteentecyclus, waarbij de verschillende vormen kunnen in elkaar overgaan. Stollingsgesteenten kunnen bijvoorbeeld eroderen en de afzonderlijke mineralen kunnen vervolgens weer samenkitten tot een afzettingsgesteente. Wanneer dat afzettingsgesteente vervolgens diep in de aarde terecht komt, gaat het onder invloed van druk en temperatuur over in een metamorf gesteente.

Gesteentecyclus

Magma (1) kristalliseert (2) en zo ontstaan stollingsgesteenten (3). Die eroderen (4) en sedimenteren (5) waarna afzettingsgesteenten ontstaan (6). Vervolgens raken die begraven onder andere sedimenten (7) waardoor metamorfe gesteenten ontstaan (8) die bij grote hitte weer kunnen veranderen in magma (9). Afbeelding: © Creative commons

De Grieken waren niet de enigen die natuursteen gebruikten als bouwmateriaal. Al lijken asfalt en beton de laatste decennia de overhand te hebben genomen, toch is er nog voldoende natuursteen te herkennen in de stad.

Hieronder de negen meest kenmerkende soorten, gerangschikt naar ontstaanswijze!

Stollingsgesteenten

Rapakivi_brown

De naam ‘rapakivi’ betekent ‘rotte steen’ in het Fins, vanwege het bruine uiterlijk van de graniet

Afbeelding: © Creative Commons

Rapakivigraniet

Herkomst: Finland.
Ontstaan: graniet vormt binnen in vulkanen, wanneermagma uit het binnenste van de aarde omhoog borrelt en langzaam afkoelt. Daarbij stollen de verschillende chemische bestanddelen tot diverse mineralen en vormen met het blote oog zichtbare kristallen. Hoe langzamer de afkoeling, des te groter de kristallen.
Uiterlijk: elk type graniet (zo ook rapakivi) heeft zijn eigen kenmerkende samenstelling en korrelgrootte. Voor het grootste deel bestaan granieten uit kwartsveldspaaten mica. Kwartskristallen zijn te herkennen aan hun glasachtige, enigszins doorschijnende uiterlijk. Ook zijn ze opvallend hard: je kunt er zo mee in een mes krassen. Veldspaatkristallen zijn meestal langgerekt en kunnen in allerlei kleuren voorkomen, van wit, roze en rood tot donkergroen en zwart. Het zijn de veldspaten die de kleur van de steen grotendeels bepalen. Mica’s zijn glad, glimmend en zwart (biotiet) of bruin (muscoviet). Bij de rapakivigraniet zijn er naast lichtbruine en groenige veldspaten en mica’s ook nog andere donkere kristallen aanwezig, zoals hoornblende en magnetiet. Het donkere uiterlijk ziet er wat onfris uit, vandaar de naam: ‘rapakivi’ betekent ‘rotte steen’ in het Fins…
Ouderdom: de rapakivigraniet behoort tot de oudste gesteenten ter wereld en is over het algemeen tussen de 2500 en 500 miljoen jaar oud (Proterozoïcum). Inmiddels vindt er geen vulkanisme meer plaats in Finland.
Bijzonderheden: de naam ‘graniet’ is afgeleid van het Latijnse woord granum (korrel), vanwege het korrelige uiterlijk van de steensoort.
Voorkomen: graniet is terug te vinden in allerlei gebouwen en bruggen. Rapakivigraniet wordt vaak gebruikt in de puien van winkelpanden.

Basalt_used_in_wave_braker_beach_the_hague

In Nederland wordt basalt vaak gebruikt als bovenlaag van dijken (de zogeheten ‘armour’) om het geheel te beschermen tegen erosie

Afbeelding: © Creative Commons

Basalt

Herkomst: Eifel.
Ontstaan: niet alle magma stolt al in de vulkaan zelf. Wanneer magma in vloeibare vorm het aardoppervlak bereikt (als lava) stolt het zo snel dat er geen kristallisatie plaatsvindt. Wat rest is een grijs- tot bruinzwart gesteente: basalt.
Uiterlijk: bij basalt kun je niet spreken van aparte soorten, zoals bij graniet het geval is. Vaak zitten er kleine gaatjes in de stenen: restanten van luchtbelletjes die in de stollende lava gevangen raakten en de basalt een wat sponsachtig uiterlijk kunnen geven. Stollend basalt kan bijzondere vormen aannemen. Zo ontstaan tijdens het afkoelen vaak krimpscheuren, wat resulteert in prachtige zeshoekige zuilen.
Ouderdom: de Eifelbasalt, die in Nederland veel wordt gebruikt, is ruim 10.000 jaar oud (Pleistoceen – Holoceen).
Bijzonderheden: basalt is slijtvast en stroef en daarom ideaal geschikt als anti-slipmateriaal.
Voorkomen: traptreden, vloeren en dijken.

Tuffstein_haus

Huis gebouwd van tufsteen in de Duitse Eifel

Afbeelding: © Creative Common

Tufsteen

Herkomst: Eifel.
Ontstaan: als magma veel luchtbelletjes bevat, spat het zodra het aan de oppervlakte komt uiteen in talloze druppeltjes. De druppeltjes koelen af en de as die vervolgens ontstaat kan verkitten tot tufsteen.
Uiterlijk: lichtgele, -rode of -bruine steen. Lijkt op een poreuze vorm van zandsteen (zie onder), maar is lichter in gewicht en voelt scherper aan.
Ouderdom: de Eifeltufsteen, die in Nederland veel wordt gebruikt, is net als de basalt zo’n 10.000 jaar oud (Pleistoceen – Holoceen).
Bijzonderheden: geologen zijn het onderling niet eens over de classificatie van tuf. Sommigen noemen het een stollingsgesteente vanwege de vulkanische oorsprong, anderen beweren dat het een afzettingsgesteente uit de atmosfeer is.
Voorkomen: vooral in kerken die in de Middeleeuwen zijn gebouwd; een voorbeeld is de Janskerk in Utrecht.

Sedimentaire gesteenten

S5002756

Fossiel van struikvormig koraalrif Afbeelding: © Annemieke van Roekel/De Vuurberg

Belgisch hardsteen

Herkomst: Ardennen.
Ontstaan: uit de kalkskeletjes van zeedieren, op de zeebodem.
Uiterlijk: blauwzwarte gladde steen met daarin witte fossielen van zeelelies, koralen en schelpen.
Ouderdom: 360 – 300 miljoen jaar geleden (Carboon).
Bijzonderheden: Belgisch hardsteen behoort tot de meest gebruikte natuursteenvarianten en wordt ook wel ‘petit granit’ genoemd omdat de vele fossielen de steen een granietachtig uiterlijk geven.
Voorkomen: vooral in stoepranden en oude herenhuizen.

Monument_amsterdam

Het Monument op de Dam bestaat uit travertijn en is bij de recente restauratie geimpregneerd met acrylhars om de kalk te beschermen tegen oplossing Afbeelding: © Creative Commons

Travertijn

Herkomst: warme, waterrijke gebieden met sterk kalkhoudend water (bijvoorbeeld Turkije).
Ontstaan: travertijn vormt in poelen langs bergwanden. Als het kalkrijke water de berg uit komt stromen, zorgt de koele buitenlucht dat de opgeloste kalk wordt afgezet en horizontale travertijnlagen vormt.
Uiterlijk: crèmekleurig, wit of okergeel, vaak zijn dunne laagjes te onderscheiden.
Bijzonderheden: travertijn is, net als andere kalksteenvarianten, bijzonder verweringsgevoelig. HetMonument op de Dam in Amsterdam is gemaakt van travertijn en moest enkele jaren geleden gerestaureerd worden omdat de urine van wildplassers de kalk teveel had aangetast. Ook regenwater dat langs de zuil naar beneden sijpelt zorgt ervoor dat de kalk deels oplost. Onderaan de zuil wordt de kalk weer afgezet in de vorm van kleine stalactieten.
Voorkomen: monumenten en gevels. Ook het ItaliaanseColosseum bestaat uit travertijn.

Herrgott_von_bentheim

Het kasteel van de Duitse plaats Bad Bentheim is gebouwd met zandsteen van de nabijgelegen groeve, die de steensoort ook zijn naam heeft gegeven Afbeelding: © Creative Commons

Bentheimer zandsteen

Herkomst: Duitsland (net over de grens).
Ontstaan: zandsteen ontstaat wanneer zand door de druk van bovenliggende bodemlagen wordt samengeperst en de afzonderlijke korrels verkitten.
Uiterlijk: in zandsteen zijn de afzonderlijke korrels (max. 2 mm groot) vaak nog goed te herkennen. De steen is vaak gelig van kleur en bestaat grotendeels uit kwartsmineralen. Soms zijn er roestbruine vlekken (ijzeroxide) aanwezig.
Ouderdom: 125 miljoen jaar geleden (Krijt).
Voorkomen: onder andere de Martinitoren in Groningen, het Stadhuis in Delft en het Paleis op de Dam in Amsterdam zijn van Bentheimer zandsteen gemaakt. Het zandsteen dankt zijn naam aan het kasteel van Bad Bentheim in Duitsland dat met deze zandsteensoort is gebouwd.

Metamorfe gesteenten

Noorselei-sell-pillarguri-gezoet

Noorse Fylliet wordt door steenhandelaren ook wel Noorse leisteen genoemd. Onterecht, want het heeft het een intensere metamorfose ondergaan dan leisteen. Fylliet is glad en glimmend en aan het oppervlak zijn kleine bultjes en streepjes te zien. Afbeelding: © Michel Oprey & Beisterveld

Noorse fylliet

Herkomst: Noorwegen
Ontstaan: sedimentaire gesteenten en stollingsgesteenten blijven niet altijd aan de oppervlakte; onder invloed van bovenliggende gesteentepakketten worden ze langzaam maar zeker de aardkorst ingedrukt. Enkele kilometers onder het aardoppervlak zijn temperatuur en druk zo hoog dat de daar aanwezige stenen veranderingen ondergaan, zowel wat vorm als wat chemische samenstelling betreft. Welk type metamorf gesteente vervolgens ontstaat, hangt af van het oorspronkelijke gesteente en van de druk en temperatuur. Uit kleisteen (dat uit verkitte kleideeltjes bestaat) ontstaat bij oplopende druk en temperatuur bijvoorbeeld achtereenvolgens leisteen, fylliet en schist.
Uiterlijk: fylliet is te herkennen door een opvallendemetallic glans en heeft een donkergrijze of donkerbruine kleur. Het gesteente is hard en vrij glad, met kleine ‘pukkeltjes’ aan de oppervlakte.
Ouderdom: 540 – 490 miljoen jaar geleden (Cambrium).
Voorkomen: gevels en stoepen.

Alta-kwartsiet

Alta_kwartsiet_gr

Deze kwartsietvariant is veel te vinden op NS-stations Afbeelding: © Natuursteenbedrijf Van der Mijle

Herkomst: Noord-Zweden
Ontstaan: in kwartsieten zijn de kwartsmineralen uit zandsteen door de hoge temperatuur verkit tot een massief, keihard gesteente.
Uiterlijk: Alta-kwartsiet heeft een donkere, glimmende, groengrijze tint en is redelijk egaal.
Ouderdom: 800 miljoen jaar (Laat-Precambrium).
Bijzonderheden: slijtvast en daarom vaak gebruikt als anti-slipmateriaal.
Voorkomen: op de meeste NS-stations zijn de perrons en traptreden bekleed met Alta-kwartsiet.

Marmer

Biancocarrara

Wit marmer uit de beroemde Noord-Italiaanse Carraragroeve Afbeelding: © Wagenings Natuursteenbedrijf

Herkomst: Noord-Italië
Ontstaan: marmer is metamorfe kalksteen, waarbij de afzonderlijke calcietmineralen aaneen zijn gegroeid en zelfs fossielen niet meer als zodanig herkenbaar zijn.
Uiterlijk: egaalwit of lichtgetint. De donkere aders die je vaak in het marmer ziet, duiden op de aanwezigheid van bijvoorbeeld klei, zand of ijzer.
Ouderdom: 251 – 200 miljoen jaar geleden (Trias).
Voorkomen: vooral decoratieve vloeren, zuilen en gevels.

Bronnen:

  • Verhofstad, J. en Van den Koppel, J. De geologische stad – steeds natuursteen. ISBN 978 90 806769 3 0, € 23,-. Nederlandse Geologische Vereniging.
  • Skinner, B.J., Porter, S.C. en Park, J. The Dyamic Earth – an introduction to physical g
Over   Sedimentaire gesteenten
De meeste sedimentaire gesteenten worden gevormd wanneer erosie-producten worden afgezet in lagen, en uiteindelijk verharden tot gesteente. Erosie-product is het materiaal wat vrijkomt door afslijting van gesteenten door water, ijs, wind en dergelijke. Zo ontstaan bijvoorbeeld conglomeraat (grindsteen), zandsteen en schalie (kleisteen). Deze sedimentaire gesteenten zijn uiteindelijk altijd de afbraakproducten van Stollingsgesteenten
Alleen een sedimentaire gesteenten komen fossielen voor 

Er zijn ook sedimentaire gesteenten die op andere manieren ontstaan. Zo kan bijvoorbeeld plantaardig materiaal (veen) verharden tot bruinkool of steenkool. Kalksteen ontstaat meestal doordat kalkskeletjes van zeediertjes naar de bodem zakken en zich ophopen. Onder speciale omstandigheden kunnen sommige sedimentaire gesteenten ook ontstaan doordat opgeloste stoffen uit het water neerslaan. Voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld gips en steenzout.

Onder invloed van tijd, hoge druk (als het gesteente diep begraven is), en hoge temperatuur zullen de sedimenten na verloop van tijd verharden tot gesteente. Dit komt onder andere doordat het gesteente wordt samengedrukt, en door verschillende chemische processen.

Als de sedimenten te diep begraven zijn in de aardkorst, of aan een te hoge temperatuur zijn blootgesteld kunnen nieuwe soorten gesteenten ontstaan. Fossielen overleven dit proces meestal niet. De gesteenten die dan worden gevormd:

Oorspronkelijk: Gesteente: Licht metamorf gesteente: Metamorf gesteente:
–> Hogere temperatuur en druk–>
klei Schalie Phyliet / Schist Metamorfe gesteenten zoals gneis
zand Zandsteen Kwartsiet
kalk Kalksteen Marmer

De meest voorkomende sedimentaire gesteenten:

In de onderstaande tabel worden de meest voorkomende sedimenten beschreven. Van sommige sedimenten staan foto’s op deze pagina. Als er over korrelgrootte wordt gesproken, gaat het om de gemiddelde korrelgrootte.

SchalieMeer afbeeldingen‘Versteende’ klei (korrels kleiner dan 0,004 millimeter) die meestal breekt in vrij dunne plakjes. Het gesteente is vrij zacht en erodeert snel. Het gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.°Schalie is een sedimentair gesteente dat bestaat uit geharde, geconsolideerde klei. In tegenstelling tot kleisteen heeft schalie een duidelijke splijting. Wikipedia
SiltsteenFile:SiltstoneUSGOV.jpgAfbeeldingen van siltsteen

  • Siltsteen is een sedimentair gesteente met een korrelgrootte van 2 – 63 μm. Wikipedia

Siltsteen bevat korrels van 0,004 tot en met 0,0062 millimeter. Het zit tussen zandsteen en schalie in. Het gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten.


ZandsteenHieronder staan een groot aantal verschillende zandsteentypenafgebeeld.(coor vergroting en uitleg ) –>http://www.kijkeensomlaag.nl/cms/index.php?option=com_content&view=article&id=225&Itemid=321Zandstenen_rood_3  Zandstenen_5Zandstenen_2   Zandstenen_grijsZandstenen_3   Zandstenen_overzichtzanddsteen heeft samengekitte korrels van 0,062 tot en met 2 millimeter. Ook dit gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten

Zandsteen is een sedimentair- of afzettingsgesteente dat voornamelijk bestaat uit zandkorrels. Bij sedimentatie van zandkorrels worden ook silt, kalk, grind, glimmers, veldspaat en andere gesteentefragmenten afgezet.

Wikipedia   –>  Meer afbeeldingen

 

ConglomeraatEen conglomeraat is een ‘grindsteen’ met afgerond grind in een fijnere matrix. Het grind is volgens de definitie van 2 millimeter tot 4 meter groot! Ook dit gesteente is uiteindelijk een afbraakproduct van stollingsgesteenten Afbeeldingen van conglomeraatConglomeraat_-_WilsumConglomeraat – Zwerfsteen van Wilsum (Dld.). Hoogstwaarschijnlijk is dit een Carbonische conglomeraat, die afkomstig is van een van de Boven-Carbonische horstgebieden in de omgeving van Osnabrück.

http://www.kijkeensomlaag.nl/cms/index.php?option=com_content&view=article&id=241&Itemid=337

Breccie

  • 1. Breccie. Flyvesandet. Dk
  • 2. Breccie. Flyvesandet. Dk
  • 3. Breccie. Omg. Klein Waabs. D
  • 4. Breccie. Als. DK.
  • 5. Breccie. Als. Dk
  • 6. Detail van foto 5.
  • 7. Jaspisbreccie. Zweden
  • 8. Breccie. Ignimbritisch. Tietjerk.
  • 9. Detail van foto 8.
  • 10. Breccie. Emmerschans.
  • 11. Breccie. Drachten.
  • 12. Breccie. Funen. Dk.

Een Breccie is in principe hetzelfde als een conglomeraat, maar dan zijn de componenten hoekig in plaats van afgerond.

http://www.zwerfsteenweb.nl/steensoorten/Breccies.html

  Steenkool

Steenkool ontstaat door samengeperste plantenresten.

Het gesteente is meestal zwart door het organische materiaal.

KalksteenKalksteen bestaat voor een groot deel uit Calcium-carbonaat. Dit gesteente bevat vaak fossielen. Het ontstaat meestal doordat kalkskeletjes van (meest hele kleine) zeediertjes naar de bodem zakken en zich ophopen.
Mergel

 Exposed marl

Mergel is een afzettingsgesteente dat bestaat uit een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk. Het zit qua samenstelling als gesteente tussen kalksteen en schalie in en de overgangen verlopen vaak gradueel. Hoewel meerdere definities bestaan, wordt in Nederland de regel gehanteerd dat mergel een gesteente is dat voor 25-75% uit kalk bestaat en voor het restant uit klei.

Afbeeldingen van mergel

  • Sedimentologie

  • Mergel is een afzettingsgesteente bestaande uit een mengsel van klei en fijnverdeelde kalk. Het is een slecht afgebakend begrip. Qua samenstelling neemt dit gesteente een plaats in tussen kalksteen en schalie, de overgangen verlopen gradueel. Wikipedia
  1. Steenzout /Haliet 

  • Haliet, ook steenzout genoemd, is een mono-mineraal, bestaande uit het zuivere natriumchloride, dat net als ons klassieke keukenzout, de chemische samenstelling NaCl heeft. Wikipedia     Meer afbeeldingen

Selpologne.jpg

  1. Gips

Dit gesteente ontstaat door het ‘neerslaan’ van zouten op de bodem doordat er veel zeewater verdampt en de zoutconcentratie te hoog wordt.

Woestijnroos  woestijnroos

http://www.paulslab.nl/mineralen/gips.html

Afbeeldingen van gips gesteente

http://nl.wikipedia.org/wiki/Gips

 

Sedimentaire strukturen

Geologen letten altijd op sedimentaire structuren om het ontstaan van de afzetting te reconstrueren. Ook fossielen zijn een belangrijk hulpmiddel hiervoor!

Door gelaagdheid en structuren als scheve gelaagdheid, golfribbels, stroomribbels, krimpscheuren en dergelijke te bestuderen kan het oorspronkelijke afzettings milieu worden gereconstrueerd. Door deze structuren te bestuderen kan bepaald worden of het gesteente een diepzee gesteente is, een rivier, kust, of wind afzetting.

Fossiele golfribbels in een zandsteen uit de Duitse Haßberge, uit het Keuper (228 – 199 miljoen jaar oud)   

Als er fossielen( metinbegrip van ichnofossielen )  in het gesteente aanwezig zijn kunnen ook deze worden gebruikt bij de milieu-reconstructie. Het meeste onderzoek naar fossielen om het afzettings milieu te bepalen vindt echter plaats aan microfossielen. Voordeel van microfossielen is dat deze meestal in grote hoeveelheden in het gesteente voorkomen. De meeste zijn niet met het blote oog te zien.

http://museumboekenberg.skynetblogs.be/archive/2005/09/30/gids-voor-de-beginnende-fossielenzoeker-deel-9-10.html

Graafgangen en sporenfossielen.

Net zoals coprolieten (zie deel 8) behoren ook graafgangen en sporenfossielen (pootafdrukken, kruipsporen, e.d.) tot de ichnofossielen.
Ichnofossielen noemen we de groep van fossielen die een onrechtstreeks bewijs zijn van vroeger leven.
Het proces van fossiliseren voor deze ichnofossielen is vergelijkbaar met dit van de “echte” fossielen. Snelle bedekking door sediment bij de sporenfossielen was eveneens een must om tot fossiliseren te komen. De graafgangen daarentegen werden opgevuld met sediment dat afwijkend was van de ondergrond en konden daardoor fossiliseren.

De oudste sporen (graafgangen) van wormachtige diertjes zijn zo maar eventjes 1.1 miljard jaar oud. Ze werden gevonden in een zandsteenpakket in India.
Ook bij ons worden vrij frequent graafgangen gevonden. Zeker in de Zanden van Antwerpen komt men regelmatig graafgangen tegen. En sommige lagen in onze ondergrondse kleipakketten zijn helemaal doorgraven (gebioturbeerd) door wormen.

Graafgangen van grotere dieren zoals kreeften, krabben en dergelijke kunnen ook interessant zijn voor hun inhoud. Soms bevat het sediment dat uit de graafgang komt restanten van vroegere prooien van het dier. Het is niet zeldzaam dat er botjes, tandjes of ander klein materiaal in het sediment wordt gevonden.

Ichnofossielen.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Graafgang

Afbeeldingen van graafgangen

http://www.fossiel.net/information/article.php?id=74&/Fossielen

Agate
A semiprecious variety of chalcedony and identical with quartz in composition and physical properties. Agate is available in many colors due to iron hydroxide and other impurities. Although agate has a natural conchoidal fracture, it is best to heat-treat it for the lithic reduction process.Agate
Andesite
These rocks are abundant in island arcs and along active continental margins. They are commonly lighter-colored and less heavy than basaltic rocks and contain no quartz. Andesite lavas, named for the Andes Mountains, are intermediate in chemical composition between the basaltic-gabbroic and rhyolitic-granitic rocks.Andesite
Argillite
See Silicified Siltstone.Argillite
Basalt
Basalt is a fine-grained, silica-poor, igneous rock and is by far the most abundant volcanic rock. It ranges from black to dark gray in color. Most basalts occur in lava flows and sheets. Basalt is very difficult to knapp.Basalt
Chalcedony
Chalcedony is a fine-grained, microcrystalline silica rock with a waxy, smooth luster. It will range from transparent to translucent with the most common colors being white to gray. Agate, carnelian, bloodstone, sardonyx, and others are semiprecious varieties of chalcedony. Knapping characteristics can be generally improved with heat-treating.Chalcedony
Chert
A silica-rich crypto-crystalline rock. Cherts will form from a variety of sedimentary rock processes and are commonly found as nodules in limestone & dolomite deposits. Chert is generally considered an impure form of flint. Impurities in the chert result in a wide variety of colors and textures. Because the differences between flint and chert are so subtle, many archaeologists refer to chert and flint as “Crypto-Crystalline Silicates” or CCS. Most chert will respond to heat-treatment.Chert
Dacite
Dacite is an extrusive igneous rock that characteristically is light in color and contains 62 to 69 percent silica and moderate amounts of sodium and potassium. It is similar to Andesite, but containing less sodic plagioclase and more quartz.Dacite
Flint
Flint is a sedimentary rock and consists predominantly of silica, with occasional impurities such as calcite, iron oxides, clay minerals, and the organic remains of marine organisms also made of silica. A characteristic of flint is its natural conchoidal fracture which makes it a favorite among flintknappers. Flint ranges from opaque to semi-translucent, and colors may range from white to one of various shades of gray, brown, or black. Flint occurs principally as nodules or concretions in limestone and chalk beds. Better grades of flint require no heat-treatment.Flint
Ignimbrite
An igneous rock, similar to obsidian, except it is opaque and somewhat grainy. It is generally considered an impure form of obsidian. These rocks are made of ash and other debris shot out during explosive rhyolitic volcanic eruptions. In major rhyolitic explosive eruptions, glowing avalanches of ash blasted from a volcano are so hot that they weld together upon settling, forming ignimbrite or welded tuff. Lower grades of ignimbrite will be difficult to knapp.Ignimbrite
Jasper
Essentially metamorphosed chert. Jasper is fine-grained and homogeneous in texture. It may also have a waxy appearance. Jasper is an opaque to slightly translucent stone with a tendency towards bright colors, reds, browns, olives, and yellows. Most jasper will be improved by heat-treating.Jasper
Novaculite
Novaculite is a metamorphic rock derived from a sedimentary rock known as bedded chert. It is a very dense and hard, even-textured, light-colored cryptocrystalline, siliceous sedimentary rock, similar to chert, but characterized by microcrystalline quartz. Novaculite is used as a “whetstone” for sharpening cutting instruments. It almost always requires heat-treating in order to make it knappable.Novaculite
Obsidian
Obsidian, a natural volcanic glass, usually of rhyolitic composition, forms by rapid cooling of a silica-rich viscous lava. Most obsidians are more than 70 percent silica. Obsidian occurs as thick, short flows or domes over volcanic vents. It is usually black but occasionally found in other colors. Obsidian displays a well-developed conchoidal fracture, which makes it a favorite among flintknappers. Do not heat-treat obsidian.Obsidian
Onyx
A variety of quartz with numerous alternating, parallel bands of cloudy white, dark brown or black colored impurities. Onyx generally has a vitreous luster and breaks with an uneven fracture.Onyx
Opal
Opal is an opaque hydrated silica stone often found with brilliant color flashes. Opals have a relatively high water content and are porous; they will lose their color over time and may crack if they dry out. They may also absorb body oils or other liquids. Opal requires careful attention during the knapping process; it breaks easily.Opal
Petrified Wood
Petrified wood which has had the original organics replaced with silica can be a very workable material. Many pieces however, will fracture along the original wood grain. Homogeneous, agatized or opalized wood works best in the lithic reduction process.Petrified Wood
Porcelainite (Siliceous Shale)
Forms below the surface at the interface between clay and coal beds. The clay is baked into a natural ceramic, hence the term Porcelainite. It is very difficult to pressure flake.Porcelainite
Quartz
Quartz is basically pure silica. Large quartz crystals can be knapped. Many of the other flakeable stone types, such as chert, chalcedony, japser, and petrified wood are quartz (silica dioxide) bonded with different amounts of water.Quartz
Quartzite
Metamorphosed Sandstone and extremely variable. The quality depends on the coarseness of the original sandstone (the finer the better) and how tight the bond between the sand grains becomes (the stronger the better). It can be chipped, but is difficult to work.Quartzite
Rhyolite
Rhyolite is an extrusive igneous rock with the same composition as granite. It is a light-colored, fine-grained volcanic rock with a very high (more than 70%) silica content. It often contains phenocrysts of quartz and feldspar in a glassy matrix. Rhyolite is always translucent to some degree. Gas-rich rhyolite erupts violently to form welded tuffs, or ignimbrites, Rhyolite is often difficult to knapp.Rhyolite
Silicified Coral
Fossilized coral – sometimes called “agatized coral”, is found in two forms, as geodes, which represent partial replacement of coral, and as solid pieces which represent total replacement. Coral polyps may be visible as star or snowflake shaped patterns in the stone. It is a very tough and grainy rock. Colors will range from shades of white, tan and gray. Most silicified coral must be heat-treated to be knappable.Silicified Coral
Silicified Mudstone
A fine-grained detrital sedimentary rock made up of lithified silica-rich clay and silt-sized particles. Some mudstones will display mud cracks; a result of lake bed sediment exposed above water. Better quality silicified mudstone will typically range in various shades of brown. Heat-treating is generally not recommended.Silicified Mudstone
Silicified Shale
A fine-grained sedimentary rock made from compacted and lithified silica-rich clay. The clay consists of hydrous silicate minerals consisting mainly of silica, aluminum, and water. It is formed in quiet water environments, such as lake bottoms, where the finest particles settle to the bottom. Shales may also contain fossils of the animals or plants from these environments. One notable property of shale is its fissility, the property of splitting easily along bedding planes into thin layers. Heat-treating is generally not recommended because of the entrapped water content .Silicified Shale
Silicified Siltstone
Silicified Siltstone is closely related to the silicified shale described earlier. It is formed from slightly larger particles of silt under similar conditions; completely opaque. Siltsones, however, generally lack the fissility of shale. Heat-treating is generally not recommended.Silicified Siltstone

Hoe ontstaan gesteenten?

De meeste gesteenten komen uit vulkanen.

Binnenin de aarde zijn gesmolten gesteenten. Deze gesteenten worden ook wel plutonieten of Plutonische gesteenten genoemd, naar Pluto, de God van de onderwereld. Een van die stenen is graniet. Soms leiden hoge temperaturen of grote druk tot een gedeeltelijk smelten van gesteenten. Uit het gesteenten dat samen wordt geperst kunnen slangvormig aders ontstaan. Bij speciaal weer brokkelen stukjes van de stenen af. Zo worden zandkorrels gevormd wanneer kwartsgesteenten uit elkaar vallen. Klei ontstaat uit bijv. graniet. Rivieren vervoeren heel erg veel stenen. Zulke stenen worden zwerfstenen genoemd. Alleen al de Mississippi vervoert per dag duizenden tonnen gesteenten (de resten) af.

Wat zijn gesteenten?

Gesteenten zijn natuurlijke opeenhopingen. Je hebt ze van een soort en van combinaties van meerdere mineralen. Sommige stenen zoals marmer zijn maar van een mineraal. De meeste bestaan uit meerdere soorten. Graniet en basalt (lavasteen) bestaan uit 3 soorten.

In een graniet zitten: kwarts, glimmer en veldspaat. Kwarts is een mooie kristallen steen. Een glimmer is een zwarte kristal (meestal erg dun). Een veldspaat is vaak melkachtig wit of roze.

Basalt bestaat vaak uit : een olivijn, pyroxeen en een plagioklaas. Olivijn is een groene, behoorlijk zeldzame mineraal. Een pyroxeen is een zwarte kristal. Een plagioklaas is een blauw met oranje kristal.

Gesteenten en mineralen komen in verschillende vormen voor. Gesteenten zijn niet altijd hard. Zand en natte klei worden ook als gesteenten beschouwd. Mineralen zijn Mineralen zijn er in het klein en in het groot. Noriet is een gesteente gevormd uit pyroxeen, plagioklaas en chroniet (een donkere steen).

Fossielen

Een fossiel is een gesteente dat bijv. een dier of plant van heel erg lang geleden heel houdt (behalve de zachte delen).Fossielen worden gevormd als een dier of plant wordt ingesloten door neerslag of als het dier of de plant in de grond wegzakt. Omdat de zachte stukken van de plant of het dier vergaan blijven de skeletten (van de dieren) en de harde delen (van de planten) over. Fossielen worden gevonden in kalksteen. Veel fossielen zijn van nu uitgestorven planten of dieren

Lijst van gesteenten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatiezoeken

Overzicht van gesteenten en hun belangrijkste kenmerken.

Naam Vorming Textuur Chemie
A
Amaril
Amfiboliet metamorf kristallijn
Andesiet vulkanisch kristallijn felsisch
Anorthosiet magmatisch kristallijn intermediair
Apliet hypabyssaal kristallijn felsisch
Arduin Zie: blauwe hardsteen
Argilliet sedimentair klastisch
Arkose sedimentair klastisch
B
Basalt vulkanisch kristallijn mafisch
Basaniet vulkanisch kristallijnafanitisch/porfiritisch
Bauxiet verwering kristallijn
Blauwe hardsteen
Blauwschist metamorf kristallijn
Boniniet vulkanisch kristallijnafanitisch felsisch/intermediair
Breccie divers klastisch
Bruinkool metamorf organogeen
C
Carbonatiet vulkanisch kristallijn ultramafischkalk
Cataclasiet breukgesteente
Conglomeraat sedimentair klastisch
Charnockiet hoog-metamorf
Coquina
D
Daciet vulkanisch kristallijn felsisch/intermediair
Diabaas Zie Doleriet
Diamictiet sedimentair klastisch
Diatomeeënaarde sedimentair organogeen diatomeeën
Diatomiet sedimentair organogeen diatomeeën
Dioriet magmatisch/hypabyssaal kristallijn intermediair
Doleriet hypabyssaal kristallijn mafisch
Dolomiet of dolosteen sedimentairverwering,
metasomatisch
chemisch
Duniet magmatisch kristallijn ultramafisch
E
Eclogiet metamorf kristallijn mafisch
Epidioriet Zie amfiboliet
Epidosiet metamosamtischverwering kristallijn mafisch
Essexiet magmatisch kristallijn mafisch
Evaporiet sedimentair chemisch divers
F
Foidiet vulkanisch kristallijn felsisch, geen kwarts
Foidoliet magmatisch kristallijn felsisch, geen kwarts
Fonoliet vulkanisch kristallijn intermediair
Fylliet metamorf kristallijn divers
G
Gabbro magmatisch kristallijn mafisch
Gips sedimentair chemisch CaSO4
Gneis metamorf kristallijn divers
Graniet magmatisch kristallijn felsisch
Granodioriet magmatisch/hypabyssaal kristallijn felsisch/intermediair
Granofier hypabyssaal kristallijn felsisch
Granuliet metamorf kristallijn mafisch
Grauwacke sedimentair klastisch
Groenschist metamorf kristallijn/klastisch divers
H
Harzburgiet magmatisch kristallijn ultramafisch
Hornblendiet magmatisch kristallijn
Hoornrots metamorfmetasomatisch kristallijn
I
Ignimbriet
Ijoliet magmatisch kristallijn
Infusoriënaarde sedimentair organogeen diatomeeën
J
Jadeïtiet metamorf kristallijn
Jasperoïde metasomatisch kristallijn vnl silica
Jaspilliet sedimentair chemisch vnl silicahematiet
Jaspis
K
Kalksteen sedimentair chemischklastisch,
organogeen
Kiezelgoer sedimentair organogeen diatomeeën
Kimberliet magmatisch/hypabyssaal kristallijnklastisch ultramafisch
Kleisteen sedimentair klastisch
Komatiiet vulkanisch kristallijn ultramafisch
Krijtgesteente sedimentair organogeen vnl kalk
Kwartsiet metamorfmetasomatisch kristallijn vnl kwarts
L
Lamprofier magmatischhypabyssaal kristallijnporfiritisch ultramafisch
Lamproiet vulkanisch kristallijn ultramafisch
Lapis lazuli metasomatisch kristallijn
Larvikiet magmatisch kristallijn
Latiet vulkanisch kristallijnafanitisch/porfiritisch intermediair
Lava vulkanisch kristallijn divers
Leisteen metamorfmetasomatisch sedimentairkristallijn pelitisch
Lherzoliet magmatisch kristallijn ultramafisch
Lichfieldiet metamorf kristallijn
Luxullianiet magmatisch kristallijn felsischtoermalijn
M
Marmer metamorfmetasomatisch kristallijn vnl kalk
Meimechiet vulkanisch kristallijn ultramafisch
Mergel sedimentair klastischorganogeen kalksiliclastisch
Meteoriet extraterrestrisch kristallijn/klastisch divers
Migmatiet metamorfmagmatisch kristallijn divers
Monzograniet magmatisch kristallijn felsischbiotietrijk
Monzoniet magmatisch kristallijn intermediair
Myloniet metamorfmetasomatisch kristallijn divers
N
Nefeliniet vulkanisch kristallijnafanitisch
Noriet magmatisch kristallijn mafisch
O
Obsidiaan vulkanisch/pyroklastisch kristallijnglas divers
Oceaniet Zie picriet
Oöliet sedimentair klastisch divers
P
Pegmatiet magmatischmetasomatisch kristallijn felsisch
Peliet sedimentair/metamorf sedimentairkristallijn per definitie pelitisch
Peridotiet magmatisch kristallijn ultramafisch
Picriet vulkanisch kristallijn
Porfier magmatisch kristallijn divers
Pseudotachyliet breukgesteente kristallijn
Puimsteen vulkanisch kristallijnporeus felsisch
Pyroxeniet magmatisch kristallijn ultramafisch
R
Rapakivi magmatisch kristallijn granitisch
Radiolariet sedimentair organogeen
Ryodaciet vulkanisch kristallijn felsisch
Ryoliet vulkanisch kristallijn felsisch
S
Schalie sedimentair klastisch
Schist metamorf kristallijn divers
Scoria vulkanisch kristallijnporeus intermediair/mafisch
Sedimentaire breccie sedimentair klastisch divers
Serpentiniet metamorfmetasomatisch kristallijn ultramafisch
Siltsteen sedimentair klastisch siliclastisch
Skarn metasomatisch kristallijn
Speksteen metasomatisch kristallijn vnl talk
Steatiet Zie speksteen
Steenkool metamorf organogeen vnl koolstof
Syeniet magmatisch kristallijn
T
Tachyliet pyroklastisch amorf mafisch
Taconiet sedimentair siliclastisch
Teerzand sedimentair klastischorganogeen siliclastisch
Tefriet vulkanisch kristallijnafanitisch/porfiritisch
Tektiet inslagtektonisch kristallijnglas divers
Theraliet magmatisch kristallijn
Tonaliet magmatisch kristallijn felsisch
Trachiet vulkanisch kristallijn felsisch
Travertijn sedimentair chemisch vnl kalk
Trinitiet metamorf kristallijnglas
antropogeen
divers
Troctoliet magmatisch kristallijn ultramafisch
Trondhjemiet magmatisch kristallijnporfiritisch felsischalbietrijk
Tufsteen pyroklastisch klastischkristallijn divers
U
Umber
V
Vuursteen sedimentair chemisch silica
W
Wacke sedimentair klastisch divers
Websteriet magmatisch kristallijn ultramafisch
Wehrliet magmatisch kristallijn ultramafisch
Z
Zandsteen sedimentair Klastisch siliclastisch

Over tsjok45
Gepensioneerd . Improviserend jazzmuzikant . Instant composer. Jamsession fanaat Gentenaar in hart en nieren

One Response to gesteenten

  1. Pingback: GEOLOGIE TREFWOORD R | Tsjok's blog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: