Klimaat


  zie onder Geologie

Het strand op Curacao.

Video

Tegenlicht – Hoera, het klimaat verandert! Gijs Meyer Swantee, 2006 (50 minuten) Bedrijfsleven, wetenschap en overheden onderkennen de risico’s van veranderingen in ons klimaat, maar zien tegelijkertijd aantrekkelijke mogelijkheden voor de ontwikkeling van nieuwe producten. Niet in 2050 of later, maar nu en eerder.

http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2006-2007/hoera-het-klimaat-verandert-1.html

Tweede deel van de documentaire ‘Weersverwachtingen`. In de jaren zeventig was er angst voor een naderende ijstijd, drie decennia later overheerst de angst voor opwarming van de aarde. Zijn we bezig met klimatologisch paniekvoetbal, of is er werkelijk reden tot zorg? Noorderlicht zette in dit tweeluik uit 2002 de vaak fel contrasterende meningen naast elkaar.

In de jaren zeventig was er angst voor een naderende ijstijd, drie decennia later overheerst de angst voor opwarming van de aarde. Zijn we bezig met klimatologisch paniekvoetbal, of is er werkelijk reden tot zorg? Noorderlicht zette in dit tweeluik uit 2002 de vaak fel contrasterende meningen naast elkaar.

Links

Woensdag 16 februari 2005 was het eindelijk zover: na jaren van discussies en politiek getouwtrek trad het Kyoto-protocol in werking. Het opstellen ervan duurde zeven jaar. Nu rest de 55 deelnemende landen nog eens zeven jaar om aan de Kyoto-criteria te voldoen. In dit webdoc verzamelde de webredactie van Noorderlicht de artikelen die zij de laatste twee jaar schreef over ons veranderende klimaat. [Februari 2005, bevat Video]

Ook kunt u hier twee afleveringen van het televisieprogramma Noorderlicht bekijken, waarin ons toekomstig klimaat onder de loep genomen wordt. (Weersverwachtingen 1 en 2, mei 2002), en de aflevering ‘Achter de wolken’, over de rol van de zon in het aardse klimaat.

Holland Doc, het digitale themakanaal van de VPRO, zond in de week van 14 tot en met 20 februari 2005 verschillende VPRO-programma’s uit over het klimaat en het milieu. Op de website – zie de link hieronder – kunt u ze nog steeds bekijken.

Teksten: Jos Wassink, Maarten Keulemans, Elmar Veerman, Jacqueline de Vree
Samenstelling: Jacqueline de Vree
Februari 2005

Hoofdstukken

Artikelen

zie ook –>

Steeds nattere lucht Menselijke invloed op luchtvochtigheid aangetoond Er hangt steeds meer waterdamp boven de oceanen. Dat kan Moeder Natuur niet op haar geweten hebben, rekent een internationaal team van klimaatonderzoekers voor. Ze zien ook hier de vingerafdruk van de mensheid.

Ontregelde regen Neerslag is veranderd door menselijk handelen Dat we de aarde opwarmen en de zeespiegel versneld omhoog jagen, wisten we al. Nu blijkt ook nog dat wij mensen ongewild aan de knoppen van de regen draaien. Sommige plekken op aarde zijn droger geworden door onze invloed, andere natter, zegt een internationale groep klimatologen.

Nee, het ligt niet aan de zon Wel invloed op klimaat, geen oorzaak huidige opwarming Er is een flinke stapel bewijs voor de stelling dat veranderingen in de zonneactiviteit het aardse klimaat in het verleden hebben be챦nvloed. Maar de opwarming van de laatste veertig jaar is daar niet aan toe te schrijven. Want de zon is in die tijd niet actiever geworden.

Oceaan blieft ons CO2 niet Opname van koolstof blijft ver achter bij verwachtingen De zuidelijke oceanen hebben de laatste 25 jaar geen extra koolstof uit de lucht gehaald, terwijl daar wel op was gerekend. De zee챘n gedragen zich anders doordat het harder is gaan waaien, becijfert een internationale groep onderzoekers. En dat heeft de mensheid op z’n geweten.

Hoe smelt een sneeuwvlokje? Gletsjeronderzoek tijdens ‘International Polar Year’ De grootste ijsmassa’s van deze aarde lijken versneld in zee te storten. Dat is geen goed nieuws: de zeespiegel kan daardoor gemakkelijk meters stijgen. Dit pooljaar werpen poolonderzoekers een frisse blik op smeltende gletsjers en ijskappen.

Ozonalarm hielp ook klimaat Uitbanning CFK’s veel belangrijker dan ‘Kyoto’ Stoffen die de ozonlaag aantasten, hebben n처g een nare eigenschap: het zijn ook supersterke broeikasgassen. Gelukkig is de productie van deze CFK’s wereldwijd aan banden gelegd, anders lag de wereldtemperatuur nu een stuk hoger. Helaas vormen hun opvolgers ook een bedreiging voor het klimaat.

Grimmig klimaat Menselijke invloed nauwelijks meer betwijfeld Dat het klimaat wereldwijd aan het veranderen is, wordt onder wetenschappers niet meer betwist. En de oorzaak is bijna zeker menselijk handelen, aldus het vierde wereldwijde klimaatrapport, dat vandaag uitkwam. De hoofdpunten uit het rapport.

Stijging zeespiegel onderschat Een meter extra water zit er dik in Bijna anderhalve meter extra zeewater in het jaar 2100. Dat is een angstaanjagende, maar re챘le verwachting, concludeert klimaatonderzoeker Stefan Rahmstorf. Eerdere computermodellen onderschatten de stijging die de afgelopen jaren al is opgetreden, zegt hij. Zijn model past w챕l goed bij de observaties.

Warm water Minder algen door klimaatverandering De algen in de oceanen worden niet blij van een warmere wereld. Dat bewijzen satellietbeelden van de wereldzee챘n, die tien jaar lang vanuit de ruimte werden geschoten. Naarmate de temperatuur stijgt, neemt het aantal algen af. En daarmee een belangrijke voedselbron voor andere zeebewoners.

N처g een klimaatfilm Lessen voor de toekomst uit Europa’s verleden Wat Al Gore kan, kunnen wij ook, dachten de wetenschappers achter een groot Europees klimaatonderzoek. Met hun film laten ze zien dat Europa de afgelopen 4500 jaar al stevige klimaatveranderingen heeft ondergaan. Dankzij die kennis kunnen voorspellingen verfijnd worden, betogen ze.

Gedraai van aarde doet dieren sterven Afwijkingen in zonnebaan en -stand be챦nvloeden klimaat Het onregelmatige gedraai en de neiging tot scheef hangen van onze planeet zijn niet alleen een interessant astronomisch verschijnsel, maar kosten levens. Paleontoloog Jan van Dam ontdekte dat knaagdiersoorten elke 챕챕n en elke twee챘nhalf miljoen jaar massaal uitsterven en ontstaan, als gevolg van de uitspattingen van de aarde.

Bevroren grond warmt aarde op Ontdooiing van permafrost werkt broeikaseffect in de hand Russische en Amerikaanse wetenschappers waarschuwen in Science dat we bij klimaatberekeningen ook moeten kijken naar permafrost. In deze eeuwig bevroren grond ligt namelijk veel koolstof opgeslagen. Dit komt als broeikasgas vrij als de permafrost ontdooit.

KNMI kijkt vooruit In het jaar 2100 zijn de zomers snikheet Hoe verandert het Nederlandse klimaat de komende eeuw? Het KNMI presenteert vandaag vier scenario’s. Daarin is het in 2050 0,9 tot 2,8 graden warmer dan in 1990. Vervolgens loopt de thermometer nog verder op. Op een warme zomerdag in 2100 kan het kwik gemakkelijk boven de 40 graden komen.

N처g sneller warm Domino-effect verergert broeikasramp Meer broeikasgas zorgt voor een stijging van de temperatuur van de atmosfeer. Tot overmaat van ramp is het omgekeerde ook waar, betogen drie groepen onderzoekers deze week: een hogere temperatuur leidt op zijn beurt tot meer broeikasgassen in de atmosfeer. De aarde kan door dit domino-effect de komende eeuw n처g meer opwarmen dan nu al wordt gevreesd.

ndianenverhalen Wereld in de kou door massasterfte in Amerika? Met de aankomst van Europese ziekteverwekkers in Amerika begon waarschijnlijk de dodelijkste rampenreeks die de mensheid ooit getroffen heeft. Binnen tweehonderd jaar stierven tientallen miljoenen mensen en gingen hele culturen definitief ten onder. Dat had wereldwijd een flinke invloed op het klimaat, aldus klimatoloog Bill Ruddiman.

Slome stroming Mens vertraagt de Stille Oceaan De Stille Oceaan is aan het veranderen: zowel lucht als water stromen er steeds langzamer. Tot die conclusie komt een groep Amerikaanse wetenschappers onder leiding van Gabriel Vecchi in Nature. Een belangrijke stroming in de Stille Oceaan, de Walker-circulatie, is de afgelopen anderhalve eeuw 3,5 procent langzamer geworden. Ze gaan er bovendien vanuit dat hij in 2100 nog eens 10 procent trager is, met alle gevolgen van dien. En dit alles is nog aan onszelf te danken ook.

Warme lente nekt vliegenvanger Trekvogel te laat voor voedsel De eerste slachtoffers zijn gevallen. Christiaan Both en collega-biologen constateerden de afgelopen twintig jaar een aanzienlijke achteruitgang in het aantal bonte vliegenvangers. De zangvogel lijkt maar niet te kunnen wennen aan die warme Nederlandse lentes.

El nino

21 02 2006

Satellietopname van de watertemperaturen tijdens eerdere El Nino’s en El nina’s. Foto: NASA

Een El Nino treedt op wanneer het water in de Stille Zuidzee warmer is dan gemiddeld, en leidt tot allerlei weersfenomenen wereldwijd.

Volgens Noorse en Amerikaanse onderzoekers zijn de effecten ervan zelfs merkbaar op de oogsten in Afrika.

De onderzoekers bekeken satellietgegevens van de afgelopen twintig jaar – en bestudeerden hoe groen de landbouwgronden in Afrika waren.

Daarnaast bekeken ze alle cijfers van de oogsten in Afrika uit de periode tussen 1961 en 2003.
Die gegevens legden ze vervolgens naast de lijst met El Nino-jaren. Hun conclusie: tijdens een El Nino neemt door veranderingen in de neerslag de oogst van gewassen als gierst, sorghum(gierst), mais, aardnoten en cassave sterk af. De variatie in oogst is zo groot dat de oogst in goede jaren twintig miljoen meer mensen kan voeden dan in slechte jaren.

La nina

21 02 2006

Op de website van Nature buigen experts zich over de vraag waarom er juist in februari een grote landverschuiving op de Filippijnen is geweest. Dat er daar landverschuivingen zijn, is op zich niet uitzonderlijk: de archipel kenmerkt zich door steile hellingen en bewoonde laagvlaktes daartussen. Maar de meeste landverschuivingen treden op in het regenseizoen dat loopt van juni tot november.

Dit jaar zou ook februari op de Filippijnen buitengewoon nat zijn geweest. Onbevestigde bronnen spreken van een halve meter regenval in de eerste helft van februari – meer dan er normaal in de hele maand valt.
Dat zou kunnen samenhangen met La Nina, de tegenhanger van El Nino. Tijdens La Nina is het water in de Stille Zuidzee kouder dan gemiddeld en dat leidt tot allerlei weersfenomenen in Zuidoost Azië en de westelijke Stille Oceaan.

Begin februari had de National Oceanic and Atmosferic Administration in de Verenigde Staten al gewaarschuwd dat er een La Nina zat aan te komen.

Koude koralen Hoewel minder bekend, zijn koudwaterkoralen net zo waardevol als hun tropische tegenhangers, schrijven onderzoekers in Science. Helaas worden ze, net als hun tropische neven, bedreigd.

Groenland smelt sneller Gletsjers op de loop De Groenlandse ijskap brokkelt in hoog tempo af. De snelheid waarmee de gletsjers naar zee bewegen is de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld. De zeespiegel stijgt daardoor sneller dan tot nu toe werd aangenomen.

Klappertandend Europa? Oceaan dreigt warmtetoevoer te staken De aanvankelijke opwarming zal in Europa gevolgd worden door bittere kou, voorspellen sommige klimaatmodellen. Het begin van die omslag lijkt zich zelfs al af te tekenen, melden Britse oceanografen. De stroming die tropische warmte naar het noorden brengt, is zwakker geworden. Maar misschien is dat juist mooi meegenomen.

De adem van de aarde CO2 ontsnapt uit bodem Door de opwarming van de aarde komen veel grotere hoeveelheden koolstof vrij uit de bodem dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit Brits onderzoek. Het broeikaseffect zal daardoor alleen maar versnellen.

Stikheet Hoe broeikaseffect oceanen verstikte Een hoog gehalte aan het broeikasgas CO2 leidde 251 miljoen jaar geleden tot het grootste uitsterven uit de geschiedenis van de aarde. Tot die conclusie komen Amerikaanse onderzoekers aan de hand van een precieze simulatie van het klimaat uit die tijd. “We komen al eng in de buurt,” vindt Rob van Dorland (KNMI)

Alsmaar warmer Door het broeikaseffect neemt de opname van koolstofdioxide door bossen en oceanen af.

Stormwaarschuwing Cyclonen heviger door broeikaseffect Wervelstormen worden heviger door het broeikaseffect. Niet het aantal neemt toe, maar wel de windkracht en de tijdsduur en daarmee hun verwoestende werking. De laatste dertig jaar is de kracht van cyclonen verdubbeld. En dat wordt alleen maar meer, voorspelt MIT-meteorloog Kerry Emanuel in Nature.

Overeenstemming klimaat G8 In het Schotse Gleneagles hebben de leiders van de belangrijkste ge챦ndustrialiseerde landen een gezamelijk communiqu챕 uitgebracht over het klimaatbeleid.

Eerst heter, daarna koeler Oceaanstroming stuwt het klimaat Extreem hete zomers zoals die van 2003 roepen vragen op over trends in regionale klimaatseffecten. Zo zouden fluctuaties in de warme Golfstroom de zomers in Europa en Noord-Amerika be챦nvloeden. Berekeningen van vooraanstaande klimaatmodelmakers bevestigen nu die invloed.

Zure tijden voor de oceaan Herstel na broeikasramp kost honderdduizend jaar Boringen in de oceaanbodem laten zien hoe het broeikaseffect onze planeet eerder in zijn greep heeft gehad. De opwarming kwam 55 miljoen jaar geleden plotseling, en pas honderdduizend jaar later was alles weer normaal. Schommelingen in de baan van de aarde lijken toen de schuldige te zijn geweest. Maar verbranding van fossiele brandstoffen zou net zo’n ramp kunnen opleveren, waarschuwen geologen.

Onverklaarbare opklaringen klimaatmodellen spreken elkaar tegen Het is de afgelopen vijftien jaar warmer geworden, zoveel is duidelijk. Maar komt dat nu alleen door het broeikaseffect, of speelt een schonere atmosfeer ook een rol? Klimaatmodellen spreken elkaar tegen. Het Amerikaanse wetenschapsblad Science pleit deze week met maar liefst vier artikelen voor meer aardobservatie en klimaatonderzoek.

Innovatiebeurs Uitvinders dansen om subsidiepot Innovatie en duurzaamheid waren de ‘buzzwords’ op het eerste evenement ‘KansRijk’ dat vandaag in Nieuwegein werd gehouden. De overheid ziet graag economische groei met aandacht voor energie, milieu en innovatie. Maar het zijn de universiteiten en bedrijven die met concrete plannen moeten komen.

Niks nieuws op de Kilimanjaro Symbolische klimaatberg blijkt geval apart De smeltende ijskap van de Tanzaniaanse berg Kilimanjaro mag dan symbool staan voor de opwarming van de aarde – eigenlijk is hij het ‘slechtst denkbare voorbeeld’ van het broeikaseffect, zeggen onderzoekers die de berg bestuderen. “Bijna iedere andere berggletsjer in de wereld vertoont een directer verband met de opwarming van de aarde dan Kilimanjaro.” Zonder opwarming was de bergtop misschien 처처k gesmolten.

Gaslek in de tropen Windende termieten verdacht van uitstoot Boven tropische landen hangen tientallen miljoenen tonnen meer aardgas in de lucht dan altijd werd aangenomen, hebben onderzoekers van onder meer het KNMI ontdekt. Het is een raadsel hoe dat komt: zijn windende termieten misschien de boosdoeners?

PALEOKLIMAAT

224 duizend jaar klimaat bijgehouden in afzettingen Chinese grot

Martijn van Calmthout
27 februari 2008

Chinese onderzoekers publiceren donderdag in het weekblad Nature een geschiedenis van 225 duizend jaar zuidoostelijke moesson, gemaakt aan de hand van afzettingen in een druipsteengrot in het oosten van centraal China.

In de afgesloten Sanboa-grot zijn kalksteenformaties gevonden waarin jaar voor jaar de afzettingen van het regenseizoen zijn te herkennen. Met studies van de chemische en atomaire samenstelling is daaruit af te leiden hoe de omstandigheden in het regenseizoen moeten zijn geweest.

De afzettingen leveren de langste tijdreeks voor klimaatonderzoekers die ooit is gemaakt. IJskernen komen niet verder dan ongeveer 125 duizend jaar, de laatste grote ijstijd.

Opvallend is dat de reeksen over de hele periode zeer precies te dateren zijn, doordat er radioactieve vervalprodukten van uranium in de afzettingen zitten. Dateringen met bijvoorbeeld koolstofdatering zijn tot hooguit 50 duizend jaar geleden bruikbaar.

Uit een eerste analyse blijkt dat de heftigheid van de moessons in de regio vooral worden bepaald door de periodieke schommelingen van de aardas. Er is een patroon van 23 duizend jaar zichtbaar.

Volgens een commentaar in Nature is uit de reeksen ook duidelijk dat de moessons gevoelig zijn voor klimaatveranderingen. Moessons worden aangedreven door seizoensgebonden temperatuurverschillen tussen de zee en de Tibetaanse hoogvlakte. Bij opwarming van de aarde wordt vooral die hoogvlakte heter, is de verwachting. Dat geeft heftiger moessons, wat in de droge laaglanden een voordeel kan betekenen, maar ook een hoger overstromingsrisico.

Fossielen als thermometers ?
Muggenziften? Muggenzeven!
SAMENVATTING
Veel dansmugsoorten hebben specifieke eisen voor de temperatuur van de omgeving waarin ze leven. Fossiele overblijfselen van dansmuggen kunnen daarom gebruikt worden om de temperatuur in het verleden te bepalen. Een goed voorbeeld is een recent project waar deze methode is toegepast om klimaatveranderingen in Drenthe rond het einde van de laatste ijstijd, zo’n 10,000-15,000 jaar geleden, te bestuderen. De resultaten tonen aan dat het klimaat in Nederland toen door grote temperatuurschommelingen gekenmerkt werd.
Fossiele muggen
In een land als Nederland met overal open water komen veel muggen voor en op een warme zomeravond heeft iedereen wel eens zwermen muggen gezien langs kanalen en meertjes. Het is minder bekend dat muggen een ontzettend diverse groep insecten zijn. Vooral van dansmuggen, een wijdverbreide familie van niet-stekende muggen, bestaan er veel soorten die kenmerkend zijn voor bepaalde omgevingen of klimatologische omstandigheden. Omdat dansmuggen goed bewaard blijven als kleine fossieltjes, kan deze groep organismen uitstekend gebruikt worden om informatie over klimaatverandering in het verleden te verkrijgen.

Een volwassen dansmug. Er leven enkele honderden soorten van deze insectengroep in Nederland. Bron: Torbj첩rn Ekrem

Dansmuggen worden al lange tijd gebruikt als ecologische indicatoren, bijvoorbeeld bij de biologische beoordeling van waterkwaliteit. De larven van dansmuggen leven op de bodem van meren en rivieren waar ze van alles eten: algen, organisch materiaal en sommige soorten eten zelfs ook andere kleine dieren.Wanneer de larven groter worden moeten ze vervellen, waarbij het oude vel achterblijft. Dit vel bestaat uit een stevig materiaal, chitine, dat moeilijk afgebroken kan worden door micro-organismen. Vandaar dat de stevigste delen, de hoofdjes van de larven, wel duizenden jaren als fossiel bewaard kunnen blijven in de modder. Het zijn deze hoofdjes, die vertellen welke dansmugsoorten ooit in het meer hebben geleefd.


Fossielen van dansmuglarven blijven bewaard in sedimenten. Op deze foto staat een hoofdje afgebeeld van een larve in het geslacht Glyptotendipes. Bron: Oliver Heiri

Terug in de tijd
Meertjes zijn natuurlijke archieven, omdat er elk jaar een nieuwe laag modder wordt afgezet met daarin overblijfselen van organismen, die in dit ecosysteem hebben geleefd. Als de modder gezeefd word, blijft een gedeelte van deze overblijfselen, waaronder de hoofdjes van dansmuggenlarven, in de zeef achter. Die kunnen vervolgens gebruikt worden om reconstructies te maken van het milieu rond het meer in het verleden.In Nederland zijn er veel meren die sedimenten bevatten van duizenden jaren oud. In sommige gevallen gaan deze sedimentarchieven zelfs terug tot vóór het einde van de laatste ijstijd, zo’n 15.000 jaar geleden. Dit sediment kan bemonsterd worden door vanaf een drijvend boorplatform een sedimentboor de modder in te hameren.


Een drijvend boorplatform wordt gebruikt om sediment uit een meer omhoog te halen.

Een goed voorbeeld is een recent project dat mogelijk werd gemaakt door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Hier werd met behulp van dansmuggen ontdekt dat het klimaat aan het eind van de laatste ijstijd, zo’n 10,000-15,000 jaar geleden, in Nederland minder stabiel was dan het nu is.Nauwkeurige temperatuurreconstructies van deze periode leveren waardevolle informatie op over de reactie van het klimaat op veranderingen zoals smeltende ijskappen. Daarnaast bestudeerden de onderzoekers de gevolgen van deze gereconstrueerde klimaatveranderingen voor ecosystemen in Nederland. Voor dit onderzoek zijn sedimenten afkomstig uit het Hijkermeer in Drenthe geanalyseerd.


Het onderzochte sediment uit het Hijkermeer. De kleurverschillen duiden op perioden waarin het milieu veranderde. De kleurvakken van de centimeter stellen elk 10 cm voor.

De analyse van deze meersedimenten laat zien dat er aan het einde van de laatste ijstijd fases waren waarin er in het meer dezelfde soorten dansmuggen leefden als vandaag de dag. In andere perioden kwamen echter soorten voor die typisch zijn voor koude meren in arctische en alpiene gebieden. Het sterke verband tussen het voorkomen van bepaalde dansmugsoorten en temperatuur in het heden maakt het mogelijk om wiskundige modellen te ontwikkelen die in staat zijn temperatuur van het verleden te berekenen op basis van de gevonden fossiele dansmugsoorten.Als zo’n model wordt toegepast op het Hijkermeer, zien we dat het klimaat in Nederland 15.000-10.000 jaar geleden gekenmerkt was door duidelijke schommelingen in temperatuur. Dit patroon lijkt op klimaatveranderingen die voor het zelfde tijdperk in Groenland, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan, beschreven zijn. Er wordt aangenomen dat deze temperatuurschommelingen te maken hebben met abrupte veranderingen in de Golfstroom, de warme zeestroming in de noordelijke Atlantische oceaan.


Een reconstructie van de zomertemperatuur aan de hand van dansmugfossielen uit het Hijkermeer (rood). Deze zijn vergeleken met een reconstructie van temperatuur op basis van zuurstof isotopen (채18O) in de ijskap op Groenland (blauw). Bron: Heiri et al. 2007; Rasmussen et al. 2006.

Global change
Nu er zoveel discussie is over het broeikaseffect en veranderingen in het mondiale klimaat wordt het steeds belangrijker om klimaatverandering in het verleden te begrijpen. Continu worden er nieuwe methoden ontwikkeld om beter inzicht te krijgen in klimaatvariabiliteit en de effecten van klimaat op onze leefomgeving.Dansmuggen spelen nu een belangrijke rol in verschillende lopende onderzoeken. Binnen het Nederlandse Darwin Center for Biogeology bijvoorbeeld lopen momenteel projecten waarbij de chemische samenstelling van fossiele hoofdjes van dansmuggenlarven onderzocht wordt. Omdat de fossiele hoofdjes deels uit zuurstof en koolstof bestaan kan de concentratie van zogenaamde stabiele isotopen onderzocht worden in deze overblijfselen van de larven. Deze concentratie wordt in sterke mate be챦nvloed door klimaat en microbi챘le activiteit. Zo wordt er op dit moment een nieuwe methode ontwikkeld om met behulp van dansmugfossielen het klimaat te reconstrueren en om veranderingen in productie van broeikasgassen door microben in het verleden te achterhalen.


Foto van een dansmughoofdje onder een rasterelektronenmicroscoop. De chemische samenstelling van deze hoofdjes word momenteel bestudeerd om een nieuwe methode voor klimaatreconstructie te ontwikkelen. Bron: Frederike Verbruggen

Vijftien jaar geleden waren dansmuggen nog vrijwel onbekend bij klimaatonderzoekers, maar ondertussen weten we dat ze als gevoelige indicatoren van temperatuurveranderingen in het verleden kunnen worden gebruikt. “Muggenziften” is dus tenminste in dit geval (letterlijk) een manier om maatschappelijk relevant onderzoek toe te passen en vragen op het gebied van milieu en klimaat te beantwoorden.

Referenties:
Heiri, O., Cremer, H., Engels, S., Hoek, W. Z., Peeters, W., and Lotter, A. F., 2007. Lateglacial summer temperatures in the Northwest European lowlands: a chironomid record from Hijkermeer, the Netherlands. Quaternary Science Reviews26, 2420-2437.Rasmussen, S. O., Andersen, K. K., Svensson, A. M., Steffensen, J. P., Vinther, B. M., Clausen, H. B., Siggaard-Andersen, M. L., Johnsen, S. J., Larsen, L. B., Dahl-Jensen, D., Bigler, M., Rothlisberger, R., Fischer, H., Goto-Azuma, K., Hansson, M. E., and Ruth, U., 2006. A new Greenland ice core chronology for the last glacial termination. Journal of Geophysical Research-Atmospheres 111: D06102.

°
°
Oeraarde in bodem WyomingMartijn van Calmthout
19 juni 2008Geologen van de Universiteit Utrecht hebben een klimaatcyclus met een periode van 21 duizend jaar ontdekt, die zich ongeveer 55 miljoen jaar geleden op aarde lange tijd heeft voorgedaan. Dat schrijven ze donderdag in het tijdschrift Geology, naar aanleiding van onderzoek in een Amerikaanse bodemformatie in de staat Wyoming.

Tussen 60 en 50 miljoen jaar geleden waren, door natuurlijke oorzaak, CO2-concentraties net zo hoog als verwacht wordt voor de komende eeuwen wanneer alle fossiele brandstoffen worden verbrand.

Bovenop deze ‘broeikaswereld’ vond 55 miljoen jaar geleden een extra toename van CO2 plaats die het broeikaseffect nog verder versterkte en temperaturen van boven de 20 graden op de noordpool veroorzaakte.

Deze warme periode valt samen met de evolutie van vele moderne groepen zoogdieren, inclusief de moderne primaten, waartoe ook de mens behoort.

In de bestudeerde bodem zijn lagen van verschillend gekleurde gesteenten opgestapeld. Daarin worden ook fossielen van zoogdieren uit de periode gevonden.

Tot nog toe was onbekend waardoor de afwisselende sedimentlagen konden zijn ontstaan.

Volgens een team met ondermeer Appy Sluys is een periodieke klimaatwisseling er de oorzaak van, die rechtstreeks samenhangt met de tolbeweging van de aarde in zijn baan om de zon.

Jaap Sinninghe Damsté over klimaat

. Damsté heeft nieuwe methodes ontwikkeld om het klimaat in het verleden te achterhalen. Dit is van belang om toekomstige ontwikkelingen van het klimaat te kunnen inschatten. Dat is zeer belangrijk als je op een intelligente manier met het leefklimaat van onze aarde om wilt gaan. Immers, weet je hoeveel CO2 er vroeger was en hoe warm het vroeger was, dan heb je gegevens in handen waarop je je voorspellingen kunt baseren.

De methode die hij ontwikkeld heeft is, verrassend genoeg, gebaseerd op de samenstelling van celmembranen (lipiden) van bacteriën. Deze variëren afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Bovendien blijven ze miljoenen jaren stabiel (veel langer dan DNA!). Verder is het handig dat ze accumuleren op en in de zeebodem. Deze eigenschappen zijn bijzonder handig om vroegere temperaturen te reconstrueren. Het zijn fossiele biochemische markers van het klimaat. Wat mij opviel is hoe nauwgezet hij deze methode valideert met ijkgrafieken, etc. Zijn conclusies zijn dat de gereconstrueerde temperaturen overeenkomen met die van andere wetenschappers die andere methodes gebruikt hebben. Dat is mooi. En dat bij hogere CO2 waardes ook hogere temperaturen optreden. En dat op basis van isotopen vastgesteld is dat de verhoging van CO2 door de mens veroorzaakt is.

Wat zorgwekkend is dat de huidige klimaatmodellen (IPCC) nog niet de temperaturen die Damsté en anderen gevonden hebben, kunnen voorspellen. Er zal dus nog stevig aan die modellen gesleuteld moeten worden. Volgens Damsté geven de huidige klimaatmodellen een behoorlijke onderschatting van de temperatuurstijging. Het zou dus warmer worden dan het IPCC voorspelt. De hoogste prioriteit zou aan deze problematiek gegeven moeten worden, en niet aan kleine foutjes in IPCC rapporten.

Verdere informatie:

Een verhaal in het Ublad over Damsté

Prijs voor biogeochemicus Sinninghe Damsté

Chemische fossielen als klimaatverklikkers

Mars warmt toch ook op?

  • DOOR: ELMAR VEERMAN
aarde & klimaat

‘Ja, maar het klimaat veranderde ook al voordat er mensen waren. En op Mars warmt het ook op. Dus…..’

Mars atmosfeer
© NASA

Er waren af en toe bosbranden voordat de mens ontstond.

Kun je daaruit concluderen dat een mens geen bosbrand kan stichten?

Nee natuurlijk.

Dat klimaatverandering ook voorkwam voor wij op grote schaal kolen, olie en gas gingen verbranden, betekent natuurlijk niet dat de huidige klimaatverandering daar niets mee te maken kan hebben.

Sterker nog: het is zeker dat de mens extra broeikasgassen in de atmosfeer heeft gebracht en het is zeker dat die extra warmte vasthouden. We warmen de aarde dus op.

Welk deel van de gemeten temperatuurstijging komt voor rekening van de mens?

Waarschijnlijk iets meer dan honderd procent. Ja, dat klinkt raar. Maar als wij mensen er niet waren geweest, zou de aarde nu waarschijnlijk hard op weg zijn naar een nieuwe glaciaal, het koude deel van een ijstijd.

De grafiek hieronder laat dat mooi zien. Vanaf zo’n tienduizend jaar geleden daalde de temperatuur van de aarde heel langzaam, tot het begin van de Industriële Revolutie. Het normale verloop na een warme periode (een interglaciaal) is dat die daling versnelt, tot de wereld weer in een koude periode is beland die tienduizenden jaren kan duren.

Maar zo ging het deze keer dus niet.

Vanaf het midden van de negentiende eeuw is ineens een, voor geologische begrippen, razendsnelle opwarming te zien. Tot nu toe is er ongeveer één graad bijgekomen. Voor deze eeuw wordt een toename met nog twee tot zeven graden verwacht – de rode lijn in grafiek hieronder laat dus het meest optimistische scenario zien.

En hoe zit het met Mars?

Daar verandert regelmatig iets, maar claims dat de hele planeet zou opwarmen, zijn voorbarig en berusten op misleidende, selectieve waarnemingen. Als je net twee momenten kiest die qua temperatuur ver uit elkaar liggen, is het net of er een grote opwarming gaande is. Of juist een afkoeling.

Zo lijkt er in 2007 een enorme stofstorm te zijn geweest, die de temperatuur van de Martiaanse atmosfeer wel 20 a 30 graden omhoog bracht. Aan het oppervlak zal het in die periode juist afgekoeld zijn. Maar dat is eerder ‘weer’ dan klimaatverandering. En, belangrijker voor ons: het zegt helemaal niets over de oorzaken van de huidige opwarming van de aarde.

Wereldtemperatuur
© Jos Hagelaars
De afwijking van de gemiddelde wereldtemperatuur ten opzichte van ‘normaal’ (dat is hoe het rond 1850 was) in de afgelopen twintigduizend en komende 87 jaar in één grafiek. De gegevens komen uit verschillende onderzoeken, die verschillende technieken hebben gebruikt. Het lichtgekleurde gebied is de onzekerheidsmarge. A1B, de oranje lijn, is het resultaat van een klimaatmodel dat uitgaat van een snelle economische groei maar ook een snel verloop van de transitie naar een duurzame economie.

°

IJstijd afgewend door de mens

Zonder ons CO2 zou hij binnen 1500 jaar beginnen

Waar blijft de volgende ijstijd? Die gaat voorlopig niet door, berekent een groep van voornamelijk Britse klimaatwetenschappers. De mens heeft daarvoor veel te veel broeikasgas geproduceerd.

Luchtbelletjes in oud ijs verraden de samenstelling van de atmosfeer van lang geleden.

De warme perioden tussen ijstijden, interglacialen, duren gemiddeld zo’n elfduizend jaar. Het einde van de laatste ijstijd ligt 11,6 duizend jaar achter ons. Dus waar blijft de kettingreactie die de temperatuur op aarde in korte tijd een graad of tien omlaag brengt? Die had er misschien al moeten zijn, en zou anders binnen 1500 jaar moeten optreden, schrijven vier klimaatwetenschappers in Nature Geoscience. Maar dat gaat niet door, want daarvoor bevat de atmosfeer veel te veel CO2.

In het verleden wisselden ijstijden en warmere perioden elkaar steeds af onder invloed van de stand van de aarde ten opzichte van de zon. Verschillende cycli zijn daarvoor van belang, en het duurt 400 duizend jaar voordat die weer op dezelfde manier samenvallen. De onderzoekers wilden graag een warme periode onderzoeken die qua aardstand zo veel mogelijk leek op de huidige. Daarvoor moesten ze 780 duizend jaar terugkijken.

Dat kan: luchtbelletjes in Antarctisch ijs verraden de CO2- en methaangehaltes in de lucht van toen. En aan de hand van bodemboringen is te zien hoe ver ijspakketten steentjes richting de evenaar vervoerden voordat ze smolten, en dus hoe ver het poolijs in een bepaalde periode reikte.

Het begin van een ijstijd is te herkennen aan een zaagtandpatroon waarin koude en warme perioden tussen het zuidelijke en het noordelijke halfrond elkaar afwisselen. Dat verstoort uiteindelijk de oceaanstromingen, waarna de echte afkoeling begint. Maar dit kan alleen als het gehalte aan broeikasgassen in de atmosfeer laag genoeg is. De ijstijd die 780 duizend jaar geleden inzette, begon bij een CO2-gehalte van 240 ppm (delen per miljoen), terwijl het methaangehalte op 700 ppb (delen per miljard) stond.

Tegenwoordig zit er veel meer in de lucht: ruim 390 ppm CO2 en dik 1800 ppb methaan. Om een nieuwe ijstijd in gang te zetten, zouden de concentraties van deze twee gassen moeten afzakken naar zo ongeveer de niveaus van 780 duizend jaar geleden, aldus de onderzoekers. Klimaatmodellen bevestigen dat. Zoiets gaat de komende duizenden jaren niet gebeuren. Zelfs als de mens helemaal stopt met het produceren van broeikasgas. Voor wie hoopt dat een nieuwe ijstijd de gevolgen van de wereldwijde opwarming zal tegengaan is dit slecht nieuws.

Overigens was de industriële revolutie niet eens nodig geweest om de dreigende ijstijd af te wenden. Al door het kappen en verbranden van bomen en het verbouwen van rijst (waardoor methaan ontstaat) heeft de mensheid zo veel broeikasgassen in de atmosfeer gebracht dat het gevaar werd bezworen.

(Het artikel van Tzedakis e.a. verschijnt binnenkort op de site vanNature Geoscience)

°

Archief Klimaatverandering

°

Nieuw onderzoek bevestigt ‘Hockeystick’

, 23 april 2013 -

Het PAGES 2k team van onderzoekers heeft met de recent gepubliceerde reconstructie van het klimaat in verschillende regio’s in de afgelopen tweeduizend jaar niet alleen bevestigd dat de tendens tot afkoeling van het klimaat eind 19e eeuw veranderde in een opvallende opwarming, tegelijk constateert de studie sterke regionale verschillen die oorzaak zijn geweest van de Middeleeuwse Warmte Periode en de Kleine IJstijd.

Arctische opwarming meest opvallend

PAGES 2K temperatuurreconstructie voor het Arctisch gebied. (Grafiek: http://www.nature.com / http://www.pages-igbp.org)

April 27 2013 -

De klimaatveranderingen van de laatste twee millenia vertoonden een sterke regionale expressie. Om het ruimtelijk-tijdelijk patroon op te helderen heeft het PAGES 2K project de temperaturen van de afgelopen millenia gereconstrueerd voor zeven regio’s op alle continenten.
Wat de reconstructies gemeen hebben is de bijna overal aanwezige opvallende afkoeling die pas tegen het einde van de negentiende eeuw eindigt en overgaat in een periode van sterke opwarming, vrijwel overal op aarde.
Op een schaal van decennia en eeuwen vertoont de temperatuurvariabiliteit duidelijke regionale patronen, met meer overeenstemming binnen de beide halfronden dan tussen hen onderling.
Er blijkt géén sprake van synchrone en wereldwijde warmme en koude intervallen zoals een middeleeuwse warme periode (Medieval Warm Period of MWP) of Kleine IJstijd (Little Ice Age of LIA), maar alle reconstructies laten tussen 1580 en 1880 koude condities zien, met in sommige gebieden gedurende de achttiende eeuw kortdurende warmere intermezzo’s.
De transisitie naar deze koudere concities gebeurde in het Arctisch gebied, Europa en Azië eerder dan in Noord-Amerika of in de regio’s van het Zuidelijk Halfrond.
De recent opwarming keerde de langdurige trend tot afkoeling. Gedurende de periode 1971–2000, was de aan het oppervlak gerelateerde gewogen gemiddelde gereconstrueerde temperatuur hoger dan in in welke periode dan ooit in de afgelopen 1.400 jaar.
Opvallend ook nu weer is dat de opwarming in het Arctisch gebied sneller gaat dan in de rest van de wereld.
Deze conclusie sluit heel goed aan bij de waarnemingen dat het Noordpoolijs als sneeuw voor de zon verdwijnt en dat Groenland, gletsjers en andere ijskappen sneller smelten dan ooit tevoren.
> climateaudit.org: Overzicht van PAGES2K reconstructies

PAGES 2K onderzoek bevestigt ‘Hockeystick’

A) Eerder gepubliceerde temperatuurreconstructies met 30 jaar gemiddelden voor het Noordelijk Halfrond, waaronder die van Michael Mann et al. De temperaturen worden hier vergeleken met het gemiddelde van de referentie periode 1961–1990.
B) Gestandaardiseerde 30-jaar-gemiddelde temperaturen van de zeven regionale temperatuurreconstructies uit het PAGES 2k onderzoek. Blauwe symbolen zijn de aan het oppervlak gerelateerde gewogen gemiddelden, de balkjes laten de variabiliteit tussen de regio’s zien. De rode lijn is de 30-jaar-gemiddelde jaarlijkse werlwijde temperatuur van de HadCRUT4 instrumentale reeks. Klik met linker muisknop voor de volledige toelichting. (Bron: http://www.skepticalscience.com / nature.com / http://www.pages-igbp.org)

Bern / Amsterdam, 23 april 2013 – Een internationaal team van 78 onderzoekers heeft met recent gepubliceerd onderzoek de meest veelomvattende reconstructie van vroegere temperatuurveranderingen in het klimaat voor verschillende regio’s van de planeet gemaakt voor de periode van de afgelopen tweeduizend jaar.

Het onderzoek bevestigt de aanvankelijke algemene tendens tot afkoeling van het klimaat op bijna alle continenten. Deze trend wordt aan het einde van de 19e eeuw omgekeerd in een opvallende opwarming, die zich voortzet in de 20ste eeuw, aldus de auteurs van de in het toonaangevende vaktijdschrift Nature Geoscience gepubliceerde studie. (Lees verder in het eerste bericht)

Verder zijn er in de studie sterke regionale verschillen geconstateerd. Antarctica was vóór het jaar 1000 warmer dan nu. In de Romeinse tijd was het in Europa warmer dan in de warmste periode van de 20ste eeuw.

Er blijkt bovendien geen sprake van een wereldwijde Middeleeuwse Warme Periode (MWP), dit blijkt veeleer een lokaal verschijnsel, zoals al eerder betoogd is.

Ook is er geen sprake van een wereldwijd aantoonbare kleine ijstijd (Little Ice Age of LIA) waardoor het klimaat van Europa in de 17de tot 19de eeuw gekenmerkt werd.

Vooral op noordelijke breedte (maar ook wereldwijd) blijkt het door de PAGES 2k onderzoeksgroep berekende wereldwijde temperatuurverloop veel te lijken op de inmiddels beruchte temperatuurreconstructie van Mann, Bradley and Hughes (1998), die als oude ‘hockeystick’ grafiek bekend is geraakt en te vuur en te zwaard is en wordt bestreden door vele klimaatsceptici.

Het PAGES onderzoek bevestigt nu ondubbelzinnig het gelijk van Mann en zijn collega’s. De nieuwe temperatuurreconstructie stemt bovendien zeer goed overeen met ‘die andere – nieuwe – hockeystick’ die hier kort geleden werd besproken, de temperatuurreconstructie van het gehele Holoceen van Shaun Marcott, Jeremy Shakun, Peter Clark and Alan Mix.

Concluderend: Het PAGES onderzoek toont andermaal ondubbelzinnig aan dat de opwarming van het klimaat – vooral op Noordelijke breedte – een gegeven is waar we niet meer om heen kunnen.

> Media buitenland: Major PAGES 2k Network Paper Confirms the Hockey Stick

Nieuw onderzoek bevestigt sterke opwarming Noordelijk Halfrond

Temperatuurreeksen met dertig-jaar-gemiddelden voor 7 verschillende regio’s op verschillende continenten. De reeksen zijn gerangschikt van noord naar zuid. De kleuren geven aan of er sprake is van relatieve opwarming of afkoeling. (Zie sleutel aan de rechterzijde). Het nieuwe onderzoek bevestigt de recente opwarming, vooral sterk op het Noordelijk Halfrond Deze volgt op een eeuwenlange tendens tot afkoeling, vooral duidelijk zichtbaar in de periode 1200 tot 1900. Klik met linker muisknop voor een groter formaat. (Figuur: PAGES 2k Network)

Bern / Amsterdam, 21 / 22 april 2013 – Een internationaal team van 78 onderzoekers heeft met recent gepubliceerd onderzoek de meest veelomvattende reconstructie van vroegere temperatuurveranderingen in het klimaat voor verschillende regio’s van de planeet gemaakt voor de periode van de afgelopen tweeduizend jaar.

Het onderzoek constateert een aanvankelijke algemene tendens tot afkoeling van het klimaat op bijna alle continenten. Deze trend wordt aan het einde van de 19e eeuw omgekeerd in een opvallende opwarming, die zich voortzet in de 20ste eeuw, aldus de auteurs van de in het toonaangevende vaktijdschrift Nature Geoscience gepubliceerde studie. (zie onze pagina Media buitenland).

Het onderzoek bevestigt tal van eerdere onderzoeken dat de atmosfeer en de zeeën van de aarde sterk opwarmen, en dat dit het duidelijkst zichtbaar is op het Noordelijk halfrond.

Het onderzoek laat bovendien zien dat opwarming van het klimaat correleert met de door de mens veroorzaakte sterke toename van broeikasgassen, gevolg van het inzetten van fossiele brandstoffen als steenkool, aardolie en aardgas.

De onderzoekers, verbonden aan het in Zwitserland gevestigde PAGES 2k Network kwamen tot hun conclusies na het bestuderen van temperatuurreeksen gebaseerd op onderzoek naar jaarringen van bomen, stuifmeelkorrels in boorkernen, koralen, boringen in sedimenten van meren en zeebodems, ijskernen, stalagmiten en historische documenten met informatie over 511 locaties in zeven regio’s verspreid over alle continenten.

PAGES (Past Global Changes) is is opgericht in 1991 en een kernonderdeel van het bij de Zweedse Academie van Wetenschappen ondergebrachte International Geosphere-Biosphere Programme (IGBP) en heeft als hoofddoel om internationaal onderzoek te faciliteren om het klimaat en de dynamiek met de omgeving te begrijpen door het bestuderen van het verleden.

Het onderzoeksprogramma probeert de klimaatgeschiedenis – het paleoklimaat- van voorafgaande relevante geologische tijdvakken zoals het Holoceen, de daaraan voorafgaande periode van de ijstijden (Pleistoceen) en eerdere klimaten te reconstrueren.

Op basis hiervan kunnen mogelijk gevolgtrekkingen over de toekomst van het klimaat worden afgeleid, op basis waarvan regeringen kunnen worden geadviseerd over de te verwachten opwarming van de aarde door de toename van CO2-concentratie van de atmosfeer en gevolgen als zeespiegelstijging.

Het onderzoeksprogramma van PAGES wordt hoofdzakelijk gefinancieerd door wetenschappelijke organisaties uit Zwitserland en de Verenigde Staten (NOAA).

In 2006 namen de in het PAGES 2k Network georganiseerde wetenschappers initiatief tot het reconstrueren van het klimaat in de afgelopen tweeduizend jaar op alle continenten en in niet eerder vertoond detail.

Zie ook:
> Media buitenland: Major PAGES 2k Network Paper Confirms the Hockey Stick

> Paleoklimatologie: Nieuw onderzoek bevestigt ‘Hockeystick’

°

Warmer klimaat, koudere winters

Smeltend poolijs beïnvloedt ons weer

Artikel | 23 november, 2012

Zowel Europa als het oostelijke deel van de Verenigde Staten hebben er enkele strenge winters opzitten. En volgens experts wordt het ook deze winter bibberen. Boosdoener is vreemd genoeg de opwarming van de aarde.

De afgelopen drie winters werden Noord-Amerika en grote delen van Europa geteisterd door hevige sneeuwstormen. In januari 2011 viel het openbare leven in New York en Philadelphia zo goed als stil door ongezien winterweer. Een jaar later bleef de wintertemperatuur in Alaska tien graden onder het gemiddelde. Tegelijk werden ook Centraal- en Oost-Europa getroffen door extreem winterweer, dat tegen het einde van de winter aan meer dan 550 mensen het leven kostte.

België en Nederland kregen het minder hard te verduren, maar ook onze drie voorbije winters waren eerder koud ten opzichte van de voorbije decennia. De koudegolf van 30 januari tot en met 8 februari 2012 was de eerste sinds 1997. Ze duurde amper enkele vriesdagen te kort om de Elfstedentocht na vijftien jaar eindelijk nog eens te organiseren. Maar abnormaal koud was het volgens klimatoloog Luc Debontridder van het KMI niet. ‘We zijn de jongste decennia aan te zachte winters gewend geraakt. Dan is een ‘typische’ winter, zoals vorig jaar, weer even schrikken.’

Volgens de Amerikaanse klimatoloog Charles Greene van Cornell University staan ons de komende jaren meer koude en extreme winters te wachten: ‘Dat klinkt nogal vreemd in het warmste decennium sinds de metingen 160 jaar geleden begonnen’, schrijft hij in het Amerikaanse blad Scientific American. ‘Maar een warmer klimaat op aarde kan wel degelijk lokaal voor koudere winters zorgen. Een warmere Noordpool betekent een koudere winter bij ons.’

Recordverlies zee-ijs
Elke winter vriest de Noordelijke IJszee bijna volledig dicht. Het zee-ijs bestaat uit dik, meerjarig ijs dat zich winter na winter opstapelt, en veel dunner ‘vers’ ijs van de laatste winter. Tijdens de zomer smelt het zee-ijs geleidelijk weg om midden september een jaarlijks minimum te bereiken. En dat minimum bereikte afgelopen september het laagste punt sinds satellieten in 1979 het oppervlak van het poolijs gingen observeren. Destijds bedroeg de hoeveelheid zee-ijs in de winter meer dan 14 miljoen vierkante kilometer. Ongeveer 7 miljoen daarvan was meerjarig ijs dat tot het eind van de zomer bleef liggen.

Vandaag is de situatie sterk veranderd. De hoeveelheid winterijs is vergelijkbaar met die in 1979, maar amper de helft – iets minder dan 3,5 miljoen vierkante kilometer – haalde het einde van de zomer, een diepterecord. Het ijs smelt bovendien almaar sneller. Door het verlies aan Noordpoolijs kan de warmte van de zomerzon dieper in het oceaanwater dringen, wat het resterende ijs sneller doet smelten. In de herfst geeft de oceaan veel van die opgeslagen warmte terug af aan de atmosfeer, waardoor de poolwinters vochtiger en zachter worden en het temperatuurverschil tussen het noordpoolgebied en de lagere breedtegraden kleiner wordt.

Die veranderingen beïnvloeden twee natuurlijke klimaatfenomenen bekend als de Arctische Oscillatie (AO) en de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO), die op hun beurt aan de basis kunnen liggen van extremer winterweer in Europa en de Verenigde Staten (zie ‘De link tussen het klimaat en ons weer’). In de positieve fase waait warme, natte zuidwestenwind over de Atlantische Oceaan onze richting uit, en brengt zo een zachte, vochtige winter naar West-Europa. In de negatieve fase hebben we te maken met koude, droge lucht, wat de kans vergroot op meer en extremere winterprikken. Een warmere Noordpool stimuleert het optreden van deze negatieve fase, en ligt zo aan de basis van onze koudere winters.

Elfstedentocht
Dat is wat vorig jaar gebeurde. De AO en NAO zijn meestal synchroon, ofwel beide negatief of beide positief. Vorige winter waren beide positief in december en begin januari, maar de AO ging midden januari tot eind februari in de negatieve fase. Door de veranderingen bleef koude poollucht steken boven Centraal- en Oost-Europa, wat daar zorgde voor een extreme winter. Voor de komende winter lijken de kaarten opnieuw geschud in het voordeel van een harde winter in Noord-Amerika en Europa. Het recordverlies aan zee-ijs op de Noordelijke IJszee afgelopen zomer vergroot de kans dat koude poollucht in lagere breedtegraden doordringt, alleen kunnen klimatologen niet met zekerheid weten waar de koudegolven het hardst zullen toeslaan. Dat moeten de komende maanden uitwijzen. Maar de kans dat de Elfstedenkoorts straks weer zal toeslaan, lijkt er dik in te zitten.

De link tussen het klimaat en ons weer

winterweergrafiek

De positieve fase van de Arctische Oscillatie (AO) en de Noord-Atlantische Oscillatie (NAO) wordt gekenmerkt door een sterk hogedrukgebied (H) in de subtropen (1) en een sterk lagedrukgebied (L) binnen de noordpoolcirkel (2). De positieve AO gaat samen met een sterke polaire vortex (3), een grootschalige cycloon die koude poollucht boven de Noordpool gevangen houdt (4). Daardoor kan warme lucht uit het zuiden doordringen tot diep in de Verenigde Staten en Europa.

In deze omstandigheden waait de straalstroom, een sterke wind die op een tiental kilometer hoogte door de atmosfeer kronkelt, in noordoostelijke richting over de Atlantische Oceaan. Hij brengt zo warm en vochtig weer naar West-Europa. De negatieve fase van AO en NOA wordt gekenmerkt door

een zwak hogedrukgebied in de subtropen(1)

en een zwak lagedrukgebied binnen de noordpoolcirkel(2).

De polaire vortex(3) is verzwakt,

waardoor koude poollucht naar de Verenigde Staten en Europa kan afzakken (4).

In deze omstandigheden volgt de straalstroom een meer golvend pad. Beide gewijzigde circulatiepatronen samen vergroten de kans op meer en extremer winterweer in Noord-Amerika en Europa.

Dit artikel verscheen  in het decembernummer (nr. 12, 2012) van Eos, 

Over de auteur

Kim Verhaeghe

Redacteur Eos-magazine

Kim Verhaeghe is redacteur van Eos. Hij is vooral gespecialiseerd in technologie, natuurkunde en sportwetenschappen.

°

Het geloof dat wordt samengezworen om de waarheid te verdoezelen is veel groter dan gedacht….Mensen zijn  in het algemeen nogal vatbaar zijn voor complottheorieën, als het gaat om grote dramatische gebeurtenissen en gebeurlijke  grote bedreigingen .

Behoorlijk gangbare – samenzweringstheorieën, variërend van ‘De dood van Lady Di was het werk van de Britse geheime dienst’ tot ‘Met enige regelmaat landen ufo’s op aarde’ tot en met   ” de gebeurtenissen  in NY rond de  Twin Towers op 9.11.waren geensceneerd door de amerikaanse regering onder Bush  … zijn schering en inslag

Geloof in  complotten,gaat  wereldwijd   ook op  als het gaat om  het veranderend   klimaat( en het naderende kantelmoment van het systeem  ) .Heel  veel  mensen  geloven in de stelling: ‘de opwarming van het klimaat wordt door onderzoekers bewust overdreven’. Verder zijn er allerlei  ‘linkse’ en ‘rechtse’ complotten “theorieen ” .

Dat wordt “gevonden ” in  stellingen die complotten van banken veronderstellen, en /of  is men  snel geneigd de opwarming van de aarde als samenzwering van de wetenschap te zien. Dat politici regelmatig omgekocht worden door grote bedrijven en belangengroepen, is de breedst gedragen samenzweringsgedachte.

REACTIE

—> Natuurlijk bestaan er wel eens complotten maar niet alles is een groot complot.

-Natuurlijk wordt niet iedereen alles verteld, dan is men dag en nacht bezig info te verzamelen en verwerken en uit te leggen .

-Natuurlijk worden er fouten gemaakt die verdoezeld worden en soms komt het in de openbaarheid, maar niet alles gaat fout.

- Natuurlijk is niet iedereen even betrouwbaar maar  niet iedereen is onbetrouwbaar. 

Het is niet  “het een of het ander.”

De menselijke geest is kneedbaar en geloof dwz ‘voor waar aannemen op gezag van anderen  of het eigen wensdenken ‘ drijft hem voort in zijn korte bestaan. Een deel v zijn denkproducten zijn illusies die hij door ervaring of onderzoek zal proberen te concretiseren. Niet zo vreemd dus dat juist radicalen , anti-elitairen en populisten alle mogelijkheden open laten die kunnen leiden tot een verandering of ander inzicht op de gangbare werkelijkheid.

Complottheorietjes  —> zit in de psychologische setup van bepaalde personen ? . ….In esentie is het een paranoide waanvoorstelling over een “elite” van intellectuelen, bestuurders, politici, rechters enz, die dingen in het geheim doen tegen de belangen van het volk in, de belangen van het volk eigenlijk stelselmatig proberen te ondermijnen in naam van een vreemde kracht. …… Overigens zitten dergelijke paranoide  mensen ook tussen de vermelde  “categorieen “die weliswaar   (volgens henzelf  “tenonrechte  nog ”  ) niet tot die elite behoren maar van zichzelf denken dat ze wel degelijk over ( indien al niet betere ) talenten en vooral  kennis beschikken om dergelijke functies efficienter uit te oefenen  ….

5 complottheorieën over het klimaat

zaterdag 25 mei 2013   KNACK

De wetenschappelijke consensus ten spijt blijven klimatologische verschijnselen voor sommigen een bron van speculatie.

Knack.be zet vijf complottheorieën over natuurfenomenen op een rijtje.

© Justin Hobson, Wikicommons

1. ‘Weerwapens van de overheid’

De Amerikaanse radiopresentator Alex Jones suggereerde na de orkaan in de Amerikaanse staat Oklahoma van 20 mei dat de Amerikaanse overheid weleens de boosdoener zou kunnen zijn geweest. Jones sloot niet uit dat er ook natuurlijke tornado’s bestaan, maar beweerde wel dat ‘ze’ – mits de juiste weersomstandigheden – ‘hun weerwapens kunnen gebruiken om groepen tornado’s te creëren en besturen’.

2. Straf voor homoseksualiteit

Volgens Fred Phelps jr., lid van de fundamentalistische Westboro Baptist Chuch, is het geen toeval dat Oklahoma net nu door een tornado getroffen werd. Phelps twitterde daags na de ramp dat God de staat op die manier straft voor Jason Collins, de NBA-speler die zich onlangs outte als homo. Onrechtstreeks weliswaar, want Collins komt uit Californië en speelt voor Washington. Het was NBA-collega Kevin Durant (Oklahoma City Thunder) die met zijn steunbetuiging voor Collins de emmer deed overlopen, aldus Phelps.

3. Regenboogvlaggen veroorzaken natuurrampen

De Amerikaanse televisiepredikant Pat Robertson waarschuwt al langer voor een link tussen homoseksualiteit en natuurfenomenen. Zo ook toen de Amerikaanse stad Orlando in Florida in 1998 aankondigde regenboogvlaggen te zullen ophangen in de straten naar aanleiding van de jaarlijkse ‘Gay Days’ in pretpark Disney World. Robertson noemde de beslissing onverstandig, en voorspelde ‘terreurbommen, aardbevingen, tornado’s en mogelijk een meteorietinslag’.

4. Klimaatopwarming is een links complot

Jim Inhofe, senator voor Oklahoma, verweet de Amerikaanse media enkele jaren zich schuldig te maken aan ‘klimaatporno’. Hij ziet daarin een links complot met als voornaamste doel het installeren van een systeem van ‘global governance’. De Republikein vergeleek in het verleden milieubewegingen en het Amerikaanse milieuagentschap EPA met respectievelijk het ‘Derde Rijk’ en ‘de Gestapo’. Hoewel Inhofe regelmatig ‘wetenschappelijk bewijs’ citeert voor zijn stelling, noemt hij zijn overtuigingen vooral Bijbels geïnspireerd.

5. Amerikaans beleid tegenover Israël

‘Wanneer we druk zetten op Israël, leidt dat tot enorme gebeurtenissen, vaak binnen 24 uur.’ Het zijn de woorden van Witte Huis-verslaggever William Koenig. Zo schreef hij Orkaan Sandy, die in 2012 de Amerikaanse Oostkust trof, toe aan het feit dat zowel Republikeinen als Democraten zich daags voordien voor de Tweestatenoplossing uitspraken voor het Israëlisch-Palestijns conflict. In een boek uit 2008 toonde Koenig al een ‘correlatie’ aan tussen natuurrampen en de Israëlretoriek van de voormalige presidenten Bill Clinton en George W. Bush. (JDW)

Woestijnen worden groener dankzij CO2-stijging

maandag 03 juni 2013

Wetenschappers denken dat de stijgende hoeveelheid koolstofdioxide (CO2) in de atmosfeer de vegetatie in sommige delen van de wereld doet toenemen.

De outback in Australië © Reuters

Bij de studie van satellietbeelden uit de periode tussen 1982 en 2010 ontdekten Australische wetenschappers een aanzienlijke aangroei van planten in ‘s werelds droogste gebieden waaronder delen van Afrika, Noord-Amerika , het Midden-Oosten en de Australische outback.

Tussen 1982 en 2010 is de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer gestegen met 14 procent. Tegelijkertijd groeide in dezelfde periode de vegetatie in deze gebieden aan met 11 procent.

Koolstofdioxide werkt als een isolator en zorgt ervoor dat de temperatuur stijgt, maar het is ook van vitaal belang voor de plantengroei. Dankzij het proces van fotosynthese wordt CO2 door de planten uit de lucht gehaald om te kunnen groeien.

Toch weegt de groei van planten niet op tegen de negatieve impact van de CO2-stijging. Als de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer blijft stijgen, zullen delen van de Aarde onbewoonbaar worden.

Onlangs luidden verschillende milieuorganisaties nog de alarmklok nadat koolstofdioxide de symbolische grens van 400 ppm overschreed, een ongekend niveau sinds miljoenen jaren en een teken van een verontrustende opwarming. In de voorbije eeuw is de temperatuur van de Aarde met 6 graden gestegen. (TE)

‘De mens zal hoe dan ook de prijs betalen voor zijn gedrag’

donderdag 23 mei 2013

© Reuters

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft de reacties van tien van haar topwetenschappers gepubliceerd op het nieuws dat de atmosfeer voor het eerst in de geschiedenis 400 deeltjes per miljoen (ppm) CO2 bevat. De toon is alarmerend: het nieuws moet een alarmsignaal zijn om eindelijk ingrijpende actie te ondernemen.

Met het vertrek van James Hansen is de NASA een uitgesproken voorvechter van de strijd tegen de klimaatverandering kwijt. Maar ook andere wetenschappers binnen de organisatie laten van zich horen. “De drempel van 400 ppm overschrijden is een teken dat we hard op weg zijn naar de 450 ppm en nog veel hoger”, zegt Michael Gunson, programmadirecteur van het Global Change & Energy Program. “Dit waren de doelstellingen voor “stabilisatie” die niet lang geleden werden voorgesteld. Het nieuws zou een psychologische alarmdrempel moeten zijn voor iedereen.”

Zijn collega Erika Podest, expert in CO2- en watercycli, is het daarmee eens. “De CO2-concentratie is miljoenen jaren niet zo hoog geweest. Nog alarmerender is de snelle stijging in de voorbije vijf jaar, en het feit dat CO2 honderdduizenden jaren in de atmosfeer blijft. Deze mijlpaal is een alarmsignaal: onze acties in de strijd tegen de klimaatverandering moeten de snelle stijging van CO2 volgen. De klimaatcrisis is een bedreiging voor het leven op aarde, en we kunnen niet langer gewoon toekijken.”

Zwarte piste

Gavin Schmidt, klimaatwetenschapper aan het Goddard Institute for Space Studies, wijst erop dat de mens hoe dan ook de prijs zal betalen voor zijn gedrag. “We zijn een samenleving die gekozen heeft voor de moeilijkste zwarte piste, zonder eerst te leren skiën”, schrijft hij. “Het zal een bewogen afdaling worden.”

“Deze toename in atmosferische CO2 veroorzaakt echte, significante veranderingen in het systeem aarde, op dit moment en niet ergens in de verre toekomst. De gevolgen zullen nog eeuwen voelbaar zijn. We kunnen deze impact bestuderen om beter te begrijpen hoe de aarde zal reageren, maar als er niet snel actie wordt ondernomen, riskeren we een point-of-no-return te passeren”, zegt Charles Miller, hoofdonderzoeker van de Carbon in Arctic Reservoirs Vulnerability Experiment Mission (CARVE).

Andere wetenschappers wijzen op de schuld die doorgeschoven wordt naar de volgende generaties. “Als hoogleraar op de universiteit moet ik een manier vinden om in de zeventig paar ogen te kijken van mijn studenten in het auditorium, die nog geloven in eerlijkheid, rechtvaardigheid en kansen”, zegt Laura Faye Tenenbaum, hoogleraar Oceanografie. “En een manier om ze uit te leggen hoe we ons milieu hebben veranderd, en hoe zij met de consequenties zullen moeten leven van ons onvermogen om iets te doen.” (IPS/TE)

 

‘Tropen meeste last van klimaatverandering’

9 oktober 2013

De gevolgen van de klimaatverandering zullen het duidelijkst merkbaar worden in de tropen, waar veelal landen met lage inkomens zijn.

Waarschijnlijk is dat halverwege deze eeuw al goed te voelen, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Hawaï.

”Als we spreken over klimaatverandering, komen meteen beelden van smeltend ijs naar voren, maar de grootste klimaatverandering zal toch in de tropen plaatsvinden”, aldus bioloog en onderzoeksleider Camilo Mora.

In pakweg 2047 zal de gemiddelde jaartemperatuur in de tropen hoger zijn dan in het allerwarmste jaar sinds 1860 (het begin van de metingen). Alleen het stabiliseren van de CO2-uitstoot zou nog wat soelaas kunnen bieden: dan worden in 2069 pas historische records gebroken. 

Gevolgen

De rest van de wereld zal gemiddeld zo’n 20 jaar later pas de gevolgen van klimaatverandering gaan voelen, aldus Mora. Als gevolg daarvan zullen miljoen mensen moeten verhuizen of zich op een andere manier moeten aanpassen aan de nieuwe situatie. De voedsel- en watervoorziening zal in bepaalde regio’s verslechteren en ook besmettelijke ziekten kunnen makkelijker verspreid worden, vrezen de experts.

De resultaten van het onderzoek zijn woensdag verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.

Door: ANP

KOMMENTAREN  

1.- Struisvogels

Als je in de Nederlanden woont, kun je beter doen alsof er niks aan de hand is.
Echter datzelfde mechanisme (miskenning) doet zich ook voor bij rokers.
En ook hier draaien degenen op die zich wel iets van de realiteit aantrekken . Ze betalen mee de ( gezondheids en leefbaarheids ) – kosten rekeningen en schadelijke gevolgen van de struisvogelaars.

<Jammer dat we niet net als bij het roken de ontkenners in een ontkenners-hok kunnen stoppen waar ze gezellig met z’n allen last hebben van de opwarming en de gevolgen daarvan terwijl de rest van de wereld zijn zaakjes op orde brengt.

 

2.-  (GW -ontkenner )

“het klimaat is al miljoenen jaren aan verandering onderhevig.”

(antwoorden )

1<  ….een opmerking als “het klimaat is al miljoenen jaren aan verandering onderhevig” iseen onthullende uitspraak  . Of je nu gelooft dat het door mensen komt of niet, we zullen toch met de gevolgen te maken krijgen.
2< … klopt, maar sinds enkele decennia hebben mensen in kustgebieden en toendra’s er last van, en in de toekomst meer mensen. En dat, terwijl we er wat aan hadden kunnen doen.

3<…. Je kunt ook zeggen dat er al miljoenen jaren overstromingen zijn. Toch bouwen we nu dijken.

4<… Industriële revoluties en menselijke overbevolking zijn er ook altijd al geweest ?
Bosbranden eveneens (dus die worden NOOIT door mensen veroorzaakt).

5<….  Toen hadden “we” er ook last van. Waarom denk je dat de mens zich zo over de aarde heeft verspreid?

 
3.-(GW-skepticus  )

“Laten we eerst nou eens gaan observeren en meten wat er werkelijk gebeurd en niet lopen staren naar een computer wat een model(len) simuleert of projecteert.”

zegt eigenlijk:

….Laten we eerst maar eens afwachten of miljoenen mensen echt last gaan krijgen van klimaatverandering, in plaats van dat we onze kennis gebruiken om modellen te maken waarmee we een educated guess kunnen maken en daar ons beleid op af te stemmen, waarmee we mogelijk levens kunnen redden…..

 

Over Tsjok De Clercq
Gepensioneerd . Improviserend jazzmuzikant . Instant composer. Jamsession fanaat Gentenaar in hart en nieren

4 Responses to Klimaat

  1. Pingback: IJSTIJDEN « Tsjok's blog

  2. Pingback: broeikasgassen / Notes B « Tsjok's blog

  3. Pingback: ZEESPIEGEL | Tsjok's blog

  4. Pingback: GEOLOGIE TREFWOORD K | Tsjok's blog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 279 andere volgers

%d bloggers like this: